Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
18 Ноябр, 2026   |   8 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:52
Қуёш
07:09
Пешин
12:13
Аср
15:20
Шом
17:04
Хуфтон
18:20
Bismillah
18 Ноябр, 2026, 8 Жумадул сони, 1448

Имом Абу Ҳанифа мазҳабида фиқҳий далилларнинг ўрни

22.02.2018   15680   10 min.
Имом Абу Ҳанифа мазҳабида фиқҳий далилларнинг ўрни

Мазҳабимизни ўрганамиз 

Якка тартибда ривоят қилган ҳадисларга фуруъий масалаларда амал қилиш борасида Имом Абу Ҳанифа ва асҳоблари ҳамда улардан кейинги ҳанафий олимлар Рай – фикр билдириш масаласида бошқа фақиҳлар (ислом ҳуқуқи олимлари) ва барча муҳаддислар қўйган шартларга амал қилишган. Бу ровийнинг адолати ва забти, яъни ҳадисни хотирасида мустаҳкам сақлашидир. Ҳанафий фақиҳлар “забт” маъносининг тафсирида бошқаларга қараганда қаттиқроқ бўлишди. Фахрул ислом Имом Баздавий ўзининг “Усул” китобида буни жуда дақиқ баён қилган. У шундай дейди: Забт – мукаммал билишдан мурод ровий ҳадисни жуда яхши эшитган бўлиши ва ундан ирода қилинган маънони яхши фаҳмлаши ҳамда эшитганини мукаммал ҳолда ёдида сақлаши ва эшитган ҳадисни батафсил ҳифзида сақлашида собит туриши, ҳадисни ривоят этгунга қадар ўзига талабчан бўлишида бардавом бўлишидир. Бу ҳолат икки хил бўлади:

биринчиси, ҳадис матни тартиби ва луғавий маъносини тўла билиши;

иккинчиси, бунга қўшимча равишда мазкур ҳадисни фиқҳ  ва шариат нуқтаи назаридан яхши билиши ҳам қўшилади. Бу мукаммаллик бўлиб ҳисобланади.

Мутлоқ яхши билиш ўз ичига камолотни олади. Шунинг учун ҳам ровийнинг хилқий ғафлати, яъни билмаслиги ёки билимсизлиги ровий забтида ҳадис таркиби ва маъносини мукаммал билиш мавжуд эмаслигига ҳужжат бўлади. Натижада қайси ҳадис кучлироқ ёки ундан мурод нима эканини билишда фиқҳни яхши билган ровийнинг ривояти фиқҳни яхши билмаган ровийнинг ривоятидан устун бўлади.

Юқоридаги мазмундан маълум бўладики, ҳанафий мазҳаб фуқаҳолари “забт” яъни яхши билиш ва англашни нозик қирраларини яхши билган ва ровийнинг фақиҳ бўлишида “забт” маъносини батафсил баён қилишган. Аммо улар ровийнинг ривоятини қабул қилишда уни олиш шарт эканига эътибор қилишмайди. Балки ровийнинг ҳадиси ишончлироқ бўлишини шарт қилишади. Агар икки ривоят бир-бирига зид бўлса: биринчи, фақиҳ, яъни билимдон ровий ривоят қилган бўлса, иккинчисини эса фақиҳ бўлмаган ровий ривоят қилган бўлса, ҳанафий мазҳаби фуқаҳолари фақиҳ ривоятини афзал биладилар, зеро бу забтлироқдир, билишда кучли, динни кўпроқ билади ва англайди. Биз бу ҳолатни яъни ровийнинг фақиҳ бўлиши муҳим эканлигини Имом Абу Ҳанифа, Имом Абу Зоий раҳимаҳуллоҳ билан баён қилган мунозарасини ўзининг тилидан ривоят қиламиз.

“Суфиён ибн Уина ривоят қилиб, бундай деди: Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ Маккада тикувчилар ҳовлисида Имом Авзоий раҳимаҳуллоҳ билан бирга бўлди. Имом Абу Зоий Имом Абу Ҳанифага деди: “Нима учун сизлар намозда рукуга борганда ва ундан кўтарилганда қўлларингизни кўтармайсизлар?” Имом Абу Ҳанифа айтди: “Шунинг учунки намозни бошлаш вақтидан ташқари руку ва ундан туришдан ташқари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қўлларини кўтарганлари ҳақидаги ҳадислар саҳиҳ эмас”. Имом Авзоий: “Бу қандай? Менга Зуҳрий у Салимдан, у отасидар ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ қўлларини кўтарганликларини баён қилинган-ку?” деди. Шунда Абу Ҳанифа айтди: Бизга Ҳаммод у Иброҳимдан, у Алқама ва Авсдан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилган ҳадисдан Расулуллоҳ алайҳии васаллам намозни бошлашдан бошқа бирон бир ҳолатда қўлларини кўтармаганликлари ҳақида ривоят қилингани ҳақида баён этилган.

Шунда Имом Авзоий  раҳимаҳуллоҳ деди: “Мен сизга Зуҳрийдан, у Салимдан, у отасидан ривоят қилган ҳадисни айтсам, сиз Ҳаммоддан, у Иброҳимдан ривоят қилган ҳадисни келтирдингиз-а?” деди. Имом Абу Ҳанифа деди: Ҳаммод Зуҳрийга қараганда фақиҳроқ, Иброҳим Салимга қараганда фақиҳроқ, Алқама ҳам Абдуллоҳ ибн Умардан кам эмас, агарчи Абдуллоҳ саҳоба бўлса ҳам Асваднинг фазилати кўп.

Бошқа бир ривоятда шундай келади. Иброҳим Салимга қараганда фақиҳроқ. Абдуллоҳ ибн Умар саҳобалик фазилати бўлмаганда Алқама Абдуллоҳ ибн Умардан кўра фақиҳроқ дердим. Абдуллоҳ эса ибн Масъуддир. Унинг даражасига эса зикр этилганларнинг биронтаси ҳам етолмайди.

Мазкур мунозара шунга далолат қиладики, Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ ҳадис устиворлигида ровийнинг фақиҳ билимдонлигини мулоҳаза этган. Шунинг учун ҳам фақиҳроқ билимдонроқ ровийнинг ривоятини юқори даражага қўйган. Бир сўз билан айтганда, Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ,  ўз асрида ҳадисни бошқаларга қараганда яхшироқ билган ва тушунган. Ҳадис забтига доир шартларига риоя қилганлиги учун ҳам ҳадис ривоятлари кўп эмас.

Илмий  мунозарада номлари зикр этилган фақеҳларнинг мухтасар сийратлари:

  1. Шом аҳли, Мағриб ва Андалус имоми номи билан машҳур бўлган Абу Амр ибн Йуҳмад Авзоий  (раҳимаҳуллоҳ) 88 ҳижрий санада (707 милодий) Ливаннинг Баълабакка шаҳрида таваллуд топди. У умавийлар ва аббосийлар даврида яшади. Имом Авзоий яшаган замонда илму маърифат юксак даражага кўтарилган эди. Унинг нисбаси Яман қабилаларидан бири Авзоий қабиласига мансубдир. Унинг асрида Молик ибн Анас, Жаъфар Содиқ, Суфён Саврий, Ҳасан Басрий, Муҳаммад Сиррин, Абу Ҳанифа Нўъмон, Лайс ибн Саъд ва бошқалар ҳаёт бўлишган. Имом Авзоий 13 ёшидан бошлаб фиқҳ масалалари ҳақида фатво бера бошлаган, 17 ёшида эса ақидавий масалалар борасида фатво берган. У “Илм талабида сафар қилиш фарз” деган ислом қоидасига бор вужуди ва иймони билан ишонган ва амал қилган ҳолда Шом, Яман, Мадинаи мунаввара, Байтул мақдис ва бошқа  шаҳарларга илм талабида сафар қилди. Бир неча бор ҳаж қилди. Имом Авзоий яшаган замонда жамият ичида турли бидъат ва тортишувлар авжига чиққан вақтда Ислом дини ва Пайғамбар суннатларини у қаттиқ ҳимоя қилди. Имом Авзоий 157 ҳижрий санада (774 милодий) Байрутда вафот этди. Унинг жанозасида мусулмонлар, насоролар, яҳудийлар ва қибтийлар иштирок этишди. Ривоят қилинишича, Маккаи мукаррамада Имом Авзоий билан Суфён Саврий ўрталарида ҳам “намозда қўл кўтариш” ҳақидаги масала устида мунозара бўлиб ўтган.    
  2. Фақиҳ, Ҳофиз, Муҳаддис, Калом илми олими Абу Бакр Муҳаммад ибн Муслим ибн Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ Шиҳоб Зуҳрий 58 ҳижрий санада Мадинаи мунавварада таваллуд топди. Шу йили мўминларни онаси Оиша розияллоҳу анҳо вафот этгандилар. Имом Зуҳрийнинг Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қилган ҳадислари 2200га етган. Ундан Имом Бухорий, Имом Муслим, Абу Довуд, Имом Термизий, Насоий, Ибн Можа ҳадис ривоят қилишган. Имом Зуҳрий 124 ҳижрий санада 66 ёшда вафот этди.

Имом Зуҳрий Қуръони карим илмлари, араблар насабини яхши билар эди. Унинг хотираси жуда ўткир ва мустаҳкам бўлган. Шунинг учун у хотирани заифлаштиради деб нордон олма емас, доим асалли шарбат ичарди. Унинг устоз ва шогирдлари зиёда кўп бўлган.

  1. Муҳаддис Абу Умар Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу мадиналик тобеинлардан бўлиб, Пайғамбаримиздан кўплаб ҳадис ривоят қилган ровийлардан бири. Ўз замонасида Мадинада муфтийлик қилган. Мадинадаги етти фақиҳлардан бири. У ҳазрати Усмон ибн Аффон замонасида таваллуд топиб, ҳижратнинг 106 санасида Мадинада вафот этган, Жаннати Бақиъ қабристонига дафн этилган.
  2. Имом, Ҳофиз, Фақиҳ, Қорий, Мужтаҳид Абу Шибл Алқама ибн Қайс ибн Абдуллоҳ ибн Молик ибн Салмон Наҳаий Кўфий Пайғамбаримиз замонида Мадинада таваллуд топган. Аммо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни кўрмаган. Кейин Ироқдаги Кўфа шаҳрида яшаган. У Абдуллоҳ ибн Масъуддан таълим олди. У Ибн Масъудга жуда ҳам ўхшашга ҳаракат қиларди. Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Али ибн Абу Толиб вафот этганларидан кейин фатво беришни бошлаган, ҳатто баъзан саҳобалар ундан масалалар ҳақида сўрашарди.

У етук фақиҳ, муфассир, муҳаддис, олим сифатида ўзига ўхшаган етук илмли кўплаб Умар, Усмон, Али, Салмон, Абу Дардо, Холид, Хузайфа, Оиша, Саъд, Аммор раҳимаҳуллоҳ каби саҳобалардан ҳадис ривоят қилган.

Алқама ҳижрий 62 санада 90 ёшда вафот этган. Вафоти олдидан шундай васият қилган эди: “Вафотим яқинлашса олдимда менга “Ла илаҳа иллаллоҳ”ни айтиб турадиган кишини ҳозир қилинглар, вафот этсам мени дарҳол қабримга  дафн этинглар, зеро, вафотим хабари жоҳилият хабарига ўхшашидан қўрқаман.

  1. Фақиҳ имом Ҳаммод ибн Аби Сулаймон раҳимаҳуллоҳ куфалик фақиҳлардан бири, У Имом Абу Ҳанифа Нўъмон раҳимаҳуллоҳнинг устози. Абу Ҳанифа ундан ўн саккиз йилдан кўпроқ фиқҳ илмидан таълим олган. Имом Ҳаммод Куфадаги тобеин фақиҳлардан бўлиб, имом Иброҳим Наҳийдан фиқҳ илмини ўрганган эди. Имом Ҳаммод раҳимаҳуллоҳ 120 ҳижрий сана (737 милодий) вафот этган.
  2. Фақиҳ, имом Абу Имрон Иброҳим ибн Язид Нахаий раҳимаҳуллоҳ куфалик фақиҳ, қорий, муҳаддис бўлиб, ҳижрий сананинг 47 да Яманда таваллуд топиб, 96 ҳижрий йилда Куфада вафот этган. У ниҳоят даражада парҳезкор, зоҳид эди, кунора рўзадор эди. Фақиҳ Иброҳим раҳимаҳуллоҳ ўзининг амакиси Алқама ибн Қайс Нахаий ва тоғаси Асвад ибн Язид Нахий ва бошқа кўплаб ровийлардан ҳадис ривоят қилган. Имом Аҳмад ибн Ҳанбал у ҳақда шундай деган: “Иброҳим закий, ҳофиз ва суннат соҳиби эди”. 

Манбалар

  1. Усул Фахрул Ислом. 2жуз, 717 бет.
  2. Ҳужжатуллоҳ ал болиға. Деҳлавий. 1 жуз. 231 бет.
  3. Кашф ул асрор, 2 жуз, 818 бет.
  4. Сияр аълом аннубало.
  5. Аттабақот ал кубро. Ибн Саъд.
  6. Тарих Дамашқ. Ибн Асокир.
  7. Албидоя ва анниҳоя. Ибн Касир.
  8. Жоми баён алилм ва фазлиҳи. Ибн Абд албар.
  9. Тазкира ал хуффоз. Хофиз Заҳабий.
  10. Алисоба фи тамйиз ас саҳоба. Ибн Хажар Асқалоний.

 

Абдулҳамид ТУРСУНОВ,

ЎМИ раиси маслаҳатчиси

 

Фиқҳ
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази халқаро бағрикенглик форумида иштирок этди

18.11.2026   6349   8 min.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази халқаро бағрикенглик форумида иштирок этди

Жорий йилнинг 16 ноябрь куни Саудия Арабистони пойтахти Ар-Риёд шаҳрида «Мустаҳкам илдизлар ва келажак истиқболлари» мавзусида Халқаро бағрикенглик форуми бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов онлайн тарзда иштирок этиб, «Жаҳолатга қарши маърифат: диний бағрикенгликнинг Ўзбекистон тажрибаси» мавзусида маъруза қилди.

Қирол Абдулазиз номидаги Миллий мулоқот маркази штаб-квартирасида ташкил этилган анжуманда Саудия Арабистони Катта уламолар кенгаши аъзоси шайх Абдулбоқий бин Муҳаммад Ол аш-Шайх Муборак, «Алвалид» жамғармаси бош котиби малика Ламия бинт Мажид Ол Сауд, Рақамли ҳамкорлик ташкилоти Бош котиби аппарати раҳбари Ҳанин ал-Форис, Қирол Абдулазиз номидаги кутубхона бош директори Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар ҳамда халқаро экспертлар иштирок этди.

Форумда диний бағрикенгликнинг исломий асослари, унинг тарихий ва цивилизациявий илдизлари, оила, таълим ва жамиятда ўзаро ҳурмат муҳитини шакллантириш, шунингдек, рақамли даврда мутаассиблик ва нафрат тилига қарши курашиш масалалари муҳокама қилинди.

Фирдавс Абдухолиқов ўз маърузасида Ўзбекистонда диний бағрикенгликни таъминлаш борасида шаклланган тарихий ва замонавий тажриба, Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан илгари сурилган «Маърифат ва диний бағрикенглик» ғоясининг халқаро аҳамияти ҳамда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг ушбу йўналишдаги фаолияти ҳақида сўз юритди.

Хусусан, Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган «Маърифат ва диний бағрикенглик» резолюцияси 2018 йил 12 декабрда БМТ томонидан қабул қилингани Ўзбекистоннинг жаҳонда тинчлик, ўзаро ҳурмат ва бағрикенгликни мустаҳкамлашга қаратилган саъй-ҳаракатларининг муҳим натижаси сифатида қайд этилди.

Маърузачи мазкур ташаббуснинг мазмун-моҳиятини Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази фаолияти билан боғлаб, унинг асосий мақсади илм-маърифатни кенг тарғиб этиш, тарихий меросни чуқур ўрганиш ва инсон қадрини улуғлаш эканини таъкидлади.

«Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан илгари сурилган “Маърифат ва диний бағрикенглик” ғояси бугун халқаро миқёсда ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган ва 2018 йилда БМТ томонидан қабул қилинган мазкур резолюция жаҳонда тинчлик, ўзаро ҳурмат ва бағрикенгликни мустаҳкамлашга қаратилган муҳим ташаббусдир.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг бош ғояси ҳам айнан шу тамойилга асосланади. Марказга қадам қўяётган ҳар бир инсонни илмга даъват кутиб олади: ўқи, ўрган, маърифатли бўл! Ўз тарихингни англа, дунёни тани, инсоннинг қадрига ет! Жаҳолатнинг миллати ҳам, чегараси ҳам йўқ. У ҳар қандай жамиятда мутаассиблик ва муросасизликни озиқлантириши мумкин. Шунинг учун маърифат ва бағрикенгликни мустаҳкамлаш барчамизнинг умумий масъулиятимиздир», — деди Фирдавс Абдухолиқов.

Маърузада бугунги глобал ахборот маконида исломофобия, диний қадриятларни нотўғри талқин қилиш ва асоссиз тасаввурларнинг тарқалиши жиддий муаммолардан бирига айланаётгани таъкидланди. Бундай шароитда холис билим, тарихий ҳақиқат ва медиа саводхонликни кенг тарғиб этиш, ёш авлодда турли маданият ва эътиқодларга нисбатан ҳурмат туйғусини шакллантириш муҳим аҳамиятга эга.

Шунингдек, Ўзбекистонда 130 дан ортиқ миллат ва элат вакиллари, 16 диний конфессияга мансуб фуқаролар тинч-тотув яшаётгани қайд этилди. Виждон эркинлигининг конституциявий кафолатлари ва диний соҳадаги давлат сиёсати жамиятда бағрикенглик муҳитини мустаҳкамлашнинг муҳим омиллари сифатида кўрсатиб ўтилди.

Фирдавс Абдухолиқов Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг турли халқлар ва динлар ўртасидаги ўзаро ҳурмат, маърифий мулоқот ва муштарак тарихий меросни англашга хизмат қилувчи замонавий илмий-маърифий маскан сифатидаги аҳамиятига ҳам алоҳида тўхталди.

Марказ экспозицияларида ислом цивилизацияси билан бир қаторда буддавийлик, зардўштийлик ва насронийлик тарихига оид мерос намуналарининг ҳам ўрин олгани турли маданият ва эътиқодларга ҳурмат тамойилининг амалий ифодаси экани таъкидланди.

Шунингдек, Марказнинг халқаро эътирофлари — Гиннесснинг жаҳон рекордлари ташкилоти томонидан майдони бўйича дунёдаги энг йирик ислом цивилизацияси музейи сифатида қайд этилгани, «Prix Versailles» халқаро мукофоти доирасида 2026 йилнинг энг гўзал музейлари қаторига киритилгани ҳамда ТУРКСОЙ томонидан «Турк дунёсининг энг яхши музейи» деб эътироф этилгани ҳақида маълумот берилди.

Маърузада 2026 йил 6 ноябрь куни Остона шаҳрида Ақаба жараёни доирасида ўтказилган учрашувда Президент Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган «Рақамли даврда жаҳолатга қарши маърифат» халқаро дастури ташаббуси ҳам тилга олинди. Марказ негизида амалга оширилиши таклиф этилган мазкур дастур кўп тилли маърифий ресурслар яратиш, диний арбобларни рақамли ахборот муҳитида ишлашга тайёрлаш ва ёш тадқиқотчиларни қўллаб-қувватлаш каби йўналишларни қамраб олади.

Бундан ташқари, Ўзбекистон ва Саудия Арабистони ўртасидаги тарихий-маънавий алоқалар, икки халқни боғлаб турувчи муштарак илмий мерос ҳақида сўз юритилди. Бухорода таваллуд топган Имом Бухорийнинг Макка ва Мадинада илм олгани икки мамлакат ўртасидаги тарихий-маънавий ришталарнинг ёрқин намунаси сифатида қайд этилди.

Марказ халқаро ҳамкорлар билан қўлёзмаларни ўрганиш ва рақамлаштириш, қўшма илмий нашрлар ҳамда кўргазмалар ташкил этиш, исломнинг инсонпарварлик ва бағрикенглик қадриятларини тарғиб қилувчи кўп тилли рақамли материаллар яратиш, ёш тадқиқотчилар ва педагоглар учун қўшма таълим дастурларини амалга оширишга тайёр экани билдирилди.

Форумнинг бошқа иштирокчилари ҳам бағрикенгликни жамият барқарорлиги, тинч-тотувлик ва ўзаро ҳамжиҳатликнинг муҳим шарти сифатида баҳоладилар. Хусусан, Қирол Абдулазиз номидаги кутубхона бош директори Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар ўз чиқишида бағрикенглик, мулоқот, ҳамкорлик ва тинч-тотув яшаш бир-бири билан чамбарчас боғлиқ тушунчалар эканини таъкидлади.

Унинг фикрича, ҳақиқий бағрикенглик фақат бошқаларнинг мавжудлигини тан олиш билангина чекланмайди. У адолат, тенглик, инсон қадр-қиммати ва ҳуқуқларини ҳурмат қилиш, турли қараш ва эътиқод эгалари билан ўзаро мулоқотга тайёр туришни ҳам талаб этади. Жамиятдаги маданий, диний ва дунёқарашга оид фарқларни зиддият манбаи сифатида эмас, балки ўзаро англашув ва тараққиёт учун имконият сифатида қабул қилиш муҳимдир.

Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар таълим-тарбиянинг ҳам бу жараёндаги ўрнига эътибор қаратди. Унинг таъкидлашича, бағрикенглик маданиятини шакллантириш болаликдан бошланиши, оила, мактаб ва таълим муассасаларида инсонларнинг бир-бирига ҳурмат билан муносабатда бўлишига асосланган муҳит қарор топиши лозим. Билим ва маърифат кишилар ўртасидаги нотўғри тасаввурлар, асоссиз стереотиплар ва камситиш ҳолатларининг олдини олишда муҳим восита ҳисобланади.

Саудия Арабистони Катта уламолар кенгаши аъзоси шайх Абдулбоқий бин Муҳаммад Ол аш-Шайх Муборак эса диний бағрикенгликнинг ислом таълимотидаги мустаҳкам асосларига тўхталди. У ислом динининг қарийб ўн тўрт асрлик тарихида инсонлар ўртасида меҳр-шафқат, раҳмдиллик, ўзаро ҳурмат ва муросага алоҳида эътибор қаратилганини таъкидлади.

Шайх Абдулбоқийнинг қайд этишича, эътиқод ва маданиятдаги фарқлар инсонлар ўртасида адоват келтириб чиқармаслиги, аксинча, ўзаро билиш, ҳамкорлик ва ҳамжиҳатликка хизмат қилиши керак. Исломнинг раҳм-шафқат ва бағрикенгликка асосланган таълимоти турли қараш ва эътиқод вакиллари билан тинч-тотув яшаш, инсон қадрини ҳурмат қилишга чорлайди.

Форумда билдирилган фикрлар шуни кўрсатдики, диний бағрикенглик фақат назарий тушунча эмас, балки кундалик ҳаётда, таълим-тарбияда, жамоатчилик муносабатларида ва давлатлараро ҳамкорликда намоён бўлиши лозим бўлган муҳим қадриятдир. Бу борада маърифат, очиқ мулоқот, ўзаро ишонч ва инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиш жаҳонда тинчлик ва барқарорликни таъминлашнинг асосий омилларидан бири ҳисобланади.

Форум якунида бағрикенгликни оила, таълим ва жамият ҳаётида мустаҳкамлаш, турли маданиятлар ўртасидаги мулоқотни ривожлантириш ҳамда замонавий ахборот технологияларидан инсонпарварлик қадриятларини тарғиб этиш йўлида самарали фойдаланиш масалалари юзасидан фикр алмашилди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

 

Ўзбекистон янгиликлари