Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
18 Феврал, 2026   |   1 Рамазон, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:55
Қуёш
07:14
Пешин
12:42
Аср
16:17
Шом
18:04
Хуфтон
19:17
Bismillah
18 Феврал, 2026, 1 Рамазон, 1447

Фатво ҳайъатига келган саволлар (3-қисм)

13.04.2018   13108   3 min.
Фатво ҳайъатига келган саволлар (3-қисм)

Саволларга Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати жавоб беради.

Савол: Ассалом алайкум! Агар банда куфр сўзни айтса кофир ёки муртад бўладими? Диндан чиққан бўладими? Кейин тавба қилса, қабул бўлмайдими? Уларнинг тавбалари қабул қилинмайди деб эшитганман. Ширк кечирилмайди деб эшитганман. Фақат Аллоҳ кечиришини умид қилиш керак дейишади. Юқоридаги гуноҳ ҳам шу қатордами. Қуръонда аниқ кечирилмайди дейилганку. Ширкдан ташқари қолган ҳамма гуноҳлар ғар-ғара келмагунича кечирилади дейилганку. Нега Аллоҳ аниқ кечирмайман деганда умид қилиш керак дейсизлар. Умрининг oхиригача тавба қилиб, ибодатда, яхши амаллар билан ўтқазсаю, қабул бўлмасачи. Гапларим учун узр сўрайман. Менда умид қолмади. Лекин Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в. ҳадисларида «Қалбида заррача иймони бор киши Жаннатга киради» деб марҳамат қилганларку. Қилган гуноҳи учун дўзаҳда жазоланиб кейин кечирилади дейилганку. Бу ҳадис юқоридаги гуноҳларни қилган бандаларга тегишли эмасми. Домлалар маърузаларда жуда қаттиқ гапиришади. Бундай гуноҳларни қилган бандалар энди нима қилса қилаверсин. Раҳмат

Жавоб: Ва алайкум ассалом. Агар тавба қилса Аллоҳ таоло тавбаларни қабул қилгувчи зот, албатта қабул бўлади. Ширкдан бошқа гуноҳлар тавбасиз ҳам кечирилади. Ширк гуноҳи эса тавбасиз кечирилмайди. Сиз ҳаргиз ноумид бўлманг.  

Савол: Ассалому алайкум устозлар Намоз ўқийдиган жойда катта ойна турган бўлса одамни ўзини акси кўриниб турган ҳолатда намоз ўқийверса бўладими?

Жавоб: Ва алайум ассалом. Бошқа жойда ўқиш керак.

Савол: Ассаламу алайкум! Ота-она қиз фарзандини турмушга узатганидан кейин ундан молиявий ёрдам ёки ҳадялар кутиши жоизми ва қиз фарзанднинг ота олдидаги бурчлари ва фарзларини айтиб берсангиз илтимос?!!! 

Жавоб: Ва алайкум ассалом! Қизини турмушга узатгач, агар ота-она камбағал, муҳтож бўлиб, қиз ўзининг шахсий (эриники бўлмаган) мулки бўлса ва ота-онанинг бошқа ўғил фарзанди бўлмаса ёки ўғил фарзанди ҳам фақир бўлса, албатта, қиз ота-онасига моддий ёрдам бериб, таъминлаши керак. Акс ҳолда гуноҳкор бўлади. Агар ота-она муҳтож бўлмаса, қизидан ҳеч қандай моддий ёрдам кутмаслиги керак. Ҳадя бу ихтиёрий нарса, кутадими, кутмайдими, қиз хоҳласа қилади, бўлмаса йўқ. Лекин имкони бор ўғил-қизлар ота-она ва яқинларига ҳадя улашиб туришлари катта савобли ишдир. Моддий ёрдамга муҳтож бўлмаган ота-онани қиз фарзандлари ҳам турмуш ўртоғи рухсати билан кўп куттирмаган ҳолда бир ҳафта-икки ҳафтада бир зиёрат қилиб туриши керак. Албатта, бу эрини уйи билан ота-онасининг уйи оралиқ масофаси яқин кишиларга оид гап. Узоқ бўлса, шароитга қараб, телефон орқали тез-тез ҳол сўраб, имкон топиши билан келиб зиёрат қилиб туриши керак. Сизга бу мавзуда Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳнинг “Яхшилик ва силаи раҳм” номли китобини ўқиб олишни тавсия қиламиз. 

Барча жавобларга ўтиш тугмаси.

ЎМИ Матбуот хизмати

Бошқа мақолалар
Мақолалар

Имом Ғаззолийнинг таваккулнинг ҳақиқати борасидаги шарҳи

18.02.2026   808   3 min.
Имом Ғаззолийнинг таваккулнинг ҳақиқати борасидаги шарҳи

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Имом Ғаззолий “Иҳё” китобида асли таваккул бўлган тавҳиднинг ҳақиқатини бундай баён қиладилар: “Билгинки, албатта таваккул қилиш иймон бобидандир. Барча иймон боблари илм, ҳол ва амалдан иборатдир. Шунингдек, таваккул ҳам илм, ҳол ва амалдан иборатдир. Илм бу, асоси ва моҳияти, амал эса, мевасидир, ҳол эса таваккул қилишдир.
Келинг асос бўлган ҳамда тил жиҳатидан иймон деб номланган илмни баён қилиш билан бошласак. Чунки иймон тасдиқлашдир. Қалб билан тасдиқ қилинган ҳар бир нарса илмдир. Агар тасдиқ кучли бўлса чинакам ишонч деб номланади. Ишонч эшиклари эса жуда ҳам кўпдир. Биз эса, бу жойда ўша ишонч эшикларидан таваккулгагина эҳтиёжимиз бор. У, сенинг “Шериги бўлмаган ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ”, деган қавлингдаги ифода тавҳиддир, “Барча мулк уникидир”, деган қавлингдаги ифода Аллоҳнинг қудратига ишончингдир ҳамда “Барча ҳамд у учун”, деган қавлинг Аллоҳнинг сахий ва ҳикматли зот эканига иймон келтирганингга далолат қилади.

Кимда ким, “Лаа илааҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу, лаҳул мулку валаҳул ҳамду ваҳува аъла кулли шайин қодийр”, деса ундаги таваккулнинг асоси бўлган иймон мукаммал бўлади. Мен назарда тутган нарса, бу қавлнинг маъносини инсоннинг қалби лозим тутиши, васф қилиши ҳамда унинг устида ғолиб бўлишидир. Аммо, асос бўлган тавҳид ҳақида сўз жуда ҳам узундир .
Сўнг Ғаззолий илм ҳақидаги сўзда узоқ фикр юритиб таваккулнинг исми бўлган “Ҳол” ни шарҳлашга ўтадилар. “Ҳақиқий таваккул қилиш ҳолдан иборатдир. Илм унинг асоси ва амал эса унинг мевасидир”, дедилар. 
Таваккулнинг чегарасини баён қилишда чуқур кетувчилар кўп шартларни қўйганларидан, уларнинг таъбирлари ҳам турлича бўлди. Уларнинг ҳар бири ўзидан келиб чиққан ҳолда гапирди ва унинг чегараси ҳақида хабар берди. Уни нақл қилишда ва у ҳақида кўп гапиришда фойда йўқ.

Биз эса, ундан ёпинчиқни очамиз ва айтамизки: Таваккул: “Ваколат”дан ҳосил бўлгандир. Мисол учун, унинг барча иши унгадир, дейилса. Уни унга вакил қилибди ва у ишда унга суянибди деган маъно чиқади. Бирор бир ишда амрни унга топширилувчини ҳамда суянилувчини “вакил”деб, номланади. Ваколатни топширувчини унга таваккул қилувчи ва унга ишонувчи деб номланади. Чунки у ишда ваколатни топширувчининг нафси хотиржам бўлди, унга ишонди ва у ишда хатога йўл қўйишлигига шубҳа қилмади ҳамда у ишда уни ожиз ва қодир эмас деб, эътиқод қилмади. Бас таваккул қалбни ёлғиз вакилга суянтиришдан иборатдир .
Шу билан бирга, албатта таваккул – барча иймон ва руҳий ўсиш мақомотларининг боблари каби уч бўлакни ўз ичига олади: маърифий идрокий, виждоний атифий (ҳол ҳақида таъбир қилади) ва иродий сулукий (амал ҳақида таъбир қилади).


Юсуф Қаразовий раҳимаҳуллоҳнинг
"Таваккул" китобидан Яҳё домла АБДУРАҲМОНОВ таржимаси

Мақолалар