20 Феврал, 2026, 3 Рамазон, 1447
20 Феврал, 2026, 3 Рамазон, 1447
Бундан 3 йил муқаддам Германия канцлери Ангела Меркелга бир гуруҳ шифокорлар маошлари устозлариникидан кам эканлиги учун шикоят қилганда, унга жавобан канцлер: «Мен сизларга устозларингиздан кўп пул тўлашимга умид ҳам қилманглар. Ахир мен сизларга устозингиздан қандай қилиб юқори маош тўлайман», дейди. Эътиборли жиҳати, кунчиқар мамлакатда энг обрўли хонадонга қўшни бўлиш ниятида устоз билан қўшни бўлишар экан.
Швециялик бир обрўли хонадан вакилидан «Сиз насиб қилса, фарзандингизни қаерда ўқитмоқчисиз?» деб сўрашса, у «Бирор-бир яхшироқ жойда, яъни, иложи бўлса ўқитувчи бўлади», деб жавоб қайтаради.
УСТОЗ МАҚОМИ
Устозсиз ҳеч бир жамият, инсон капитали шаклланиб камолга етмаган. Қолаверса, устознинг ҳам ота-онадек ҳақлари бор. Фарзандларимизни устозни ҳурмат қилишга ўргатишимиз лозим. Шунда улар ҳарф ўргатган, ёмон йўллардан қайтарган кишининг қадрига етади.
Ҳасан Басрий розиёллоҳу анҳу айтадилар: Устозлар, олимлар юлдузларга ўхшайди. Агар кўриниб турса, одамлар улар билан йўл топишади. Агар кўздан йўқолиб зулматда қолса, қаёққа юришини билмай, ҳайрон қолишади. Олимлар ўлими билан Исломда бўшлик пайдо бўлади. Вақт ўтса-да, бу бўшлиқни бирор нарса тўлдира олмайди.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: «Отанинг юзига қараш – ибодатдир, Мусъҳафга (Қуръон) қараш – ибодат, Каъбатуллоҳга (қибламиз)га қараш ибодатдир. Олимнинг юзига қараш ҳам ибодатдир».
Табиийки, муаллимни ҳурматлаб, унинг меҳнатини дарахтга, яъни мевали дарахтга ўхшатишади. Шогирд ҳар доим устозига тавозели бўлиши, ҳар ишда ундан маслаҳат олиши лозим. Устоз олдида ўзини хокисор тутиши ҳам, кибрланмаслик ҳам фарз ва шартдир.
Имом Шофеий розияллоҳу анҳу: «Моликнинг ҳузурида у кишини ҳурматлаб, қоғознинг шитирлашини эшитмасин деб, китобни секин варақлардим, дедилар».
ЗАМОН ВА ДАВР УСТОЗИ
Ўтган асрда яшаб, фаолият олиб борган алломаларидан бири, Амин Умарий таъкидлаганидек: «Сен ўзингдан шундай шогирдларни тарбиялагинки, сенинг қариган чоғингда ҳам сен берган тарбия сезилиб турсин».
Мазкур фикрни келтириб ўтишимиздан мақсад шуки, қайси бир устоз берган сабоқ бир умрга татийди, яна қайси бери берган билим маълум бир муддатга татийди, яна бошқасиники, ўша куниёқ қумга қуйилган сувдай изсиз йўқ бўлиб кетади.
Албатта, бу ерда кимдир замон алломаси сифатида жамият ўқитувчиси, яна кимдир мактаб ўқитувчиси ва яна кимдир синф ўқитувчиси сифатида гавдаланади. Устоз ўз касби, билими ва ҳаётда тўплаган тажрибаси билан обрў топади.
«Қарс икки қўлдан», деганларидек, бир томондан ўқитувчи маълум маънода обрўйи ва имижининг тушишига ўзи сабабчи бўлиб қолади. Ўз устида мунтазам ишламаслик, илм ва ижодда, педагогик фаолиятда инновацион ғояларга асосланмаслик, консерватив тарзда касбига ёндашиш, албатта, салбий асоратлар қолдиради.
Иккинчидан, ўқитувчига ва умуман, ҳар қандай касб эгасига нисбатан имкон қадар муносабатни ижобий томонга ўзгартириш, моддий ва маънавий қўллаб-қувватлаш ва шундан кейин талабни қўйиш мақсадга мувофиқдир.
Бу эса энг аввало, давлат ва жамият томонидан амалга оширилиши керак. Бунга тарихдан ўнлаб мисолларни келтириш мумкин. Ҳазрат Алишер Навоий, соҳибқирон Амир Темир, Мирзо Улуғбек боболаримизнинг устозларга оталарча ғамхўрлик қилганларини унутмаслигимиз керак. Манбаларда муаллимларга нисбатан риоя қилиш лозим бўлган одоблар саналганда айрим диққатни тортадиган жиҳатларга дуч келамиз: «Ўқувчи агар муаллимини бир тўда инсонлар ичида учратиб қолса, жамоага салом бергач, муаллимига алоҳида салом бериб, мулозамат қилиши керак».
Зотан, ҳақиқий илм соҳиби ичи бошқа, таши бошқа бўлмайди.
РEНEССАНСНИ ЯРАТУВЧИ ЛОКОМОТИВ
Табиийки, бугунги кунда янгиланаётган Ўзбекистон шароитида барча муаммолар, охир-оқибат рақобатлашган меҳнат бозорида кадрлар масаласига келиб тақалади. Бунинг учун нима қилмоқ керак ва устозлар олдида турган зиёлилик масъулияти нима билан ўлчанади, деган савол пайдо бўлади.
Кейинги йилларда биргина халқ таълими тизимига 160 мингдан зиёд эркак ўқитувчи қайтгани қувонарли ҳодиса, албатта. Зеро, бугун жамиятимизда билим беришдан кўра, ёшлар тарбияси оқсаётгани ва шунга жиддий аҳамият бериш зарурлиги кечиктириб бўлмайдиган вазифамизга айланди.
Учинчи Ренессанс ҳақида гапирар эканмиз, шунга мос тарзда бу жараёнда устоз-педагогнинг касбий маҳорат мақомини белгилашда жамият бугун устоз-мураббийдан нимани кутади? Бу борада гап касбий, маънавий, педагогик, қолаверса, илмий-назарий жиҳатдан мезонларни белгилаш ҳақида кетмоқда. Узоқ йиллар мобайнида педагогик фаолият билан шуғулланиш ва жараённи ичидан кузатиш, уни икир-чикирларига қадар билиш ҳамда бир қатор чет мамлакатларида (Жанубий Корея, Германия, Россия, Украина ва бошқалар) ташрифларимиздан келиб чиқиб соҳанинг айрим жиҳатлари бўйича фикр билдириш ўринли. Биринчидан, фикримизча, кадрларни четдан олиб келиш масаласини ўйлаб кўриш лозим. Уларга бу ерда анчагина пул тўланишини назарда тутсак, шу пулни улар оқлайдими, деган масала кўтарилади. Бир вақтлар турк мактабларини очганимизда, ёки ёшларимизни у юртга жўнатганимизда, мафкуралаштириш қандай оқибатларга олиб келганлигини яхши биламиз. Чет элда бир қатор устозлар билан малака оширганимиз ёки хизмат юзасидан борганимизда, у ёқдаги кадрлардан кўра, бизнинг устозларимиз билими ва малакаси, ахлоқ ва маънавияти юқори бўлганлигига амин бўлганмиз.ОМОНАТ
Чиндан ҳам, ҳар бир ўқувчи, ёш-авлод ота-онаси ва жамият томонидан устознинг қўлига топширилган буюк омонат! Бу борада устознинг зиммасига улкан масъулият юклатилган бўлади. Устоз ўқувчи-талаба шахсиятининг шаклланиши, фикрларининг ўсиши, нафсининг тарбияланиши, илм олиши, маърифат ҳосил қилиши каби бир қанча ўта аҳамиятли нарсаларда масъулдир. Зеро, устоз шарафи унинг ақл-идроки, билими, маданияти ва маънавияти билан гўзал. Устози қандай бўлса, унинг шогирди ҳам шундай сифат ва хислатларга эга бўлиб улғаяди. Ҳатто, ҳуснихати бошланғич синфда чиройли бўлмаган устоздан чиройли ҳуснихатга эга шогирдни тарбиялаб бўлмайди. Комил ва камолга етган устозгина ўзидан кучли, баркамол шахсни тарбиялайди. Аллома бобомиз Абу Али ибн Синонинг ёшлик чоғларида устози уйига келиб машғулот ўтса-да, беш-олти сабоқдан сўнг бўлажак алломага дарс беролмасдан, унинг зеҳнига қойил қолган экан. Бу шундан далолат берадики, бугунги талабга жавоб бераман, деган устоз тинмасдан, муттасил ўз устида ишлаши ва шу орқали шогирдларга ҳам маънан, ҳам илм борасида баҳсга кириша олиш санъатини ўргатиши, билим билан озиқлантириши керак. Ҳар бир мамлакатнинг тақдири муаллимга, таълим тизимининг сифатига боғлиқ. Биз тарбиялаётган шахс жамиятда етакчи куч, аммо фикрлай бошласагина, у давлатга суянчиқ бўла олади.
Mуаллимлар – инсон руҳининг инженерлари ёхуд учинчи Ренессанс локомотивлари ҳисобланади. Юртбошимиз тили билан айтганда, ўқитувчи – келажак бунёдкори!
Ваҳоб Қўчқоров, Ўзбекистон халқаро ислом
академияси профессори, сиёсий фанлар доктори.
Бахтиёр Омонов, Ўзбекистон миллий университети профессори, сиёсий фанлар доктори
Ислом динида Рамазон ойи улуғ ойлардан ҳисобланади. Унда рўзадор одамнинг уйқуси ҳам ибодат, намозини қоим қилиш ҳам ибодатдир. Унинг ҳар бир амалига кўплаб савоблар зиёда қилинади. Рамазон мусулмон кишининг дуоси қабул бўладиган ойдир. Рамазон ойи Аллоҳ таолонинг раҳмат ва баракалари ёғиладиган ойдир. Рамазон мўмин ва мусулмонлар учун барака ойидир. Уларнинг ададини Аллоҳ таолодан бошқа ҳеч ким билмайди. Эътиборингизга Аллоҳ таоло қодир қилганича улардан 22 тасини келтириб ўтамиз:
1. Рамазонда Қуръоннинг баракаси:
Аллоҳ таоло Қуръон каримнинг Бақара сурасининг 185-оятида «Рамазон ойидирки, бу ойда одамлар учун ҳидоят бўлиб ва ҳидоят ва фурқон (ҳақ билан ботилни ажратгувчи)нинг очиқ оятлари бўлиб Қуръон нозил қилинган».
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам яхшиликда инсонларнинг энг сахийси эдилар. Саховатларининг авжи Рамазонда Жаброил алайҳиссалом у Зот билан учрашган кезлари бўлар эди. Тасаввур қилинг: Қуръони карим тиловат қилинганда ерга қанчадан қанча фариша тушади. Аллоҳ таолонинг энг сўнги китобининг шу ойда нозил бўлиши ҳам бу ойнинг улуғ баракотли ой эканлигини билдиради.
2. Рамазонда рўзанинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Рамазон рўзасини иймон билан, савоб умидида тутса, унинг олдинги (ўтган) гуноҳлари мағфират қилинади», дедилар . Имом Бухорий ривоят қилганлар.
Ҳадиси қудсийда (Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Раббилари Аллоҳ таолодан ривоят қилганлар) Аллоҳ таоло: «Одам боласининг ҳамма амали (савоби) кўпайтириб берилур. Бир яхшиликка унинг ўн мислидан то етти юз баробаригача. Магарам, рўза ундай эмас. У Мен учундир. Унинг мукофатини Мен берурман. У (одам боласи)шаҳватини ва таомини Мен учун тарк қилур», –деди. Имом Муслим ривоят қилганлар.
3. Рамазондаги биринчи кечанинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон Рамазон ойининг аввалги кечаси бўлса, шайтонлар ва ўзбошимча жинлар кишанланади. Дўзаҳ эшиклари ёпилади. Улардан бирон эшик очилмас. Жаннатнинг эшиклари очилур. Улардан бирор эшик ёпилмас. Хар кеча бир нидо қилувчи: «Эй яхшиликни истовчи, келиб қол! Эй ёмонликни истовчи, бас қил», – деб нидо қилади», – дедилар. Имом Термизий ривоят қилганлар.
4. Рамазон кечаларида қоим бўлиш ва таҳажжуднингбаракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Рамазонда иймон ва ихлос билан қоим бўлса, ўтган гуноҳлари мағфират қилинур», деганлар. Имом Бухорий ва Имом Муслим ривоят қилганлар.
5. Рамазон ойида садақанинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:«Садақаларнинг энг яхшиси Рамазон ойида қилинган садақадир», деганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бу ишда ўз умматларига ўрнак бўлар эдилар. У Зот соллаллоҳу алайҳи васаллам яхшиликда инсонларнинг энг сахийси эдилар. Саховатларининг энг авжи Рамазонда бўлар эди. У Зот Рамазонда эсган шамолдан ҳам саховатли бўлиб кетар эдилар.
6. Рамазонда ифторнинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Модомики, ифторга шошилишар экан, одамлар яхшиликда бўлаверадилар», дедилар. Имом Бухорий ривоят қилганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Аллоҳ азза ва жала: «Бандаларимнинг менга маҳбуброғи оғиз очишни тезлатганлари» , деб айтди», дедилар.
7. Ифторлик қилиб беришнинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким рўзадор кишига ифторлик қилиб берса, у кишига ҳам рўза тутганнинг ажридек савоб берилади.бу билан рўзадорнинг ажридан ҳеч бир нарса кам бўлмас», дедилар. Имом Термизий ривоят қилганлар.
Бу билан у ўзи рўза тутмаса бўлади дегани эмас. Чунки рўза фарз ибодат ҳисобланади. Бу ҳадис ифторлик қилиб беришнинг қанчалик савоби улуғ иш эканини билдириш учун айтилган.
8. Рамазонда ифторлик пайтида қилинадиган дуонинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизларга ифторлик вақтида: «Аллоҳ номи билан, Аллоҳим сен учун рўза тутдик. Сенинг ризқинг билан ифторлик қилдик, бизлардан (рўзамизни)қабул қилгин. Албатта, Сен ўзинггина эшитувчи, билувчисан», демоқни васият қилдилар.
9. Рамазонда ижобат бўладиган дуо баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Рўзадор учун ифторлик вақтида рад қилинмайдиган дуо бор», дедилар. Бошқа бир ҳадисда «Рўзадорга икки хурсандлик бордир. Қачон ифтор қилса, хурсанд бўлади. Роббисига йўлиққан вақтда (Рўзаси) билан хурсанд бўлади», дедилар. Имом Муслим ривоят қилганлар.
10. Рамазонда Лайлатул қарднинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Қадр кечасида иймон билан, савоб умидида қоим бўлса, ўтган гуноҳлари мағфират қилинади», дедилар. Имом Бухорий ривоят қилганлар.
Чунки Қадр кечаси минг ойдан афзалдир. Шунинг учун баъзи саҳоба ва тобеинлар Рамазоннинг охирги ўн кунлигида ғусл қилиб, ўзларига хуш бўйликлар сепиб юришарди. Қадр кечаси шу ўн кун ичида бўлгани учун.
11. Рамазонда саҳарликни баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Саҳарлик қилинглар, чунки саҳарликда барака бор», деганлар. Имом Бухорий ривоят қилганлар.
Яна бошқа бир ҳадисда: «Бизларнинг рўзамиз билан аҳли китоблар рўзасини орасини ажратиб турадиган нарса саҳарда таомланмоқ», деганлар.
12. Рамазонда фитр садақасини баракаси: Рўзадор рамазон рўзасини тутиб бўлгандан кейин рўза давомида қилган хато ва камчиликларни тўлдириш учун беради. Фитр садақаси Ийди Фитрнинг тонги отиши билан вожиб бўлади. Ундан олдин бериш жоиздир.
13. Рамазон ойида умранинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Рамазон ойида қилинган умра ҳажга тенгдир», деганлар.
14. Рўзадорнинг оғзидан келадиган ҳиднинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Албатта, рўзадорнинг оғзидаги ҳиди Аллоҳнинг наздида мушкнинг ҳидидан хушбўйроқдир», дедилар. Имом Муслим ривоят қилганлар.
15. Рамазонда чиройли хулқ ва одобли бўлишнинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Агар сизлардан бирингиз рўза тутса, фаҳш ҳамда лағв сўзларни гапирмасин. Агар бирор киши сўкса ёки уришса, мен рўзадорман», десин», дедилар.
16. Рамазонда унутиб таом истеъмол қилишнинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким рўзадорлигини унутиб қўйиб еса ёки ичса, рўзасини давом эттираверсин. Чунки Аллоҳ у кишини таомлантирибди ва сероб қилибди, холос», дедилар. Имом Бухорий ва имом Муслим ривоят қилганлар.
17. Рамазонда рўзани очиб бўлгандан кейин таомланиш ва серобланишнинг баракаси:
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: «Ва то тонгдан оқ ип қора ипдан ажраладиган пайтгача еб-ичаверинглар» (Бақара сураси, 187-оят).
18. Рамазоннинг ёши улуғлар ва ҳомиладор аёлларга баракаси:
Аллоҳ таоло катта ёшдаги рўза тута олмайдиган кишиларни фидя беришга буюрган. Аллоҳ таоло Қуръон каримнинг Бақара сураси 184-оятида:«(Кексалик ёки заифлиги сабабли) рўза тутишга қийналадиган кишилар бир мискин-бечоранинг бир кунлик таоми миқдорида эваз тўлашлари лозим», деб марҳамат қилган.
Ҳомиладор аёл бўлса туғуб бўлгандан сўнг рўзасининг қазосини тутиб беради.
19. Рамазонда жаннатнинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ таоло рамазонниг хар кунида жаннатини зийнатлайди», деганлар.
Яна бошқа бир ҳадисда эса Жаннатдаги бир эшик фақат рўзадорлар учун эканлиги айтилган.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Жаннатда бир эшик бор. У «Райён» дейилади. Қиёмат куни ундан рўзадорлар киришади, улардан бошқа ҳеч ким ундан кирмайди.«Рўзадорлар қани?» дейилади. Шунда улар туришади. Улардан бошқа ҳеч ким ундан кирмайди. Улар киргач, у беркитилади. Кейин ундан ҳеч ким кирмайди», дедилар. Имом Бухорий ривояат қилганлар.
20. Рамазонда истиғфорнинг баракаси:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Рамазонда фаришталар рўзадорлар ифторлик қилгунларича уларга истиғфор айтадилар», дедилар.
21. Рамазонда хайрли ишларнинг баракаси:
Имом Суфён Саврий агар рамазон келса, ҳамма нафл ибодатларни тарк қилиб, фақат Қуръон тиловат қилар эдилар.
22. Барча тоатларнинг жамланишидаги барака:
Рамазонда барча тоатлар жамланади. Мисол: намоз, рўза, кечқурун қоим бўлиш, Қуръонни хатм қилиш, умра, ифторлик қилиб бериш, истиғфор, тавба, қариндошлардан хабар олиш ва бошқа ибодатлар.
Обид МИРҲАМИДОВ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 