— Эрим 10 йил олдин хорижга ишлашга кетган, аммо шунча вақтдан бери унинг тирик, ё ўлик эканлиги номаълум. Рўзғорда қийинчиликлар кўраётганим, фарзандларим билан муҳтожликда яшаётганим учун қариндошларим мени бир эркакка турмушга беришмоқчи. Лекин эрим талоғимни бермаган, у билан ажрашмаганман. Бундай ҳолатда нима қилишим керак?
— Бедарак йўқолган кишининг аёли ҳақида Ҳанафий мазҳаби уламолари қаттиқ шартлар айтишган. Ҳозирги кунда айрим уламолар агар эр мутлақо бедарак йўқолса ва барча излаш воситалари билан ҳам аниқлаш имкони бўлмаса, орада тўрт йил ўтган бўлса, икки тараф қариндошлари, маҳалла вакиллари ва имом иштирокида аёлнинг аризаси кўрилиб, никоҳ бузилгани эълон қилинади. Сўнг аёл идда ўтириб, иддаси чиққандан кейин янги эрга никоҳланса бўлади, дейишган.
— Аёл киши қачон ва қандай ҳолатда эридан талоқ сўраши мумкин? Ўзини ўзи ҳам талоқ қилса бўлади, деб эшитдим. Шунга аниқлик киритиб берсангиз.
— Хотин киши эрини ёқтирмаса ёки эри унга ёмон муносабатда бўлса, эридан талоқ қилишини сўраши мумкин. Бу динимизда хулуъ дейилади. Хулуъ – хотиннинг эрига пул таклиф қилиш ёки маҳрдан бир қисмини қайтариб бериш эвазига талоқ сўрашидир.
Аллоҳ таолонинг: “Агар уларнинг Аллоҳ буйруқларини бажара олмасликларидан қўрқсангиз (эридан талоқ олиш ниятида) эваз беришида (ва эрнинг шу эвазни олишида) эр-хотин учун гуноҳ йўқ” (Бақара сураси, 229-оят), деган сўзи хулуъ мумкин эканига далилдир.
Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Айтди: “Собит ибн Қайс ибн Шамоснинг хотини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига келди ва: “Ё Расулуллоҳ, мен унинг хулқи ва динидан нолимайман. Лекин Исломдаги ношукрлигини ёмон кўраман”, деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Унга боғини қайтариб берасанми?” дедилар. У аёл: “Ҳа”, деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Собитга: “Боғни қабул эт ва уни бир талоқ қил”, дедилар” (Имом Бухорий ривояти).
Бундай ҳолатларда хотин эридан талоқ талаб қилиши мумкин. Бу Ислом динининг адолатини, аёл ва эркакка ўз ҳақ-ҳуқуқларини беришдаги қийматини кўрсатади.
Шариат ўлчовида ақлга сиғадиган сабаб бўлмаса, хотиннинг эридан талоқ сўрашига рухсат берилмайди. Бу борада Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг: “Бирон сабабсиз эридан талоғини сўраган аёлга жаннатнинг ҳиди (ҳам) ҳаром”, деган сўзлари келтирилган (Имом Абу Довуд ривояти).
Агар эр аёлига “ихтиёринг ўзингда” ёки “талоғинг қўлингда”, деса, аёл киши ўзини талоқ қилиши мумкин. Бунинг тафсилотини бу соҳада мутахассис бўлган аҳли илмдан билиб олиш керак бўлади.
Юртимизда барча соҳалар қатори диний-маърифий соҳа ривожига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу борада амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар халқимизнинг маънавий ҳаётида муҳим аҳамият касб этмоқда. Хусусан, Тошкент шаҳрида Ислом цивилизацияси марказининг ташкил этилиши ҳамда Самарқандда муҳаддислар султони Имом Бухорий ҳазратлари номи билан боғлиқ мажмуанинг очилиши бу соҳадаги улкан ишлардан далолат беради. Бу каби бунёдкорлик ва маърифий ташаббуслар миллий ва диний меросимизни асраб-авайлаш, уни кенг тарғиб этишда муҳим аҳамиятга эга.
Айни пайтда, диний соҳада амалга оширилаётган ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқиш, илғор хорижий тажрибаларни ўрганиш ва улар билан ўзаро фикр алмашишга ҳам катта эътибор қаратилмоқда. Шу билан бирга, Ўзбекистондаги бағрикенглик, диний бағрикенг муҳит ва маърифий ёндашувни халқаро майдонда кенг тарғиб этиш ишлари ҳам изчил амалга оширилмоқда. Бир сўз билан айтганда, диний соҳада халқаро ҳамкорлик тобора юксалиб, янги мазмун билан бойиб бормоқда.
Ана шундай саъй-ҳаракатлар доирасида Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари бошчилигидаги делегация Швеция давлатида бўлиб қайтди. Мазкур ташриф доирасида хорижий ҳамкорлар билан учрашувлар ўтказилиб, юртимизда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган янгиликлар, ислоҳотлар ва эришилаётган ютуқлар ҳақида батафсил маълумот берилди.
Ташриф давомида Швециядаги масжидлар фаолияти билан яқиндан танишилди. Ўзаро мулоқотлар жараёнида Ўзбекистондаги масжидлар фаолияти, уларда олиб борилаётган маърифий ишлар, аҳоли билан ишлаш тажрибаси ҳақида ҳам атрофлича маълумотлар тақдим этилди. Бу эса хорижлик ҳамкорларда катта қизиқиш уйғотиб, ўзаро тажриба алмашиш имкониятларини янада кенгайтирди.
Айниқса, юртимизда амалга оширилаётган “инсон қадри учун” тамойилининг амалий натижалари халқаро миқёсда ҳам ўз ифодасини топаётгани алоҳида таъкидланди. Ташриф доирасида муфтий ҳазрат бошчилигидаги делегация аъзолари Швецияда яшаётган ватандошлар билан ҳам учрашув ўтказдилар. Самимий мулоқотлар давомида уларнинг ҳол-аҳволи сўралиб, маънавий қўллаб-қувватлаш, миллий ва диний қадриятларга содиқ қолиш масалалари муҳокама қилинди.
Шубҳасиз, бундай халқаро ташрифлар нафақат ўзаро ҳамкорликни мустаҳкамлашга, балки юртимизнинг диний-маърифий салоҳиятини дунёга танитиш, миллий қадриятларимизни тарғиб этиш ва тажриба алмашишда муҳим аҳамият касб этади. Бу эса Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги нуфузини янада оширишга хизмат қилади. Аллоҳ таоло барча ишларимизни хайрли ва баракали бўлишини насиб қилсин!
Убайдуллоҳ Абдуллаев,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби
Уламолар кенгаши аъзоси