“Закот озод, ақлли, балоғатга етган мусулмонга, нисобга тўла эга бўлса ва нисобга эга бўлганига бир йил тўлса, вожиб бўлади”. Закотнинг вожиб бўлиши Аллоҳ таолонинг:
وآتوا الزكاة
“Закотни беринглар", ояти каримасига ва Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам):
أدوا زكاة أموالكم
– “Молларингизнинг закотини адо этинглар”, деганларига биноандир. Бутун Ислом уламолари закотнинг вожиблигига иттифоқ қилишган.
Бу ўринда “вожиб”дан мурод “фарз”дир. Чунки уннинг фарзлигига ҳеч қандай шубҳа йўкдир.
Закот вожиб бўлиши учун нисоб миқдоридаги мулк бўлиши лозим. Чунки, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) закот вожиб бўлишининг сабабини нисоб билан белгилаганлар. (Закот вожиб бўлиши учун нисобга) бир йил тўлиши лозим, чунки мол ўсадиган муддат бўлиши керак. Шариат уни бир йил билан белгилаган. Чунки Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Молда, унга бир йил ўтмагунча закот йўқ”, деганлар. Зеро, йил, ҳар фаслларни ўз ичига олгани учун, унга молни ўстириш имконни беради. Ва кўпинча фаслларда нархлар ўзгаради, шу боисдан ҳукм кўпига боғланган. Сўнг, закотни дарҳол (бериш) вожиб дейилган, чунки мутлақ (бирор нарсага боғланмаган) буйруқ тақозоси ана шундай. Баъзи ривоятда дарҳол бериш вожиб эмас, чунки бутун умр адо қилиш вақтидир, дейилган. Шунинг учун бепарволик натижасида нисоб нобуд бўлиши сабабли зомин бўлмайди (закот бермайди).
وليس على الصبي والمجنون زكاة
“Балоғатга етмаганларга ва мажнунларга закот вожиб бўлмайди”.
ومن كان عليه دين يحيط بماله فلا زكاة عليه
"Кимнинг зиммасида молини қамраган (нисоб миқдоридаги молига тенг ё ошиқ) қарзи бўлса, унга закот вожиб бўлмайди".
وإن كان ماله أكثر من دينه زكى الفاضل إذا بلغ نصاباً
“Агар моли қарзидан ошиқ бўлса ошгани агар нисобга етса, шундан закот беради.
Молини қамраган қарздан мурод бандалар томонидан талаб қилувчиси бўлган қарзлардир. Назр ва каффорат қарзлари бунга кирмайди.
ومن له على آخر دين فجحده سنين ثم قامت له به بينة لم يزكه لما مضى
"Кимнинг биров зиммасида қарзи бўлиб, қарздор йиллар мобайнида қарзини инкор қилган бўлса, сўнг қарзга ҳужжат топилса, ўтган йиллари учун закот бермайди".
Ҳазрати Али (розийаллоҳу анҳу): "Беркитилган ва топилишига умид бўлмаган молда закот йўқдир", деганлар. Чунки, закот вожиб бўлишининг сабаби ўсувчи молдир. Яъни, молнинг эгаси унинг тасарруфига қодир бўлсагина молда ўсиш бўлади.
Йўқолган мол, тортиб олинган мол, денгизга тушиб кетган мол, чўлга кўмилган мол, агар жойи эсдан чиқарилган бўлса, беркитилган ва топилишига умид бўлмаган мол кабидир.
Уйда кўмиб қўйилган мол, уни топиш осонлигидан нисоб бўлади (йўқолган ҳисобланмайди).
Муҳаммад ШАРИФ ЖУМАН
тайёрлади.
Юртимиз азалдан ислом илм-фани ва маданиятининг қадимий бешикларидан бири ҳисобланади. Мустақиллик шарофати ўлароқ диний ва миллий қадриятларимиз тўлалигича тикланди, улуғ аждодларимизнинг хотираларига муносиб эҳтиром кўрсатилди, улар қолдирган диний-илмий ва маънавий-маърифий меросни ўрганиш учун имкониятлар яратилди.
Мусулмон ренессанси, яъни илмий-маърифий уйғониш даврига асос солган улуғ аждодларимиз томонидан яратилган ва бугунги кунда ҳам маърифатли дунёни ҳайратга солиб келаётган илмий меросини ўрганиш, илмий-тадқиқот ишлари олиб бориш, улар яратган илмий йўналишлар ва мактаблар анъаналарини давом эттириш бугунги авлод олдида турган долзарб вазифалар сирасига киради.
Буюк аждодларимизнинг бой илмий-маънавий меросини ўрганиш, уларнинг инсонпарварлик, адолат ва маърифатпарварлик ғояларини замонавий жамият ҳаётига татбиқ этиш давлатимизнинг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади.
Шу мақсадда бугун Ўзбекистон халқаро исломшунослик академиясида “Бурҳониддин Марғиноний илмий меросининг замонавий ислом маърифатидаги ўрни” мавзусида халқаро илмий-амалий конференция ташкил этилди.
Ушбу тадбир Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси ташаббуси билан Дин ишлари бўйича қўмита, Ўзбекистон мусулмонлари идораси, Имом Мотуридидй халқаро илмий-тадқиқот маркази, Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази ҳамкорлигида ташкил этилди.
Конференцияни Ўзбекистон Республикаси Президентининг вакиллик органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлар, дин ва ёшлар масалалари бўйича маслаҳатчиси ўринбосари, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси ректори Музаффар Камилов, Афғонистоннинг Ўзбекистондаги фавқулодда ва мухтор элчиси Абдул Ғаффор Теравий, делегация раҳбари, Таржима маркази раҳбари Шайхулҳадис Азизуллоҳ Шинворий, Дин ишлари бўйича қўмита раисининг биринчи ўринбосари Давронбек Махсудов, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг биринчи ўринбосари Ҳомиджон Ишматбеков кириш сўзи билан очиб беришди.
Конференцияда Ўзбекистон билан бир Афғонистоннинг нуфузли илмий ва диний-маърифий муассасаларидан етакчи олимлар, исломшунослар, фиқҳ мутахассислари ва тадқиқотчилар иштирок этди. Хусусан, афғонистонлик олимларнинг иштироки тарихан муштарак илмий-маданий алоқаларни мустаҳкамлаш, ҳанафийлик мактабининг минтақавий тараққиётига оид тажриба ва илмий ёндашувлар алмашинувини кенгайтиришда муҳим аҳамият касб этди.
Тадбир давомида “Аллома Марғиноний “ал-Ҳидоя” асарининг баъзи тавсифлари”, “Имом Марғиноний ғоялари ва Янги Ўзбекистонда ислом маърифатини ривожлантириш сиёсатининг уйғунлиги”, “Марғиноний асарларида адолат ва инсоф тамойиллари: ижтимоий барқарорликнинг асоси”, “Ўзбекистонда Имом Марғиноний илмий меросини ўрганиш ва унинг халқаро даражада тарғиб қилиш тажрибалари”, “Ҳидоя” асаридаги бағрикенглик ва мўътадиллик тамойилларининг радикаллашувга қарши курашдаги ўрни”, ъҲидоя” асарининг таркибий тузилиши ва ёзилиш услуби” каби мавзулардаги маърузалар тингланди.
Мазкур халқаро илмий-амалий анжуман аждодларимиз меросини чуқур англаш, минтақавий илмий ҳамкорликни ривожлантириш, ислом маърифатини кенг тарғиб этиш ҳамда халқлар ўртасида маданий-маънавий алоқаларни мустаҳкамлашга хизмат қилади.