Аллоҳ таоло ғайб нарсаларни билишига яна бир ақлий далил келтирган. Келажакда бўладиган ишлар ҳақида билишини ҳаммага ошкор қилган. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:

﴿الم غُلِبَتِ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ﴾

“Алиф. Лаам. Мийм. Рум мағлуб бўлди. Ернинг энг қуйи қисмида. Ва улар мағлубиятларидан кейин тезда ғолиб бўлажаклар. Саноқли йилларда. Ундан олдин ҳам, кейин ҳам барча иш Аллоҳдандир. Ўша кунда мўминлар шодланурлар” (Рум сураси, 1-4 – оятлар).

Ушбу тарихий фактларни ҳатто динсизлар ҳам инкор эта олмайдилар. Ўша пайтда ер юзидаги энг қудратли икки давлат – Форс ва Рум ўртасида уруш бўлиб ўтган. Уруш эса Румнинг мағлубияти билан тугаган. Бундан Макка мушриклари хурсанд бўлишган. Чунки форслар оловга сиғинувчи халқ бўлган.

Румликлар эса насроний, яъни аҳли китоб эдилар. Бу мағлубиятдан мусулмонлар маҳзун бўлганлар. Айни ўш пайтда ушбу ояти карима нозил бўлиб, Румнинг бир неча йил (ўн йил ўтмасдан) ғолиб бўлишлари ҳақидаги илоҳий хушхабар келган.

Мусулмонлар ва мушриклар гаров боғлашган. Гаров муддатини эса етти йил қилиб белгилашган. Етти йил ўтгач кутилган ҳодиса юз бермаган. Мусулмонлар маҳзун бўлиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларга келишганда у зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Саноқли йил деганда неча йилни тушунасизлар?” деб сўраганлар. Улар: “Узоғи ўн йилни” деб жавоб берганлар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳазрат Абу Бакр розияллоҳу анҳуга: “Гаров муддатини яна икки йилга узайтиринглар”, деб топшириқ берганлар. Икки йил ўтмасдан Рум давлати форслар устидан ғалаба қозонган. Шундан кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаларни гаров боғлашдан қайтарганлар.

Энди ўйлаб кўрайлик. Бундай хабарни инсониятга ким билдириши мумкин? Ахир румликлар биринчи жангда мағлуб бўлган эдилар. Ҳеч ким Румнинг энди ғалаба қилиши у ёқда турсин, ўзини ўнглаб олишини ҳам хаёлига келтирмаган. Шунча йилдан кейин юз берадиган урушнинг натижасини ким бунчалик аниқ айтиб бера олади. Ҳатто уруш бошланган тақдирда ҳам ҳеч ким бу уруш нима билан тугашини аниқ ишонч билан айта олмайди. Ғалаба қилишга ҳар икки томонда ҳам ишончи комил бўлгани учун урушишга қарор қилинади. Кўзи етмаган урушга ҳеч қайси давлат таваккал қилиб киришмайди. Мағлубиятини олдиндан билган тараф урушга кирмайди. Демак, натижани аниқ қилиб айтиш ҳеч кимнинг қўлидан келмайди.

Бу мисолда ҳам Аллоҳ таоло барча нарсани билишини бизга кўрсатмоқда. Бизга иккита катта давлат ўртасидаги урушнинг натижасини айтмоқда. Ким ғолиб, ким мағлуб бўлишини аниқ қилиб айтмоқда. Бу уруш ростан ҳам содир бўлди ва Аллоҳ айтганидек ўн йиллар ичида Рум давлати форсларнинг устидан ғалабага эришди.

Агар акси бўлиб бу оят Қуръони каримда бир оятлигича қолаверганида нима бўлар эди? Аллоҳга иймон келтирмайдиганлар мусулмонларнинг устидан кулган бўлардилар. Лекин ростлиги исботланганда оғизларига мум тишлайдилар. Аллоҳ таоло Ўзининг бутун дунёга ҳақиқий ҳукмрон эканини исботлаб қўйди. Ҳар бир нарсани олдиндан аниқ билишини кўрсатди. Барча нарса Унинг измида эканини аён қилди. Шу ерга келганда Аллоҳнинг қуйидаги оятини янада теранроқ англаймиз:

﴿إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾

“Бир нарсани ирода қилганида Унинг иши “Бўл” демоқликдир. Бас у бўлади” (Ёсин сураси, 82-оят).

Бу гапларни бутун борлиқнинг ягона яратувчиси бўлган Аллоҳ айтмоқда. Ақлимиз бу нарсага қаноат қилар экан, юқорида айтиб ўтганимиз яна бир оятни эслаб оламиз: “Аллоҳнинг амри келиб бўлди. Унга шошилманглар”.

Шайх Муҳаммад Мутавалли Шаъровий раҳимаҳуллоҳнинг
"Аллоҳнинг борлигига ақлий далиллар" китобидан