07 Март, 2026, 18 Рамазон, 1447
07 Март, 2026, 18 Рамазон, 1447
1-савол: Қазо намозларни қайси пайт ўқиган маъқул?
Жавоб: Аслида намозларни иложи борича ўз вақтида адо этишга ғайрат қилиш керак. Инсоннинг ўзига боғлиқ бўлмаган ҳолатлар бундан мустасно. Ана шу ҳолатлар сабаб намоз қазо бўлиб қолса, уларни адо этишга маълум бир вақт ажратилмаган. Аммо куннинг уч вақтида – кун чиқаётган, қуёш тиккага келган ва кун ботаётган вақтларда ўқиб бўлмайди (“Баҳрур роиқ”).
2-савол: Аёл киши умра қилаётган вақтида ҳайз кўриб қолса, нима қилади?
Жавоб: Аёл киши умра қилаётиб ҳайз кўриб қолса, шу ерда умрасини якунлайди ва сочини қисқартириб, эҳромдан чиқади. Ҳарамдалик вақтида ҳайзи тўхтаса, умранинг қазосини адо қилади.
3-савол: Боши билан имо-ишора қилиб ҳам намоз ўқий олмаган киши соғайгач, ўқимаган намозларининг қазосини ўтайдими?
Жавоб: Боши билан имо-ишора қилиб ҳам намоз ўқишга қодир бўлмаган киши кўзлари ёки қошлари билан имо-ишора қилиб намоз ўқимайди. Соғайгач ёки касали енгиллагач, қаралади, агар бир кечаю кундуздан ортиқ намоз ўқий олмаган бўлса, қазосини ўқимайди. Агар ундан кам бўлса, қазосини ўтайди.
4-савол: Кўп йиллик намозларим қазосини ўқишим учун тартибга риоя қилишим керакми?
Жавоб: Йўқ. Қазо намозлар бир кунлик, яъни беш вақт намоз бўлса, ўшанда тартибга риоя қилинади. Агар, қазо намозлар олти вақтдан кўпайиб кетса, тартибга риоя қилинмайди (“Ҳидоя”).
Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ва саҳобалар Ҳандақ куни муҳораба сабабли уч вақт намоз – пешин, аср ва шом намозларини вақтида адо этишолмайди. Кечқурун Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Билол (розияллоҳу анҳу)га азон айттириб, тартиб билан аввал пешин, кейин аср ва охирида шом намозларининг қазоларини ўқишган ва: “Мен намоз ўқиганим каби намоз ўқинглар”, деганлар.
Қазо қилинган беш вақт намозларнинг орасида тартиб фарздир (Жомеъур Румуз).
Агар ўтказиб юборган намозлар олти вақтдан ўтиб кетса, хоҳлаганидан бошлаб қазосини ўқиса бўлаверади (“Мухтасарул Виқоя”).
5-савол: Витр намозидан кейин қазо намозларни ўқиса бўладими?
Жавоб: Ҳа. Витр намозини ўқиганидан сўнг қазо ёки нафл намозлар ўқилаверади.
6-савол: Бомдод намозини уйда ўқийману, лекин иш юзасидан баъзан пешин ва аср намозларини ўқишнинг имкони бўлмай қолади. Ишдан қайтиб, уйда уларнинг қазосини ўқисам, гуноҳкор бўлмайманми?
Жавоб: Ҳар бир балоғатга етган мўмин ақли жойида бўлса, унга намоз ўқиш фарздир.
Қуръони каримда: “Эй имон келтирганлар! На мол-дунёларингиз ва на фарзандларингиз сизларни Аллоҳнинг зикридан (Унга ибодат қилишдан) чалғитиб қўймасин! Кимки шундай қилса, бас, ана ўшалар зиён кўрувчи кимсалардир” (Мунофиқун, 9), дея марҳамат қилинган.
Намоз ҳақида ҳазрат Умар (розияллоҳу анҳу) бундай деганлар: “Менинг наздимда сизларнинг энг муҳим ишларингиз намоздир...”
Ухлаб қолиш, вақт ўтганини билмасдан ўтказиб юбориш узр ҳисобланади. Унда билган заҳоти намознинг қазосини ўқиб олиши керак бўлади.
Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) дедилар: “Уйқуда камчилик, масъулиятни сезмаслик йўқ, камчилик ва масъулиятни сезмаслик уйғоқ пайтдадир. Қачон сизлардан бирингиз намозни унутса ёки ухлаб қолса, уни эслаган вақтида ўқиб олсин. Чунки Аллоҳ таоло: “Намозни мени эслаган вақтингда қоим қил!” деган” (Имом Муслим ривояти).
Аммо намозни ҳеч қандай узрсиз тарк қилиш, билатуриб ўқимаслик улкан гуноҳдир.
Айниқса, ҳозирги пайтда юртимизда намоз ўқиш ва бошқа ибодатларни адо этиш учун барча шароитлар муҳайё қилинган. Бизнинг турли баҳона ва важларимиз ўринсиз экани аён. Чунки намозларнинг вақти бизлар улгуришимиз учун етарлидир.
Шунинг учун ўзини англаган ҳар бир мусулмон дарҳол тавба қилиши, Аллоҳга қайтиши, намоз ўқишни ўрганиб, қазоларини ҳам адо этишни бошлаши лозим бўлади.
7-савол: Ҳурматли Муфтий ҳазратлари, саволим шундан иборатки, беш вақт намоз ўқиб юрган киши, ишлари кўпайса, намозни қазо қилиб ўқиши мумкинми?
Жавоб: Куръони каримнинг Нисо сураси 103-оятида: “Намоз мўминларга вақти тайин этилган ва (фарз этиб) белгилангандир”, дейилган. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Амалларнинг яхшиси ўз вақтида ўқилган намоздир” деганлар. Демак, мўминларга намозни вақтида ўқиш фарз қилинган. Уни узрсиз кечиктириб ўқиш мумкин эмас. Узр эса ухлаб қолиш ёки унутиб қўйиш билан бўлади. Имкон бўлса, намозни вақт кириши билан ўқиш афзал, бўлмаса белгиланган вақт ўтиб кетмасидан ўқиб олиш лозим.
Фақат ҳаж ибодатини бажараётганлар Арафотда пешин билан асрни, Муздалифада шом билан хуфтон намозларини жамлаб ўқийдилар.
Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ким бир намозни ухлаб қолиб ёки унутиб ўқимаган бўлса, ёдига тушганида ўқийди”, деганлар.
ЎМИ Матбуот хизмати
Анъом сураси Қуръони Каримнинг олтинчи сураси бўлиб, у Маккада нозил бўлган, бир юз олтмиш беш оятдан иборат. Анъом – "Чорва моллари" деганидир. Сурада бир неча оятлар чорва моллари ҳақида келганлиги сабабли у Анъом деб номланган. Қуръони Каримда Аллоҳга ҳамд айтиш билан бошланувчи беш сура бўлиб, улардан биринчиси Фотиҳа бўлса, иккинчиси Анъом сурасидир.
Сурада Ислом ақидаси асослари, Аллоҳ таолонинг ягона илоҳлиги, шариат аҳкомлари, жумладан, оилавий масалалар, ҳайвонлар ва унинг гўшти ҳақидаги масалалар, жиҳод аҳкомлари, ғайридинларга доир кўрсатмалар, қиёмат, охират, пайғамбарлар, дунё ва ҳаёт моҳиятига тааллуқли маълумотлар баён қилинган.
Ушбу суранинг фазилатлари ҳақида ҳадисларда ҳам кенг баён қилинган.
Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Анъом сураси нозил қилинаётганда Жаброил алайҳиссалом билан бирга тушган фаришталар кўплигидан ер билан осмон орасини тўсиб қўйган. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам фаришталарнинг баланд овозда тасбеҳ айтаётганини эшитиб, у зот алайҳиссалом ҳам тасбеҳ айтган ва Аллоҳга сажда қилган" (Имом Муслим ривояти).
Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Анъом сураси нозил бўлаётганда фаришталар саф тортиб, тасбеҳ айтиб туришди, уларнинг жуда кўплиги туфайли ер ҳам силкинди", дедилар. Шу вақтда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Аллоҳ таоло барча айбу-нуқсонлардан покдир, Унга ҳамду санолар бўлсин", деб тасбеҳ айтди.
Восила ибн Астоъ ал-Лайсийдан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Тавротни ўрнига менга еттита узун сура берилди", дедилар. Ушбу суралардан бири Анъом сурасидир.
Ушбу сура ҳақида муфассир олимлар фикрлари:
Ибн Аббос розияллоҳу анҳу: “Анъом сураси Маккада тўлалигача нозил қилинган. Унинг атрофида етмиш минг фаришта тасбеҳ айтиб турган”, деганлар.
Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу: “Анъом сураси Қуръони Каримдаги энг сара фазилатли суралардан биридир” деганлар.
Сурада бошқа самовий динларда ҳам буюрилган айрим шаръий ҳукмлар келган бўлиб улар қуйидагилар:
Шунингдек, сурада Аллоҳ таъало инсонларни энг катта зулм - ширкдан сақланишга буюради. Ширк сабабли инсон барча қилган хайрли амаллари савобидан айрилади, дунё ва охиратда зиён кўрувчилардан бўлади.
Сурадан келган айрим оятлар билан танишамиз:
"Ҳамд осмонлар ва ерни яратган, зулматлар ва нурни пайдо этган Аллоҳга (хос)дир" (1-оят). Яъни еру-осмондаги барча нарса ва махлуқотлар доимо Аллоҳга ҳамд айтиб туради. Буни инсонлар кўрмайди, эшитмайди ва ҳис қилмайди. Ҳамд фақат оламлар робби Аллоҳгадир.
"Улардан олдин неча аср (кишилари)ни ҳалок этганимизни кўрмадиларми?! Уларга Ерда сизларга бермаган имкониятларни бердик, устиларига осмон (ёмғир)ни ёғдирдик ва остиларидан анҳорларни оқизиб қўйдик. Сўнгра гуноҳлари туфайли уларни ҳалок қилдик ва улардан кейин бошқа аср (кишилари)ни келтирдик" (6-оят).
Ушбу оятда тарихда яшаб ўтган аввалги қавмлар ҳаётини ўрганиш орқали улардан ибрат олишга, ягона Аллоҳ таолога ибодат қилишга, яхши амалларни қилиш ва ёмонликлардан қайтишга чақирилади.
"Ғайб (яширин иш ва нарсалар) калитлари Унинг ҳузуридадир. Уларни Ундан ўзга билмас. Яна, қуруқлик ва денгиздаги нарсаларни (ҳам) билур. Бирор япроқ (узилиб) тушса (ҳам) уни билур. Ер зулматлари (қаъри)даги уруғ бўлмасин, ҳўлу қуруқ бўлмасин, (ҳаммаси) аниқ Китоб (Лавҳул-маҳфуз)да (ёзилган)дир" (59-оят).
Бу оятда ғайб илмларини Аллоҳ таолонинг ўзигина билур дейилмоқда. Пайғамбарларнинг ҳам фақат айримларига бу илмдан ато этилган. Оятда Аллоҳ таолонинг азалий “илм” сифати билан ошкораю-пинҳона нарсалардан доимий равишда огоҳ экани билдирилмоқда. Шу илмига биноан қиёматгача бўладиган ишларни “Лавҳул-маҳфуз”га олдиндан битиб қўйган. Инсонлар тақдирини Аллоҳ таоло буйруқ тариқасида эмас, балки васф ва таъриф сифатида ёзган. Масалан, фалон кимса ўз ихтиёри билан шайтон васвасасига берилади, деб ёзилган. “Берилсин!” деб ёзилмаган. Акс ҳолда банда жавобгар бўлмас эди.
"Кимки (бир) ҳасана (савобли иш) қилса, унга ўн баробар (кўпайтириб ёзилур). Кимки (бир) ёмон (гуноҳ иш) қилса, фақат ўша (гуноҳ) миқдорида (бир гуноҳга яраша) жазоланур. Уларга ноҳақлик қилинмагай" (160-оят).
Ушбу оят шарҳида Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадис келтирилади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Ким бир яхшилик қилишни ният қилса-ю, уни қилмаса, унга битта яхшилик ёзилади, агар уни қилса, унга ўнта яхшилик ёзилади. Ким бир ёмон ишни ният қилса-ю, уни қилмаса, унга ёмонлик ёзилмайди. Агар ўша ишни қилса, унга битта ёмон амал қилгани ёзилади", дедилар (Имом Муслим ривояти).
“Тафсири ҳилол”, “Қуръони карим маъноларининг таржима ва тафсири”
ва бошқа манабалар асосида Дилшоджон Мамадалиев тайёрлади
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 