30 Январ, 2026, 11 Шаъбон, 1447
30 Январ, 2026, 11 Шаъбон, 1447
1-савол: Мусофир киши қандай намоз ўқийди?
Жавоб: Ва алайкум ассалом! Мусофир тўрт ракатлик фарз намозларни икки ракат қилиб ўқийди. Суннат намозлари ўз ҳолида тўрт ракат ўқийди.
2-савол: Мен Тошкент шаҳрида ўкийман, уйим эса Андижонда. Уйга уч кун ёки кўпроққа қайтсам намозларимни қаср қилиб ўқийманми (15 кундан камроқ тураман лекин ўзимни уйим)?
Жавоб: Сиз уйингизга борганингизда намозларингизни тўлиқ ўқийсиз. Фақат йўлда кетиш ва келиш чоғида мусофир бўласиз. Шунда намозларингизни қаср қилиб ўқишингиз мумкин.
3-савол: Мен ҳозир шаҳарда яшайман. Туғилиб, ўсган қишлоғимдаги уйимга борсам муқим ҳисобланаманми?
Жавоб: Киши ўз шаҳридан (қишлоғидан) кўчиб, бошқа бир шаҳарга (қишлоққа) бориб жойлашса, сўнг сафарга чиқиб ўзининг олдинги яшаган жойига борса ва у ерда ўн беш кун туришни ният қилмаса мусофир ҳисобланади. Намозни қаср ўқийди (“Ҳидоя”).
4-савол: Мусофирнинг маҳсига масҳ тортиш ҳақида маълумот берсангиз?
Жавоб: Маҳси таҳорат олингандан сўнг кийилган бўлса, кейинги таҳоратда унга масҳ қилиш мумкин.
Муғийра ибн Шўъба айтади: “Мен бир кеча Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) билан сафарда эдим. Таҳоратларига идишдан сув қуйиб бердим. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) юзларини, икки билакларини ювдилар, бошларининг тўртдан бирига масҳ тортдилар, кейин мен маҳсиларини ечишда ёрдам бераман, деб уринган эдим, у киши: “Қўявер, мен маҳсимни таҳорат олиб кийганман”, дедилар ва маҳсиларига масҳ тортдилар (Имом Аҳмад, Имом Бухорий ва Имом Муслим ривоятлари).
Пайғамбаримиз (алайҳиссалом): “Маҳсига масҳ тортиш муддати мусофир учун уч кеча-кундуз, муқимга эса бир кеча-кундуздир”, деганлар (Имом Аҳмад ва Имом Муслим ривоятлари).
Маҳсига қилинган масҳни тўрт нарса бекор қилади:
Бундай ҳолатларда маҳсини ечиб, оёқни ювиш лозим бўлади.
5-савол: Сафарга чиққан одам намоз вақти кириб қолса, автобусда ўтириб намоз ўқиб кетса ҳам бўладими?
Жавоб: Намоз муҳим ибодат. Шу боис фарз намозларни узрсиз ўтириб ўқиб бўлмайди. Фақат кема, самолёт ва поездда ўтириб ўқишга фатво берилган, автобусда эса мумкин эмас.
Қуръони каримда: “Намозни адо этиб бўлганингиздан сўнг, турган, ўтирган ва ёнбошлаган ҳолларингизда (ҳам доим) Аллоҳни ёд этинг! (Ёв хавфидан) хотиржам бўлсангиз, намозни (мукаммал) адо этингиз. Зеро, намоз мўминларга вақти тайин этилган ва (фарз деб) битилгандир” (Нисо, 103), деб буюрилган.
6-савол: Сафарда ибодатга тегишли ҳукмлар ўзгаради, деб эшитдим. Илтимос, шу ҳақида маълумот берсангиз.
Жавоб: Динимизда сафар қилиш билан баъзи ибодатларга доир ҳукмлар ўзгаради. Тўрт ракатли фарз намозларни қаср қилинади (икки ракат ўқилади), рўза тутмасликка изн берилади, маҳси муддати уч кунга узаяди, жума, икки ҳайит намозлари ва қурбонлик сўйиш вожиб бўлмайди. Озод аёлларнинг маҳрамсиз йўлга чиқишлари ман этилади (“Аттобия”).
7-савол: Мен темир йўлда тепловоз ҳайдайман, тепловозда таҳорат олиш имкони қийинроқ. Шунинг учун нам салфетка билан таҳорат қилсам бўладими;
Бизни ҳар 18 соат дам олганимиздан кейин ишга чақиради. Иш вақтимиз 12 соат. Шу вақтда биз 147 км йўл босамиз, шу масофани босганимизда тўрт ракатли фарз намозларни қаср қилиб ўқиймизми;
Тепловознинг ичида қиблани аниқ билсак ҳам қиблага қараб ўқишнинг иложи бўлмайди, сабаби техник жиҳозлар жойлашган қиблага қарадим деб ният қилиб ўқиймизми?
Жавоб: Аввало таҳорат олишнинг имкони бўлмаган вақтда унга таяммум бўлади. Таяммум сув топишнинг имкони бўлмаганида ёки сув билан таҳорат қилиш инсонга зарар қилганида таҳоратга ўриндош бўлади. Сиз бу ҳолда таҳорат олишга имкон қилишингиз керак.
Сиз айтган масофа сиз босиб ўтадиган йўлнинг бир тарафи бўлса унда сиз мусофир ҳисобланасиз ва ўз шаҳрингизнинг ҳудудидан чиққанингиздан сўнг то уйга қайтгунга қадар тўрт ракатли намозларни икки ракат қилиб ўқийсиз.
Қиблага юзланишнинг имкони бўлмаса қодир бўлган тарафига қараб намоз ўқийди
ЎМИ Матбуот хизмати
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Қуръони каримда бундай дейилади: «Аллоҳ салтанат берганидан (ғурурланиб), Иброҳим билан унинг Рабби хусусида баҳслашган кимсани (Намрудни) кўрмайсизми?! Қайсики, Иброҳим: «Менинг Раббим тирилтиради ҳам, ўлдиради ҳам», – деганида, у: «Мен (ҳам) тирилтираман ва ўлдираман», – деди. Иброҳим айтди: «Аллоҳ Қуёшни Машриқдан чиқаради, сен уни Мағрибдан чиқаргин-чи?» Бас, (ўша) кофир (гап тополмай) лол бўлиб қолди. Аллоҳ золим кишиларни ҳидоят сари йўлламагай. » (Бақара сураси, 258 – оят).
Қиссанинг мазмуни
Аллоҳнинг буюк пайғамбари, Иброҳим Халилуллоҳ билан ўзини илоҳ деб даъво қилган Намруд ўртасидаги баҳс қиссанинг мазмуни бўлиб, унда Аллоҳнинг буюклигини инкор этган, ўзини улкан зот деб ҳисоблаган бир подшоҳ билан бўлган. Уламоларнинг айтишича, бу подшоҳ Бобил шоҳидир. Унинг исми Намруд ибн Канъон ибн Куш ибн Сом ибн Нуҳ бўлган. Бошқалар эса уни Намруд ибн Фолих ибн Обир ибн Солих ибн Арфахшад ибн Сом ибн Нуҳ деб атаганлар.
Ривоятларга кўра, у дунёда тўртта подшоҳлик қилган зотдан бири бўлган.
Улардан иккиси мўмин, иккиси кофир эди:
Мўминлар – Зулқарнайн ва Сулаймон (алайҳимуссалом). Кофирлар — Намруд ва Бухтуннаср (Набуходоносор).
Намруд тўрт юз йил подшоҳлик қилиб, жаҳолат ва зулмга берилган, дунё ҳаётини афзал кўрган.
Иброҳим (алайҳиссалом) билан баҳси
Иброҳим (алайҳиссалом) уни Аллоҳга ибодат қилишга чақирганларида, Намруд кибр ва жоҳиллик билан рад этди. Шунда Иброҳим (алайҳиссалом):
«Менинг Раббим – тирилтиради ва ўлдиради», – дедилар.
Намруд унга жавобан деди: «Мен ҳам тирилтираман ва ўлдираман».
Муфассир уламолардан – Қатода, Суддий ва Муҳаммад ибн Исҳоқ шундай деган: «Намруд бу сўз билан шундай демоқчи бўлган: “Мен икки одамни олиб келаман – биттасини ўлдираман, иккинчисини афв этаман. Шу билан мен ҳам тирилтирдим ва ўлдирдим», – деган.
Аммо бу жавоб аслида далилга қарши эмас, чунки Иброҳим алайҳиссаломнинг сўзи ҳақиқий ҳаёт ва ўлимни яратган Зот – Аллоҳ ҳақида эди. Намруднинг айтгани эса сиёсий қарор, яъни “ўлдириш ёки афв этиш” ҳақида эди, бу эса яратиш эмас.
Шунда Иброҳим (алайҳиссалом) аниқ ва рад қилиб бўлмас далил келтирдилар:
«Аллоҳ қуёшни шарқдан чиқаради, сен уни ғарбдан чиқар!»
Бу далил олдида Намруд ҳайрон бўлиб, жавобсиз қолди.
Ҳикмат
Ушбу воқеа Аллоҳ азза ва жалланинг қудрати, Иброҳим алайҳиссаломнинг ҳикмати ва кофирнинг ожизлигини кўрсатади. Аллоҳ таоло бу билан инсонларга шундай сабоқ беради:
Ҳақиқий яратувчи ва ҳаёт берувчи зот – фақат Аллоҳдир. Подшоҳлик ва куч инсонни Яратгувчи қилмайди. Илм ва далил билан ҳақиқат аниқ бўлади.
Иброҳим (алайҳиссалом) ва Намруд баҳсининг якуни
Нимруд билан бўлган баҳсда унинг ожизлиги ва нотўғрилиги кўпчиликка аввал бошда очиқ бўлмагани учун, Аллоҳ таоло Иброҳим (алайҳиссалом)нинг келтирган иккинчи далилини зикр қилди – бу далил орқали у Намруднинг даъвосини рад этди ва Аллоҳнинг борлигига очиқ-ойдин далил келтирди.
Иброҳим (алайҳиссалом) шундай дедилар:
«Албатта, Аллоҳ қуёшни шарқдан чиқаради, сен уни ғарбдан чиқар!»
Яъни, бу қуёш ҳар куни шарқдан чиқади ва ғарбга ботади — бу уни яратган, бошқарган ва бўйсундирган Зотнинг буйруғидандир. У Зот — ҳеч қандай шериги бўлмаган Аллоҳ, барча нарсани яратган ягона Парвардигордир.
Шунинг учун Иброҳим (алайҳиссалом) дедилар:
“Агар сен ўзингни тирилтирувчи ва ўлдирувчи деб даъво қилаётган бўлсанг, унда мана шу қуёшни ғарбдан чиқар. Чунки ҳақиқий тирилтирувчи ва ўлдирувчи Аллоҳ ҳар нарсани хоҳлаганидек қилади, унинг ишига ҳеч ким тўсиқ бўла олмайди. У барча нарсани итоат эттиргандир. Агар сен ҳам шундай экансан — қил бу ишни! Агар қила олмасанг, демак, сен ўзинг айтгандай илоҳ эмассан.”
Шундай қилиб, Иброҳим (алайҳиссалом) унинг жоҳиллиги, ёлғони ва даъвосининг ботиллигини аён қилди. Намруднинг жавоб беришга сўзи қолмади, у лол бўлиб жим бўлди. Шунинг учун Аллоҳ таоло каломи шарифида шундай деди:
«Бас, (ўша) кофир (гап тополмай) лол бўлиб қолди. Аллоҳ золим кишиларни ҳидоят сари йўлламагай.» (Бақара сураси, 258 – оят).
Баҳсдан кейинги воқеалар
Муфассир Суддийнинг айтишича, бу баҳс Иброҳим (алайҳиссалом) оловдан қутулиб чиққан кунлари бўлган ва у киши аввал бу подшоҳ билан учрашмаган эдилар.
Абдурраззоқ ўз ривоятида Маъмар орқали Зайд ибн Асламдан нақл қилади:
Намрудда ғалла ва озуқа бўлиб, одамлар ундан егулик сўраб келишарди. Иброҳим (алайҳиссалом) ҳам улар билан бирга бордилар. Шу учрашувда улар биринчи марта кўришдилар ва баҳс ҳам шу куни бўлди.
Иброҳим (алайҳиссалом) бошқалар каби емиш ололмадилар, қўллари бўш қайтдилар. Йўлда кетар эканлар, бир тепаликдаги қумдан икки халта тўлдириб, “ҳеч бўлмаса аҳлимни шу билан банд қилиб тураман”, деб уйларига қайтдилар.
Уйга етиб келишгач, Иброҳим (алайҳиссалом) дам олиш учун ётдилар. У кишининг завжаси Сора халталарни очиб қарадилар ва уларни тоза емишга тўла ҳолда топдилар. Шу емишдан таом тайёрладилар.
Иброҳим (алайҳиссалом) уйғониб, таомни кўриб ҳайрон бўлдилар:
“Бу таом қаердан келди?” — дедилар.
Сора онамиз дедилар:
“Сиз олиб келган емишдан тайёрладим”.
Шунда Иброҳим (алайҳиссалом) тушундиларки, бу ризқ Аллоҳ томонидан берилган неъмат эди.
Намруднинг ҳалокати
Зайд ибн Асламнинг айтишича: “Аллоҳ таоло Нимруднинг ёнига фаришта юборди ва уни Аллоҳга иймон келтиришга даъват қилди.
У биринчи марта рад этди. Иккинчи марта ҳам рад этди, сўнгра учинчи марта ҳам рад этди. Шунда фаришта унга деди:
“Қўшинингни тайёрла, мен ҳам ўз қўшинимни тайёрлайман.”
Намруд саҳар вақтда ўз қўшинини йиғди. Шунда Аллоҳ таоло осмон ҳашоратларидан иборат пашшалар тўдасини Намруд лашкарлари устига юборди. Улар қуёшни тўсиб қўйишди – осмон қоронғу бўлди. Бу ҳашоратлар Намруднинг қўшинига ҳужум қилиб, уларнинг гўштини ва қонини ейишди, фақат суяклари қолди. Намруднинг барча лашкарлари қирилиб кетиб, унинг бурнига эса бир пашша кириб олди. Кейин миясига жойлашиб олиб, унга қаттиқ азоб бера бошлади. Намруд қирқ йил давомида шу хашорат билан азобланди. Унинг боши оғриганда хизматкорлари тўқмоқ билан уриб енгиллик беришарди. Намруд қаттиқ азобларга чидай олмай ўз ҳизматкорига бошига тўқмоқ билан уришни буюради. Хизматкор тўқмоқ билан секин урганида Намруд қаттиқроқ уришни буюради. Хизматкор Намруднинг бошига бор кучини йиғиб уриши оқибатида унинг боши ёрилиб, ичидаги пашша учиб чиқиб кетади ва Намруд эса шу заҳоти вафот этади.
Хулоса
Аллоҳнинг қудрати олдида подшоҳлик ва кибр ҳеч нарса эмас. Ҳақиқий ҳаёт ва ўлимни яратувчи — фақат Аллоҳ Иброҳим (алайҳиссалом)нинг илми ва ҳикмати, Нимруднинг ожизлигини фош этди. Аллоҳ золимларни ҳидоят қилмайди.
Манбалар асосида
Илёсхон АҲМЕДОВ тайёрлади.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 