Имом Абу Ҳусайн Муслим ибн Ҳажжож ал-Қушайрий ан-Нисобурий ҳижрий 206 йили Нисобурда дунёга келдилар. Нисбатлари Қушайрий бўлиб, у Нисобурга қарашли қишлоқдир.
У зот ҳадис илмида китоби «Саҳиҳ» деб тан олинган 6 та имомларнинг биридирлар. Китоблари «Саҳиҳ Муслим» Қуръони каримдан кейинги ўринда турадиган китоблардан биридир. Имомнинг ҳадис илмидаги тутган ўринлари ва олий мартабаларга етишларига сабаб саҳиҳ китобларида бирорта зиёдалик ҳам, ноқислик ҳам бўлмаганлиги, бундан олдин ҳам, бундан кейин ҳам бунинг сингари тартибдаги китобни топилмаслигидир. Имом Муслим ҳадис жамлаш даврида унинг нозик жойларига жуда ҳам эътибор билан қарадилар. Ҳатто бир ҳарф бўлса ҳам ўзгартиришдан сақландилар. Бу зот ҳадисларни аввалидан охиригача узилиш ва иллатдан саломат, иснодлари ишончли бўлсагина саҳиҳ китобларига киритдилар. Имом Муслимнинг «Саҳиҳ»лари Имом Бухорийнинг китобларига қараганда баъзи томонлари афзаллигини уламолар қайд қилганлар.
Имом Нававий айтадилар: «Ернинг устида, осмоннинг остида Муслимнинг китобларидан кўра саҳиҳроқ китоб топилмайди».
Имом Муслим айтадилар: «Агар ҳадис аҳллари 200 йил ҳадис ёзсалар ҳам кучлари мана шу «саҳиҳ»ни ёзишликка етади, холос». Ва яна айтади: «Ҳар бир ёзган китобимни Абу Заръата ар-Розийга кўрсатдим, агар у зот, мана бу ҳадис иллатли, десалар тарк қилдим, агар, саҳиҳ, десалар китобимга киритдим».
Имом Муслим кўплаб китобларнинг муаллифидирлар. Шулардан энг машҳурлари «Саҳиҳ Муслим» бўлиб, мана шу китоб сабабли улуғ мартабага ва чиройли мақтовларга сазовор бўлдилар. Бундан ташқари, у зотнинг «Жомиъ ал-Кабир алал абвоб», «Китобу муснади ал-Кабир ала асмои рижол», «Китобу Асмои ва куна», «Китобу илал», «Китобу тамйиз», «Китобу ҳадис Амр ибн Шуъайб», «Китобу машойихи Молик», «Китобу авҳомул муҳаддисийн», «Китобу ман лайса лаҳу илла ровин воҳид», «Китобу табақати ат-Тобеъийн», «Китобу муҳозрамийн», «Китобу машойихи ас-Саврий» китоблари маълум ва машҳур.
Бундан ташқари «Саҳиҳи Муслим»га бир неча мухтасар ва шарҳлар ёзилган.
Имом Муслимнинг «Асмо ар рижол» номли китобларига Абу Бакр Аҳмад ибн Али Исфаҳоний шарҳ ёзган.
Имом Муслимдан ана шу даврнинг катта имомлари, жамоатлар ҳадис ривоят қилишди. Улар Абу Ҳотим ар-Розий, Мусо ибн Ҳорун, Аҳмад ибн Салома, Абу Исо ат-Термизий, Абу Бакр Ҳузаймий, Яҳё ибн Саъид, Абу Авона ва бошқалардир.
Имом Муслим (Аллоҳ у кишини ўз раҳматига олган бўлсин) 261 ҳижрий сана, якшанба куни, 55 ёшларида бу оламдан кўз юмдилар. Душанба куни Нисобурда дафн этилдилар.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Гўзал ахлоқ биз мўмин-мусулмонлар учун энг муҳим одоблардан биридир. Чунки у таянч нуқтаси, доиранинг маркази ва унинг ҳаётидаги фаол ўрнидир. Шунинг учун ислом ахлоқий тарбияга катта эътибор берган, ҳатто умматнинг муаллими бўлган Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни Аллоҳ таоло: “Албатта, Сиз буюк хулқ узрадирсиз!” (Қалам сураси, 4-оят) дея мадҳ этган.
Рамазон ойи – мусулмонлар учун нафақат рўза тутиш, балки ахлоқий тарбия ва нафсни поклаш ойидир. Бу муборак ойда гўзал ахлоқни ривожлантириш, сабр-тоқатли бўлиш, ҳалимлик, ирода кучи, кечиримлилик, тенглик, эҳсон қилиш, садақа бериш, яхши муомала, раҳм-шафқат, меҳрибонлик, бошқаларни севиш ва ишончлилик каби фазилатларни амалга ошириш муҳим аҳамиятга эга. Бу фазилатлар нафақат шахсий ривожланишимизга, балки жамиятимизда ҳам яхшилик ва тинчликнинг қарор топишига хизмат қилади.
Бу ҳадис мусулмон кишининг бошқаларга нисбатан мулойим ва зарарсиз бўлиши кераклигини таъкидлайди. Рамазон ойида биз нафақат ўзимизнинг ибодатларимизга, балки бошқалар билан бўлган муносабатларимизга ҳам эътибор қаратишимиз лозим.
Рўза тутиш нафақат очлик ва чанқоқликни ҳис қилиш, балки нафсни тарбиялаш, сабр-тоқатни ошириш, нафс истакларини назорат қилиш ва ҳис-туйғуларни бошқаришга қаратилган ибодатдир.
Рамазон ойида нафсимизни юқорида зикр қилинган яхши хислатлар билан тарбиялаб борсак, улар доимий одатга айланиб, қолган ойларга ҳам ўз таъсирини ўтказади ва комил инсон бўлишимизга ёрдам беради.
Рамазон ойида баъзи рўзадорлар ўзларининг тез асабийлашиши ва сабрсизлигини рўза тутиш билан оқлашга ҳаракат қиладилар. Аммо бу ҳолат рўзанинг асл мақсадига зиддир. Рўза тутиш нафақат очлик ва чанқоқликни ҳис қилиш, балки нафсни тарбиялаш, сабр-тоқатни ошириш, нафс истакларини назорат қилиш ва ҳис-туйғуларни бошқаришга қаратилган ибодатдир.
Бу ҳадис рўзадор кишининг ўзини тутиши ва бошқалар билан муомалада қандай бўлиши кераклигини кўрсатади.
Шунинг учун Рамазон ойида ўз ахлоқимизни яхшилашга, гўзал хулқ-атворни сўз ва амалларимизда намоён этишга ҳаракат қилайлик. Бу нафақат рўзамизнинг қабул бўлишига, балки жамиятда ҳам эзгулик хотиржамликнинг тарқалишига ҳисса қўшади.
Аллоҳ таоло барчамизни гўзал ахлоқли, сабр-тоқатли ва бир-биримизга меҳрибон бўлишимизни насиб этсин.
Доктор Солиҳ бин Али Абу Аърроднинг
“Рамазон мактублари” китобидан
Илёсхон Аҳмедов тайёрлади.