Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
16 Ноябр, 2026   |   6 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:50
Қуёш
07:12
Пешин
12:13
Аср
15:22
Шом
17:06
Хуфтон
18:23
Bismillah
16 Ноябр, 2026, 6 Жумадул сони, 1448

Инсонлар билан муомала қилиш одоблари

03.08.2016   24892   27 min.
Инсонлар билан муомала қилиш одоблари

Инсон ота-онасига муомала қилишда бир қанча одобларга риоя қилиши лозим. 1. Ота-онага хизмат қилишни ва уларни ҳурмат қилишни инсон ўзига фарз деб билиш керак. 2. Молу дунёсини улардан дариғ тутмаслиги керак. 3. Ота-онага қилган хизматини миннат қилмаслик керак. 4. Ота-онанинг юзига тик боқмаслик керак, улар билан гаплашганда ҳам фарзанд бошини хам қилиб гапириши лозим. 5. Фарзанд ота-онасининг чақириғига тез жавоб бериши лозим. Фарзанд намоз ўқиётган вақтда ота-онаси чақирса, жавоб бериши мумкинми? Агар фарзанд нафл намоз ўқиётган бўлса, намозни бузиб, ота-онасининг чақириғига жавоб беради ва намозни қайтадан ўқиб олади. Аммо фарз ёки вожиб намоз ўқиётган бўлса, бузмайди. 

6. Фарзанд ота-онаси билан муоамала қилаётган чоғда юзини буриштирмасин. 7. Гуноҳ бўладиган ишлардан ташқари уларнинг барча буйруқларига итоат қилсин. 8. Фарзанд улар билан сўзлашганда, шунингдек, улар ҳузурида бошқаларга ҳам баланд овозда гапирмаслиги лозим. 9. Ота-онасининг ижозатисиз сафарга бормасин. 10. Доим уларни хурсанд қилиш пайида бўлсин. 11. Уларга қилган эҳсон ва яхшилигини иккинчи ибодат деб билсин. Зеро жаннат оналар оёғи остидадир. 

Қариндош уруғлар билан муоамала қилганда қуйидаги еттита одоб шартларига риоя этиш лозим бўлади. 1. Қариндош уруғлар билан дўстлик, алоқа ва тез-тез хабар олишни одат қилиш керак. Бу нарса инсон умрини зиёда қилади. 2. Молу дунёси билан қариндош уруғларга ёрдам бериб турсин. 3. Хурсандчилик ва ғам-ташвишларида уларга шерик бўлсин. 4. Ёрдам зарурати туғилганда қўлидан келганича ёрдамини аямасин. 5. Қариндош уруғлар қанча жафо қилсалар ҳам, жавобини вафо билан қайтарсин. 6. Уларнинг душманлари билан муроса қилмасин. 7. Уларнинг молига қасд ва тама қилмасин, акс ҳолда ўзи беномус ва қадрсиз бўлиб қолади. 

Қўшнилар билан муоамала қилиш одоблари ўн тўрттадир. 1. Қўшниларга доим илтифотли ва меҳрибон бўлиш. 2. Қўшнилардан насиҳат ва яхшиликни дариғ тумаслиги керак. 3. Агар қўшнисидан ёмонлик кўрса ҳам сабр қилиб, уни беобрў қилмасин. 4. Қўлдан келганича қўшнисига ёрдам ва ҳимоя қилсин. 5. Инсон оғирлигини қўшнисига ташламаслиги керак, балки унинг юкини кўтаришга ҳаракат қилсин. 6. Агар қўшнисининг бирор ҳожатини чиқарса, унга миннат қилмасин. 7. Агар қўшнидан бирор фойда етса, шукр қилсин. 8. Агар кишига қўшнисидан бирор нуқсон етса, шикоят қилмасин. 9. Қўшни агар камбағал бўлса, имконқадар ёрдам берсин. 10. Агар қўшни бирор нарса сўраса, очиқ юзлик билан берсин. 11. Сув, туз ва ўтин каби нарсаларни ундан дариғ тутмасин. 12. Қўшнининг ёш болаларини эркалатсин. 13. Таъзия кунларида таъзия билдирсин ва хурсандчилик кунларида қўшнисини муборакбод қилсин. 14. Агар қўшнининг томорқасига унинг уйи томонидан сув ўтадиган бўлса, сув йўлини доим очиб қўйсин. 

Қўшнилар уч турга бўлинади – қариндош қўшни, бегона қўшни ва ғайридин қўшни. Билингки, қариндош бўлган қўшнининг сизда учта ҳақи бор – қариндошлик ҳақи, мўминлик ҳақи ва қўшнилик ҳақи. Қариндош бўлмаган қўшнининг иккита ҳақи бор – мўминлик ва қўшничилик ҳақлари. Ғайридин қўшнининг битта ҳақи бор – қўшничилик ҳақи. Шунинг учун қўшни ғайридин бўлса ҳам, у билан яхши муоамалада бўлиш зарур. Ғайридин қўшниларга мана шундай гўзал муоамала қилинса, уларнинг мусулмон бўлиши ҳам ажаб эмас. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ғайридинлар билан гўзал муоамала қилар эдиларки, агар ёмон мақсад билан келган бўлса ҳам, иймон келтириб қайтар эди. 

Қариндош бўлмаган инсонлар билан қуйидаги олтита муоамала одобларига риоя этишлари лозим. 1. Ҳеч кимга ҳақорат назари билан боқмаслиги керак. 2. Уларнинг суҳбати ва сўзларига орасига кирмаслик керак. 3. Бошқаларнинг ножўя ишлари ва сўзларидан ўзингни ғофил тут, яъни сабр қилиб, ўзингни билмасликка сол. Агар бирор кишидан сенга, динингга ва ё миллатга нисбатан ноўрин ҳатти-ҳаракатни кўрсанг, насиҳат қил. Бу хусусда ҳадиси шарифда “Кимки бир номақбул ишни кўрса, бас уни қўли билан тўхтатсин ва агар қўли билан тўхтата олмаса, тили билан қайтарсин, агар қўли билан ҳам қайтара олмаса, бас дили билан ўша ишни ёмон кўрсин. Лекин қўли ва тили билан қайтара олмай, дили билан ёмон кўриши иймоннинг заифлигидан далолатдир”, дейилган. 5. Барча халққа нисбатан доимо меҳр-шафқатли бўлиш керак. 6. Улардан бирор кишини то ўзингга беғаразлигини билмасанг, суҳбатингга яқин тутма. 

         Соатмурод Примов

 

Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Малайзиялик олимларни Ўзбекистон мероси ҳайратлантирди

16.11.2026   56   4 min.
Малайзиялик олимларни Ўзбекистон мероси ҳайратлантирди

«Ушбу Марказнинг таъсири фақат Ўзбекистон билан чекланиб қолмайди. У Исломнинг ҳақиқий моҳиятини, унинг бағрикенглик, эзгулик ва маърифатга асосланган таълимотини бутун дунёга етказишга хизмат қилади», — деди Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказига еттинчи бор ташриф буюрган малайзиялик шайх Абдуллоҳ Собҳи Мареи. Малайзиянинг «Ресту» жамғармаси ва Ислом тараққиёти департаменти (JAKIM) вакиллари Марказ экспозицияларида Ўзбекистон ҳудудининг уч минг йиллик тарихи, Усмон мусҳафи, буюк алломалар мероси ҳамда замонавий музей технологиялари уйғунлаштирилганини юқори баҳолади. Меҳмонларнинг фикрича, мажмуа ислом цивилизациясининг жаҳон илм-фани ва маданияти тараққиётига қўшган ҳиссасини халқаро аудиторияга етказишда муҳим ўрин тутади, хабар бермоқда iccu.uz.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказига Малайзиянинг «Ресту» жамғармаси вакиллари ҳамда мамлакат Ислом тараққиёти департаменти (JAKIM) билан боғлиқ илмий мутахассислар ташриф буюрди.

Меҳмонлар Марказнинг тарихий экспозициялари, Қуръон меросига бағишланган бўлимлари, буюк алломалар ҳаёти ва илмий кашфиётларини ёритувчи кўргазмалари ҳамда замонавий Ўзбекистон тараққиёти акс эттирилган экспозициялар билан танишди.

Ташриф давомида улар Ўзбекистон ҳудудида шаклланган кўп асрлик цивилизациялар, ислом илм-фани ва маърифий анъаналарининг жаҳон тараққиётига қўшган ҳиссаси ҳақида фикр билдирди.

Еттинчи ташриф ва ҳар сафар янги таассурот

«Насирул Қуръон» академияси ижрочи директори шайх Абдуллоҳ Собҳи Мареи учун мазкур ташриф алоҳида аҳамиятга эга бўлди. У Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказига еттинчи бор келаётганини айтиб, ҳар сафар экспозициялардан янги таассурот олишини таъкидлади.

«Бу ерга ҳар сафар келганимда, кўрганларимдан янада ҳайратга тушаман. Ислом цивилизациясининг тарихий мавқеини тиклаш ва унинг бой меросини қайта кашф этиш йўлида амалга оширилаётган ишлар таҳсинга сазовор. Бу — давлат раҳбари ва ҳукуматнинг улкан саъй-ҳаракатлари самарасидир. Менимча, ушбу Марказнинг таъсири фақат Ўзбекистон билан чекланиб қолмайди. У Исломнинг ҳақиқий моҳиятини, унинг бағрикенглик, эзгулик ва маърифатга асосланган таълимотини бутун дунёга етказишга хизмат қилади. Зеро, Ислом — илм-фан, тамаддун, юксалиш ва тараққиёт динидир. Марказдаги ҳар бир бўлим, ҳар бир экспозиция алоҳида маъно ва тарихий сабоққа эга. Аммо Усмон мусҳафи менинг қалбимга айниқса яқин. Ушбу муқаддас мерос билан руҳий боғлиқликни ҳис қиламан. Унинг улуғворлиги, нафис хат услуби ва тарихий аҳамияти инсонда чуқур ҳаяжон уйғотади», — деди Абдуллоҳ Собҳи Мареи.

Меҳмон, шунингдек, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Абу Райҳон Беруний, Муҳаммад Хоразмий ва Абу Али ибн Сино каби буюк алломаларга бағишланган экспозицияларни ҳам юқори баҳолади.

Унинг фикрича, бу алломалар мероси Ўзбекистоннинг жаҳон илм-фани, ислом тафаккури ва маданияти тарихидаги ўрнини намоён этади.

Замонавий Ўзбекистон тараққиётини акс эттирувчи бўлимлар эса меҳмонда мамлакатнинг тарихий мерос билан бир қаторда бугунги имкониятлари ҳақида ҳам яхлит тасаввур уйғотди.

Уч минг йиллик тарих замонавий технологиялар билан қандай уйғунлашган?

Малайзия Ислом тараққиёти департаменти (JAKIM) вакили, айни пайтда Самарқанддаги Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказида тадқиқот олиб бораётган Муҳаммад Узайр бин Изҳам ҳам ташриф давомида ўз таассуротлари билан ўртоқлашди.

«Бу ерда кўрганларим мени чиндан ҳам ҳайратга солди. Уч минг йиллик тарих, санъат ва замонавий технологияларнинг ягона маконда бирлаштирилгани Марказнинг ўзига хослигини белгилайди. Бундай музейлар орқали халқнинг тарихини жаҳонга танитиш, шу билан бирга, Ислом цивилизацияси бўйича илмий тадқиқотлар олиб бориш учун кенг имкониятлар яратиш мумкин», — деди малайзиялик тадқиқотчи.

Муҳаммад Узайр бин Изҳам Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказидаги фаолияти, Самарқанднинг тарихий обидалари ва илмий анъаналари Ўзбекистоннинг жаҳон цивилизациясидаги ўрнини чуқурроқ англаш имконини берганини таъкидлади.

Хусусан, Шоҳи Зинда мажмуаси, Регистон ансамбли, тарихий мадрасалар ва меъморий ёдгорликлар унинг эътиборини тортган.

«Самарқанддаги Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказида тадқиқот олиб борар эканман, Ўзбекистоннинг тарихий мероси нечоғлиқ бой эканига яна бир бор амин бўлдим. Шоҳи Зинда, Регистон ва бошқа тарихий обидалардаги мадрасалар, меъморий ечимлар ва асрлар давомида сақланиб келаётган илм муҳитида бу юртнинг буюк тарихи намоён бўлади. Ўзбекистон фақат Имом Бухорий ватани эмас. Бу замин Беруний, Имом Термизий, Ҳаким Термизий ва кўплаб бошқа буюк алломаларни ҳам дунёга берган. Ана шу илмий мерос ва улуғ мутафаккирлар Ўзбекистоннинг ҳақиқий бойлигидир. Ислом цивилизацияси маркази эса бу бойликни дунёга танитишда муҳим ўрин тутади», — деди у.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

 

Ўзбекистон янгиликлари