06 Май, 2026, 18 Зулқаъда, 1447
06 Май, 2026, 18 Зулқаъда, 1447
Мўминларнинг онаси Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Ким ўн икки ракат суннат номозларни бардавом ўқиб юрса, Аллоҳ унга жаннатда бир уй бино қилади. Пешиндан олдин тўрт ракат, пешиндан кейин икки ракат, шомдан кейин икки ракат, ҳуфтондан кейин икки ракат, бомдоддан олдин икки ракат”. Имом Термизий ривоят килиб, бу бобда Умму Ҳабиба, Абу Ҳурайра, Абу Мусо ва ибн Умар розияллоҳу анҳумлардан ҳам ҳадис ривоят қилинган деганлар. Сўнгра Умму Ҳабиба розияллоҳу анҳонинг ҳам ҳадисларини келтириб, уни саҳиҳ деганлар. Имом Муслим ҳам Умму Ҳабиба розияллоҳу анҳодан ушбу ҳадисни ривоят қилган ва ҳадиснинг охирида Умму Ҳабиба онамизнинг: “Шундан буён уларни доим ўқийман” деганларини ривоят қилган. Кўриниб турибдики, нафл ибодатларни, хусусан фарзлардан олдинга ва кейинги суннат намозларнинг фазилати жуда улуғ. Шунинг учун имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳининг мазҳабларида нафл намозларига алоҳада аҳамият қаратилган. Чунки намоз банданинг қиёматда нажот топишга асосий омили. Шундай экан уни ўз вақтида ва мукаммал адо этиш фарздир. Мободо вақтида ўқий олмаса қазосини ўқиш лозим бўлади. Аммо бир инсон қазосини ҳам ўқий олмай вафот этса, Аллоҳ таолонинг фазли ила адо қилинмаган фарзларнинг ўрнини нафллар билан тўлдирилади. Имом Насоий ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Банданинг қиёматда биринчи ҳисоб қилинадиган амали намозидир. Агар тўла бўлса, тўлиқ деб ёзилади. Агар унда камчилиги бўлса: Қарангларчи, зоя қилган(ўтказиб юборган) фарзларини тўлдирадиган нафлларини топасизми дейди. Сўнгра бошқа амаллар ҳам шунга кўра бўлади”. Деганлар. Мазҳаббошимиз тутган, аждодларимиз асрлар давомида унга оғишмай амал қилиб келаётган йўл нақадар гўзал! Тасаввур қилиб кўринг, эллик йилдан буён намоз ўқиётган инсоннинг уни тўлдирадиган яна эллик йиллик нафл ибодати бор. Аммо афсуски бугун баъзи ёшларимизни суннат намозларига бепарво қарашаётганини кўрамиз. Бунга гўёки ишлари кўплигини баҳона қиладилар. Аммо кўчада дўсти билан соатлаб гаплашишга вақти бор. Ваҳолангки тўрт ракатли намозга бор-йўғи беш дақиқа кифоя. Ушбу мақолани ёзиш асносида бир йигит келиб интернетдан Оиша онамиздан ривоят қилинган юқоридаги ҳадисни ўқиганини айтиб, ҳақиқатдан ҳам шундай ҳадис бор-йўқлигини, агар бор бўлса, мазкур ўн икки ракат намозни ўқилиш тартиби ҳақида сўради.
Бугун биз учун одатга айланган суннат намозлари, айни ўша ҳадисда фазилати зикр қилинган нафл ибодатлардир. Уларни бардавом ўқиб юрган инсонга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам жаннатда уй ваъда қилмоқдалар. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини яхши билган, суннатга мувофиқ ҳаётлари билан бутун дунёга устоз бўлган аждодларимиз бунга аввало ўзлари қаттиқ амал қилишган, қолаверса бизга ҳам буни таълим бериб кетишган. Балки фазилатларини билмагандирмиз, аммо намоз ўқишни ўрганган илк чоғларимизданоқ фарз намозлари билан бирга мазкур суннатларни ҳам қўшиб ўқишни устозларимиздан таълим олганганмиз. Ёшларимиз ҳам илмда, тақвода дунёга устоз бўлган аждодларимизнинг йўлларидан юриб, уларга муносиб фарзанд бўлишга интилсалар, албатта икки дунё саодатига етишамиз.
Имом Бухорий номидаги Тошкент Ислом институти ўқитувчиси,
“Новза” жомеъ масжиди ноиби имоми А. Собиров.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Уйқу – Аллоҳ таоло томонидан инсониятга берилган неъматлардан бири. Уйқу сабабли инсон ҳордиқ чиқаради, жисми куч-қувватга тўлади.
Инсон бу кундалик одати орқали ҳам савобга эга бўлиши мумкин. Бунинг учун қуйидаги одобларга риоя этиш талаб этилади.
Биринчиси – ухлашга ётмоқчи бўлган киши баданини дам олдиришни ва ибодатга куч йиғишни ният қилиши лозим.
Бундай ният билан уйқу ҳам ибодатга айланади ва инсон гўёки кечаларни ибодат билан қоим қилгандек ажрга эга бўлади.
Иккинчиси – уйқуга покиза ҳолда ётиш.
Пок ҳолда ухлаган киши шайтон васвасасидан омонда бўлади.
Учинчиси – қорин тўқ ҳолда ухлашдан сақланиш.
Тўқ қоринга ухлаш инсон саломатлиги учун ниҳоятда зарарлидир. Бунда овқат ҳазм бўлиши қийинлашиб, турли ошқозон ва ичак касалликлари келиб чиқади.
Тўртинчиси – уйқуга барвақт ётиш.
Тунни бекорчилик билан ўтказиш инсон саломатлиги учун жиддий зарар эканини таъкидлаб ўтиш лозим. Буюк Британия олимларининг 90 мингга яқин кўнгилли қатнашган, олти йил давом этган тақдиқотлари натижасига кўра соат 2200 дан 2300 гача бўлган вақт оралиғида уйқуга ётиш юрак-қон томир касалликлари хавфини сезиларли даражада камайтириши аниқланган (European Heart Journal – Digital Health, Volume 2, Issue 4, December 2021, Pages 658–666).
Бешинчиси – ухлашдан олдин уй эшигини маҳкамлаб ёпиш ва идишлар оғзини беркитиш.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Эшикларни беркитинглар, меш (оғзини) боғланглар, идиш-товоқни тўнкариб қўйинглар, чироқларни ўчиринглар” деганлар (Имом Бухорий ривояти).
Олтинчиси – чироқлар ўчириб ётиш.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Агар ухласангиз, чироқларни ўчиринглар!” деганлар (Имом Абу Довуд ривояти).
Буюк Британиянинг “Current Biology” номли илмий-оммабоп журналида ухлаш пайтида чироқнинг ёниб туриши инсон танасига салбий таъсирлари ҳақидаги мақолада қуйидаги маълумотлар келтирилади:
“Голландиялик олимлар сичқонлар устида тадқиқот олиб бориб, тундаги чироқларнинг уларга таъсирини ўрганишди. Тадқиқот натижасида ухлаш вақтида чироқ ёниб туришининг кўплаб касалликларга боғлиқлиги аниқланди”.
Соха мутахассисларининг айтишича, ухлаш асносида хонадаги чироқнинг ёниқ туриши саратон, иммунитет пасайиши, эрта қариш каби бир қанча касалликларга сабаб бўлар экан.
Еттинчиси – тўшакни қоқиб ётиш.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулулллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Қайси бирингиз ётоғига ётса, изорининг ички тарафи билан тўшагини қоқиб юборсин. Зеро, у ўзидан кейин тўшагига нима кирганини билмайди…” (Имом Бухорий ривояти).
Ғарб олимлари инсон ухлаганида бадандан турли зарарли ҳужайралар кўрпага ўтишини, агар улар вақтида тозаланмаса, кўпайиб, касалликлар келтириб чиқаришини аниқладилар.
Бу муаммони бартараф этиш йўлларини бир неча йиллар давомида изладилар. Энг кучли тозалаш воситаларини ишлатиб, кўрпани ювдилар. Лекин ундаги зарарли ҳужайра ва ҳашаротлар қимир этгани ҳам йўқ. Охир оқибат кўрпани қўл билан уч марта қоқиб кўришди. Натижада, ўлик ҳужайра ва бошқа паразитлардан асар ҳам қолмади.
Саккизинчиси – қоринни ерга қилиб ётмаслик.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай ҳолда ётиш ҳақида: “Албатта, бу ётиш Аллоҳнинг ғазабини келтиради”, деганлар.
АҚШлик мутахассислар юзтубан ухлаш саломатликка салбий таъсир кўрсатишини илмий исботладилар. Бунда инсон кўкрак қафаси тўлиқ нафас ололмайди. Бўйин мушаклари мускулга айланиши оқибатида қон томирлари шикастланади. Бел қисмининг эгилиши ички органларга кучли босим ўтказади.
Уйқудан турганда ҳам сиқилган, ланж, ғазабланган, асабий ҳолда бўлади. Чалқанча ётилганда оғиздан нафас олингани боис у шамоллаш, тумов ва милкларнинг яллиғланиши каби касалликларни келтириб чиқаради.
Тўққизинчиси – ўнг томонга ёнбошлаб ётиш.
Баро ибн Озиб розияллоҳу анҳу айтадилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам агар тўшакка ётадиган бўлсалар, ўнг томонлари билан ётардилар”.
Олимлар олиб борган тадқиқотларга кўра, ўнг қўлни ўнг ёноқ остига қўйиб ухлаш инсон танасининг тинчланишига, тез уйқуга кетишга, ҳатто қўрқинчли тушлар кўришнинг олдини олишга сабаб бўларкан. Бу эса, депрессия ва стрессдан азият чекаётган одамларни турли уйқу дориларини қабул қилишдан халос этади.
Калифорния университети профессори, мисрлик олим Доктор Жамолиддин Иброҳим бошчилигида ўтказилган тадқиқотларда ўнг томонга ёнбошлаб ётганда юрак камроқ куч сарфлаши, қоннинг осон айланиши, асабларнинг тинчланиши ва дам олиши ҳамда тезда уйқуга кетишга сабаб бўлиши аниқланди.
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 