— Бизда майитни қабрга қўйгандан кейин ёшми-қарими, ҳамма одамлар қўлига тупроқ олади-да қабр атрофида 3 марта айланиб, майит устидан тупроқ сочишади. Ўзимча бу ишлар инсон тупроқдан яратилган, яна тупроққа қайтади, деган маънода қилинса керак, деб ўйлардим. Аммо шариатда бу борми-йўқми, билмас эканман, шунга аниқлик киритиб берсангиз...
— Маййит қабрининг бош томонидан уч сиқим тупроқ ташлаши мустаҳабдир. Абу Ҳурайра розиаллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир маййитга намоз ўқидилар. Сўнгра қабрига келиб, боши томонидан уч сиқим тупроқ ташладилар” (Имом Аҳмад ривояти).
Аввалгисида (минҳаа халақнаакум), яъни “Биз сизларни ундан яратдик”, иккинчисида (ва фийҳаа нуъийдукум) - “Унга қайтарурмиз”, учинчисида эса (ва минҳаа нухрижукум тааратан ухро) - “Ва сизларни яна бошқатдан ундан чиқарурмиз”, дейди. Бу “Тоҳа” сурасининг 55-оятидаги жумлалар бўлиб, оятнинг тўлиғи қуйидагича:
﴿مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى﴾
“Биз сизларни ундан (ердан) яратдик, унга қайтарурмиз ва (қиёмат кунида) сизларни яна бошқатдан ундан чиқарурмиз”. Валлоҳу аълам!
Муҳаммад Айюб ҲОМИДОВ
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Савол: Намозини уйда ўқиётган намозхон ҳам фарзни ўқиб бўлгач суннат ва нафл намозларни ўқиш учун жойини ўзгартириши мустаҳабми?
Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Намозда имом бўлган шахс фарзни ўқигач, ўша жойнинг ўзида нафл ўқиш макруҳ саналади. Шу боис ўнг ёки чапга ёки орқа сафга ўтиб олади. Чунки агар имом фарзни ўқиган жойида суннатни ўқиса, жамоатга кеч келган одам имом фарзни ўқияпти деган гумонда иқтидо қилиб қўйиши мумкин.
Уйда ёки масжидда мустақил намоз ўқиётган намозхон фарз ўқиган жойида ҳам, бошқа жойга ўтиб ҳам ўқиши мумкин, макруҳ бўлмайди. Бошқа жойда ўқиш афзал ҳисобланади.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам фарздан кейин жойни ўзгартиришга тарғиб қилиб: “Сизлардан бирингиз намозидан фориғ бўлгач, нафл ўқиш учун олди ёки орқасига силжишдан ожиз бўладими?” деганлар. Яна бир ҳадисда намоз ўқилган жой қиёмат куни намозхоннинг фойдасига гувоҳлик бериши айтилган. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.