06 Март, 2026, 17 Рамазон, 1447
06 Март, 2026, 17 Рамазон, 1447
Ватан ҳимояси – шараф
Сўнгги йилларда мамлакатимизда амалга оширилаётган беқиёс ўзгаришлар, янгиланиш ва бунёдкорлик ишлари бутун жаҳон афкор оммасининг ҳақли эътирофларига сазовор бўлмоқда. Албатта, бундай ютуқлар, муваффақиятлар замирида, ҳеч шубҳасиз, юртимизда ҳукм сураётган тинчлик-осойишталик мужассам.
Тинчлик Аллоҳ таолонинг шундай тотли неъматики, у бўлмаса, одамлардан ҳузур-ҳаловат, хонадонлардан барака, оилалардан қут, жамиятдан меҳр, юртдан маъмурлик, Ер юзидан файз кўтарилади. Дунё рангсиз, жилосиз, нурсиз ва зиёсиз бўлиб қолади.
Бежиз Аллоҳ таоло Қуръони каримда: «Эй имон келтирганлар! Ёппасига итоатга киришингиз ва шайтоннинг изидан эргашмангиз! Албатта, у сизларга аниқ душмандир» (Бақара сураси, 208-оят), деб марҳамат қилмаган.
Муфассирлар ояти каримадаги “силм” сўзини турлича тафсир қилишган. Ибн Аббос, Мужоҳид ва Товус раҳимаҳумуллоҳ “силм” сўзига “Ислом” деб маъно беришган. Имом Заҳҳок, Абул Олия ва Рабиъ ибн Анас раҳимаҳумаллоҳ “итоат” эканини таъкидлайди. Зеро, “Ислом”нинг маъноларидан бири итоат, бўйсунишдир.
Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам тинчлик ва хотиржамлик ҳақида бундай деганлар: “Тинчлик ва хотиржамлик икки улуғ неъматдирки, бундан кўп одамлар бебаҳрадирлар” (Имом Бухорий ривояти).
Афсуски, Аллоҳ таолонинг улуғ неъмати бўлмиш тинчликдан ҳамма ҳам бирдек баҳраманд бўлаётгани йўқ. Дунёнинг турли бурчакларида террорчилар ноҳақ қонлар тўкаяпти. Бундай мудҳиш воқеаларнинг қабиҳ ниятли бузғунчи гуруҳлар томонидан амалга оширилиши бутун дунё тинчликсевар халқлари қатори Ўзбекистон халқининг қалбини ҳам қаттиқ ларзага солади.
Биз ҳар қандай бузғунчиликка, қон тўкилишига, худкушликка, қўпорувчиликка, терроризмга қаршимиз. Унинг мудҳиш жиноятларини қаттиқ қоралаймиз.
Динимизда нафақат уруш, балки ҳар қандай шаклдаги зўравонлик, фитна-фасод, бузғунчилик, қўпорувчилик, қароқчилик, бегуноҳ кишиларнинг қонини тўкиш, ноҳақ одам ўлдириш қатъиян ман этилади. Қуръони каримда инсонлар тинчини бузган кимсалар ҳақида бундай дейилади: «Уларга: “Ер юзида фасод (бузғунчилик) қилмангиз!” дейилса, улар: “Албатта, биз чин ислоҳчилармиз”, дейдилар. Огоҳ бўлингки, айнан уларнинг ўзлари бузғунчилардир, лекин (буни ўзлари) сезмайдилар» (Бақара сураси, 11–12-оятлар); «(Олдингиздан) кетганида ерда фитна-фасод, экин ва наслни ҳалок қилиш ишлари билан юради. Аллоҳ эса, фасодни (бузғунчиликни) ёқтирмайди» (Бақара сураси, 205-оят).
Мусулмон киши ҳар доим огоҳ ва ҳушёр бўлиши зарур. Айниқса, бугун дунё кўздаги ҳалқаланган бир томчи ёшдек омонат турган пайтда кўзимизни каттароқ очишимиз, ён-атрофимизда бўлаётган воқеа-ҳодисалардан тўғри хулоса чиқариб, ғараз ниятли кишиларнинг тузоғига асло илинмаслигимиз керак.
Яқинда қўшни давлат – Қозоғистонда содир бўлган воқеаларни кўрдик, кузатдик. Арзимас маиший, ижтимоий сабаб туфайли бутун мамлакат аҳолисининг тинчи бузилди, кўплаб моддий ва маънавий зарарлар, талафотлар кўрилди. Энг ёмони, намойишларда иштирок этган ёшларнинг кўпчилиги нима учун оломонга қўшилганининг фарқига ҳам боришмади. Ҳатто дини бир, тили бир, бир халқ, бир миллат бир-бирига қарши қурол кўтарди. Оқибатини эса барчага аён.
Муқаддас динимизда мусулмоннинг мусулмонга қарши қурол кўтариши мутлақо мумкин эмас. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай огоҳлантирдилар: “Ким бизларга қарши қурол кўтарса, у биз (Ислом аҳли)дан эмас” (Имом Ибн Можа ривояти).
Аллоҳ таоло бандаларни ўзаро тинчликка даъват этиб бундай буюради: «Агар мўминлардан икки тоифа ўзаро урушиб қолсалар, дарҳол улар ўртасини ислоҳ этингиз!..» (Ҳужурот сураси, 9-оят).
Халқ орасида фитна қўзғатиш, туҳмат ва иғво тарқатиш йўлидаги уринишлар тинчлик ва хотиржамликни издан чиқарувчи ҳодисалардан ҳисобланади. Бундай ҳаракатлар Ислом динининг моҳиятига мутлақо зид экани Бақара сурасининг 191-оятидаги “...Фитна қотилликдан ҳам ашаддийроқдир...”, деган кўрсатмада янада ойдинлашади.
Огоҳ ва ҳушёр бўлиб яшаш, тинчликни таъминлаш турли кўнгилсизликлар ва хавфу хатарларнинг олдини олишнинг зарурий шартидир. Зеро, ғофиллик ва бепарволик турли нохушликларга замин яратади.
Аллоҳ таоло бандаларига ёппасига тинчликка кириш, бахтли яшаш ва абадий саодатга эришишлари учун зарур бўлган барча йўл-йўриқларни таълим берган. Тинчлик, аввало, ҳар бир кишининг ўзидан бошланади. Зеро, Ислом кўрсатмаларига амал қилган инсон қалбига тинчлик-хотиржамлик ўрнашади. Сўнгра бу оилага кўчади. Оилада тинчлик ва осойишталик ҳукм сурса, у мустаҳкам ҳамда бардавом бўлади. Динимизда оиланинг тинчлиги учун ҳам зарур бўлган барча чора-тадбирлар кўрилган. Оиладаги тинчлик қўни-қўшни, қариндош-уруғ, маҳалла-кўйга, кейин жамиятга, сўнг давлатга ўтади.
Бутун дунёда Исломда кўзланган тинчлик ўрнашса, қалблар таскин топиб, кишилар ўртасида аҳил-иноқлик, меҳр-муҳаббат ришталари мустаҳкамланади. Шунда барча инсонлар тинч-тотув ҳаёт кечиради.
Тинчлик ҳақида кўп гапирилади, маърузалар қилинади. Лекин шу тинчликни таъминлаб бераётган Ватан посбонлари, ҳимоячилари кўп ҳам тилга олинавермайди. Ваҳоланки, Ватан ҳимояси – муқаддас бурч, шарафдир. Ҳадиси шарифда бундай марҳамат қилинган: «Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: “Икки кўзни дўзах оташи куйдирмайди. Аллоҳ таолодан қўрқиб йиғлаган кўз, Аллоҳнинг йўлида тунлари қўриқчилик қилган кўз”, деганларини эшитдим» (Имом Термизий ривояти).
Демак, биз ҳар йили 14 январь – Ватан ҳимоячилари куни арафасида ёки шу байрам муносабати билан эмас, балки бугунги таҳликали даврда Ватанимиз сарҳадлари дахлсизлигини таъминлаётган посбонларимизнинг, ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимларининг ҳақларига хайрли дуолар қилишимиз, уларга имконият доирасида ҳар доим кўмаклашишимиз шарт.
Қаерда тинчлик ҳукм сурса, ўша ерда файз-барака, ривожланиш бўлади. Ўша юрт фарзандлари камол топади. Энг асосийси, мўмин-мусулмонлар эмин-эркинликда ибодатларини мукаммал адо этадилар. Аллоҳ асрасин, оиламизда бирор нотинчлик юз берса, кўнглимизга тўй-томоша ҳам, кўнгилхушлик ҳам сиғмайди. Ҳатто бир луқма таомни ҳам хотиржам ютолмаймиз.
Тинчлик ва хотиржамлик бизга ато этилган энг улуғ неъматлардан. Унинг қадрига етиш учун мулоҳаза юритишимиз, шу неъмат кимларга насиб қилгану кимлар ундан бебаҳра қолгани ҳақида тафаккур қилишимиз керак. Хуллас, барча эзгу ишларнинг рўёбга чиқиши учун тинчлик ва осойишталик керак. Шундай экан, нафақат тинчликнинг қадрига етиб, шукронасини ҳам сўзда, ҳам амалда адо этишимиз зарур. Зеро, донишманд халқимиз юрти тинчнинг ўзи тинч, деб бежиз айтмаган.
Аллоҳ таоло юртимизни тинч, посбонларимизни Ўз паноҳида асрасин!
Жасурбек домла РАУПОВ,
Тошкент вилояти бош имом-хатиби
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Моида сураси Қуръони Каримнинг бешинчи сураси бўлиб, у Мадинада нозил бўлган, бир юз йигирма оятдан иборат. «Моида» сўзининг маъноси «дастурхон»дир. Сурада Исо алайҳиссаломдан унинг энг яқин сафдошлари осмондан моида, яъни ясатилган дастурхон тушириб беришни сўрайдилар. Ундан овқатланиш ва башорат олишни мақсад қиладилар. Аллоҳ таоло Исо алайҳиссаломни қўллаб-қувватлаш ва у зотнинг пайғамбар эканликларини тасдиқлаш учун ҳаворийлар талаб қилган моидани туширди. Сурада моида тўғрисида тўртта оят келгани сабабли унга шу ном берилган.
Суранинг иккинчи номи “Уҳууд” (шартнома, аҳдномалар)дир. Сурада инсоннинг Робби билан қилган аҳдномаси, шахсий ва жамоавий аҳднома ва шартномалар, ҳақида баён қилинади. Шунингдек, уларда аҳдга вафо қилиш, адолатли бўлиш ва уларга амал қилиш лозимлиги таъкидланади.
Сурада “Эй, имон келтирганлар!...” деган нидо ўн олти бор келган бўлиб, ҳар бир нидодан кейин келган маънолар ўзига хос шартномага айланган.
Сурада тавҳид, шаръий ҳукмлар, ҳалол ва ҳаром нарсалар, жонлиқларни сўйиш масаласи, ҳаж ва умра вақтида эҳромда ов қилиш ҳукми ва унинг каффароти, таҳорат, ғусл, таяммум, никоҳ, аҳдга вафо қилиш, ҳукмда адолатли бўлиш, одил гувоҳ бўлиш, ҳар бир ҳолатда адолатли бўлиш, жиноят ва жазо масаласи, хамр ва қимор ҳаромлиги, ўғрилик ҳукмлари, қасамнинг каффорати, васият ҳақида, ибрат олиш учун пайғамбарлар қиссаси, Қобил ва Ҳобил қиссаси ва бошқалар баён этилади.
Ислом шариатида инсон ҳаёти учун зарур бўлган асосий мақсад ва тамойиллар бўлган жон ҳимояси, дин ҳимояси, инсон ақлининг ҳимояси, насл ва шаън ҳимояси, мол ҳимоясига асосий эътибор қаратилади. Муфассир уламолар сурага “Ислом шариатидаги мақсад ва тамойилларнинг барчаси Моида сурасида жамланган” деб таъриф беришади.
Бу сура энг охирги нозил бўлган суралардан бири бўлиб, унда жуда кўп шаръий ҳукмлар баён қилингани сабабли уни ўрганишга тарғиб қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам видолашиш ҳажида Моида сурасини ўқидилар ва шундай дедилар: “Албатта, Моида сураси энг кейин нозил бўлган сурадир. Бас, ушбу сурада ҳалол дейилган нарсаларни ҳалол деб билинглар, ҳаром қилинган нарсаларни ҳаром деб билинглар”.
Шунингдек, ушбу сурада Аллоҳ таъало шундай марҳамат қилади:
“Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорик қилинг. Гуноҳ ва душманлик йўлида ҳамкорлик қилманг. Аллоҳга тақво қилинг! Албатта, Аллоҳ иқоби шиддатлидир” (2-оят).
Ушбу оят бизнинг фаолиятимиздаги асосий мақсад бўлиши лозим, оятда барча мўмин ва мўминаларга ҳамкорлик ишларида амал қилиши лозим бўлган асосий қоида баён қилинмоқда.
“Бу кун сизга динингизни мукаммал қилиб бердим. Сизга неъматимни тўкис қилдим ва сизга Исломни дин деб рози бўлдим” (3-оят).
Ушбу сура нозил бўлиши орқали Ислом дини бенуқсон ва баркамол бўлгани, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам эса то қиёмат кунига қадар барча инсон ва жинларга пайғамбар қилиб юборилгани, Аллоҳ таоло инсониятни амал қилиши учун фақат битта динни – Исломни туширгани алоҳида таъкидланади.
“У билан Аллоҳ ризосини топишга интилганларни (У) тинчлик ва саломатлик йўлларига йўллаб, Ўз изни билан уларни зулматлардан нурга чиқарур ва тўғри йўлга ҳидоят қилур” (16-оят).
Уламолар инсон тинч ва осойишта ҳаёт кечиришни истаса ушбу оятни мунтазам ўқиб юришини тавсия қиладилар, чунки чинакам мўмин инсон тинчлик ва хотиржамликни, Аллоҳ таолонинг розилигини Қуръони каримни ўрганиш ва унга амал қилиш орқали топади.
“Ана ўша (илк қотиллик) туфайли Исроил авлодига шундай ҳукмни битиб қўйдик: “Бирор жонни ўлдирмаган ёки Ерда (бузғунчилик ва қароқчилик каби) фасод ишларни қилмаган инсонни ўлдирган одам ҳудди ҳамма одамларни ўлдирган кабидир. Унга ҳаёт бахш этган (ўлимдан қутқариб қолган) одам эса барча одамларни тирилтирган кабидир”. Уларга расулларимиз (илоҳий) ҳужжатларни келтирганлар. Сўнгра уларнинг кўпчилиги ўшандан кейин (ҳам) Ерда исроф қилувчилардир” (32-оят).
Ушбу оятда бир беайб инсонни ўлдирган одам бутун бошли инсониятни ўлдиргандек жиноят қилган ҳисобланади. Битта жонни ҳаётини сақлаб қолиш эса бутун инсониятни сақлаб қолган билан тенгдир.
“Эй, имон келтирганлар! Сизлар учун Аллоҳ ҳалол қилиб қўйган нарсаларни ҳаромга чиқармангиз ва ҳаддан ошмангиз! Зеро, Аллоҳ ҳаддан ошувчиларни ёқтирмайди” (87-оят).
Ушбу оятда Аллоҳ ҳалол қилиб қўйган нарсаларни ҳаромга чиқариш мумкин эмаслиги, ҳаром нарсаларни ҳалол дейишлик эса куфр эканлиги, банда ҳаддидан ошиши эса катта гуноҳлардан бири эканлиги баён қилинмоқда.
“Эй имон келтирганлар, хамр, қимор, бутлар ҳамда қуръа чўплари шайтон ишидан бўлган ифлосликлардир, нажот топиш учун булардан четланинглар! Шайтон хамр ва қимор орқали орангизга душманлик ва адоват солиш, сизларни Аллоҳнинг зикри ва намоздан тўсишни истайди. Шунда ҳам тийилмайсизларми?” (90-91-оятлар).
Хамр ва қиморнинг оила, жамият ва бутун инсониятга келтирадиган зарарлари жуда ҳам кўп бўлиб, одамлар ўртасида ўзаро адоват ва нафратни кўпайишига, бир-бирларини ёмон кўриб қолишига сабаб бўлади. Қаерда ичкилик бўлса, ўша жойда кўнгилсизлик, тартибсизлик келиб чиқади. Ичкилик оилаларнинг бузилишига, яқин инсонларни бир-бирига душман бўлиб қолишига, жамиятда адоват ва ҳасадни кўпайишига олиб келади. Қимор ҳам инсонларни тубанликка, бировни ҳаққига риоя қилмасликка, зулмкорлик, қотилликка ундайди. Аллоҳ таало ушбу амаллар ифлос, қабих, энг разил амал эканини таъкидлаб, инсонларни бундай жирканч амаллардан қайтармоқда.
Ушбу сура фазилати ҳақида ҳадисларда қуйидагилар баён этилган:
Оиша онамиздан ривоят қилинади: “Ким еттита узун сураларни ёдласа, у олимдир” (Имом Аҳмад ва имом Ҳоким ривояти).
Мужоҳид ривоят қилади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Эркакларингизга Моида сурасини ўргатинглар! Аёлларингизга Нур сурасини ўргатинглар!” дедилар” (Саид ибн Мансур, Ибн Мунзир ва Байҳақий ривоят қилган).
Сурада жуда кўп шаръий ҳукмлар баён қилингани сабабли уни ўрганишга кенг тарғиб қилинади. Сурани ўқиш, тафсирини ўрганиш, уларга ҳаётимизда амал қилиш орқали суранинг улуғ фазилатларига эга бўлишни Аллоҳ таоло барчамизга насиб қилсин.
“Тафсири Ҳилол”, “Қуръони карим маъноларининг таржима ва тафсири”, “Қуръони азим мухтасар тафсири”,
“Қуръони карим ва ўзбек тилидаги маънолари таржимаси” ва бошқа манабалар асосида
Дилшоджон Мамадалиев тайёрлади.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 