Ҳар бир ишни чиройли ва мустаҳкам бажарилишида илм ва амалнинг ўрни беқиёсдир. Илм пойдевор, амал эса ўша пойдевор устига барпо қилинадиган бинодир. Бинонинг пишиқ ва мустаҳкам бўлиши унинг асоси бўлмиш пойдеворнинг тўғри ва мустаҳкам бўлишига боғлиқ. Бошқача қилиб айтсак, илм – дарахт, амал эса унинг мевасидир.
“Агар билмайдиган бўлсангиз, зикр аҳлларидан сўранглар” (Наҳл сураси, 43-оят).
Ҳақиқатда, билмаган киши сўраб ўрганиши керак. Савол беришдан ҳеч қачон уялмаслиги лозим. Зеро, жаҳолат ҳам маънавий касалликдир. Унинг энг яхши давоси ўрганиш ва савол беришдадир.
Жобир розийаллоҳу анҳудан ривоят қилинади: У зот айтади: «Мен Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни наҳр куни уловлари тепасида тош отаётганларини ва “Ҳаж амалларингизни (мендан) олинглар. Эҳтимол, бу ҳажимдан кейин (бошқа) ҳаж қила олмайман”, деётганларини кўрдим» (Имом Муслим ривояти).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаж аҳкомларини асосан ўзлари баён қилиб берардилар. Гоҳида илмга ҳарис бўлган саҳобалар томонидан берилган саволлар баҳонасида ҳаж амаллари қандай адо этилишини тушунтирардилар. Саҳобаларнинг эҳром либоси, ҳажжи бадал ҳақида сўровлари ҳадисларда ворид бўлган.
Ҳaж инсон yмpида бир марта адо этадиган фарз ибодатдир. Инсон қанча маблағ, вaқт, кyч-қyввaт capфлaб ҳажга борсa-ю, амалларни нoтўғpи бажарca ёки қандай бажариш илмини билмаса, ҳaммa ҳapaкaтлари ҳабата бўлиб кетиши мумкин. Шyнинг yчyн зиёратга отланган киши, энг aввaлo, ҳаж илмини яхшилаб ўpгaниб oлиши зарур. Ҳaж ҳақида ёзилган биpор китoбни ўзи билан олиб бориши керак. Ҳеч бўлмаганда, сафарга бориб келгунча ҳаж илмини яхши биладиган кишининг этагини маҳкам тутиши лозим. Олимлар ҳар бир ишда илм ва амалнинг аҳамиятини тушунтириш учун бир мисол келтирадилар.
Инсонлар узоғини яқин, оғирини енгил қилувчи турли-туман замонавий жиҳозларнинг ёнида уни тўғри қўллаш усуллари, қонун-қоидалари ёзилган кичик китобчаси бўлади. Бу китобчада жиҳозга оид маълумотлар ёзилган бўлади. Кимда-ким уни китобида ёзилган қоидаларига мувофиқ ишлатса, жиҳоз унга узоқ вақт хизмат қилади ва барака топади.
Жиҳоздан ўзбошимчалик билан фойдаланган киши эса зиён кўради ҳамда тез кунда ишдан чиқиб, кўзланган натижа бермайди. Унинг эгаси ҳасратда қолади. Аммо надомат қилган билан иш ўнгланиб қолмайди. Қоидасига мувофиқ қилинмаган биргина ҳаракат инсонга моддий ва маънавий зарар келтириши мумкин. Натижада бузилган матоҳни устага кўрсатишга ёки янгисини харид қилишга эҳтиёж сезилади.
Шунга ўхшаш ҳаж амали ҳам китобига мувофиқ тарзда амалга оширилса, ўз эгасига икки дунё саодатини тақдим этади. Акс ҳолда, тижоратида касодга учраган савдогар каби ҳасрат ва зиёнда қолади.
Давоми бор...
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий
Нуриддин домла Холиқназаров ҳазратларининг
"Ҳаж буюк ибодатдир" номли китобларидан олинди.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Робиъа ибн Каъб розияллоҳу анҳу Aллоҳнинг Расули соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан учрашган кунини бундай ҳикоя қилади:
«Қалбим иймон нури билан чароғон бўлганида ёшгина йигитча эдим. Илк марта Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни кўришга мушарраф бўлганимдаёқ у зотни жуда қаттиқ яхши кўриб қолдим, бутун фикр-зикримни Aллоҳнинг Пайғамбарига бўлган муҳаббат эгаллаб олди.
Бир куни хаёлимга бундай фикр келиб қолди: «Эй Робиъа, Пайғамбар алайҳиссаломнинг хизматларига бормайсанми? Aгар таклифингни қабул қилсалар, ҳамиша ёнларида юриб, суҳбатларидан баҳраманд бўлардинг, дунё ва охират яхшиликларини қўлга киритардинг». Шу заҳоти умид билан Фахри коинот ҳузурларига бордим, хизматларини қилмоқчилигимни айтдим. У зот умидимни йўққа чиқармадилар, ходимликка олдилар.
Шу кундан бошлаб Ҳазрат Пайғамбар алайҳиссаломдан бир қадам ҳам узоққа кетмадим, қаерга борсалар, ҳамроҳ бўлдим. Нигоҳлари тушиши билан ҳузурларига чопиб бораман. Бирор нарсага эҳтиёжлари бўлса, бажаришга шошаман. Кун бўйи бирга бўлиб, хизматларини қиламан. Хуфтон намозидан сўнг уйларига кириб кетганларида мен ҳам қайтмоқчи бўлардим, аммо бир фикр кетишдан тўсиб турарди: «Қаёққа борасан? Мабодо тунда Расули акрамнинг ишлари чиқиб қолса-чи?» деб ўйлаб, эшик ёнида тонг оттирар эдим».
Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг ажойиб одатлари бор эди: бир яхшилик қилган кишига унинг яхшилигини ўн чандон қилиб қайтарар эдилар. У зот менинг хизматларимни ҳам тақдирламоқчи бўлиб, ҳузурларига чорладилар. Борсам, у зот:
– Робиъа, мендан бирор нарса сўра, – дедилар.
Мен нима сўрашни билмай ўйланиб қолдим:
– Ё Aллоҳнинг Расули, менга бироз муҳлат беринг, олдин ўйлаб олай, кейин нима кераклигини айтаман.
У зот маъқулладилар.
Ўшанда на оилам, на мол-дунёим, на уй-жойим бор эди. Ўзимга ўхшаган фақир мусулмонлар қатори масжиднинг супасида кун кечирар эдим. Одамлар бизни «Ислом меҳмонлари», «аҳли суффа» деб аташарди. Ким Пайғамбар алайҳиссаломга садақа-эҳсон олиб келса, ҳаммасини бизга юборардилар, кимдан ҳадя олсалар, арзимаган қисмини олиб қолиб, қолганини «Ислом меҳмонлари»га тарқатар эдилар.
Ўйлай-ўйлай, «Пайғамбар алайҳиссаломдан мол-дунё сўрасаммикин, қашшоқликдан қутулиб, бошқаларга ўхшаб, ҳовли-жой, бола-чақа қилардим», деган хаёлга ҳам бордим. Aммо бу фикримдан дарров қайтдим: «Нималар деяпсан, Каъбнинг ўғли? Мол-дунё ўткинчи нарса. Aллоҳ азза ва жалла ризқингни бериб қўйибди, хоҳласанг ҳам, хоҳламасанг ҳам келаверади. Расули акрам Парвардигоримиз ҳузурида шундай мақомга эгаларки, нима сўрасалар, рад этилмайди. Шундан фойдаланиб, Aллоҳдан охират яхшилигини сўрамайсанми?»
Бу фикрдан кўнглим равшан тортди. Хушнуд ҳолатда Сарвари олам жанобимизнинг олдиларига бордим.
– Хўш, нима дейсан Робиъа? – дедилар у зот.
– Ё Aллоҳнинг Расули, дуо қилинг, Aллоҳ мени жаннатда сизга йўлдош қилсин, – дедим.
– Буни сенга ким ўргатди? – деб сўрадилар.
– Ҳеч ким. Аввал бойлик сўрамоқчи ҳам бўлдим, аммо ўткинчи яхшиликдан абадий неъматни афзал билиб, сиз билан жаннатда бирга бўлишни сўрашни Aллоҳ дилимга солди.
Расули акрам узоқ вақт сукут қилиб қолдилар. Кейин:
– Балки бошқа бирор нарса сўрарсан? – дедилар.
– Йўқ, – дедим қатъий, – менга бошқа нарсанинг кераги йўқ!
– У ҳолда менинг дуоим қабул бўлиши, сенинг талабинг ҳосил бўлиши учун кўп сажда қилгин, – дедилар Сарвари олам.
Шундан кейин янада кўпроқ ғайрат билан ибодат қиладиган бўлдим. Чунки Пайғамбаримиз алайҳиссаломга дунёда ходим ва суҳбатдош бўлганим каби, охиратда ҳам ҳамроҳликка эришиш иштиёқида эдим».
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Ишқи Расул" китобидан Нодиржон Одинаев таржимаси