Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
09 Март, 2026   |   20 Рамазон, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:27
Қуёш
06:45
Пешин
12:39
Аср
16:37
Шом
18:27
Хуфтон
19:38
Bismillah
09 Март, 2026, 20 Рамазон, 1447

Динда саволим бор: Ҳижрий йил қандай ҳисобланади?

06.07.2022   4401   3 min.
Динда саволим бор: Ҳижрий йил қандай ҳисобланади?

— Ҳижрий йил қандай ҳисобланади ва ой номлари кетма-кетликда қандай келади? Имкони бўлса, ҳамма ой номларини маъноларини ҳам айтсангиз?

— Биз ишлатаётган ҳижрий ойларнинг номланиш тарихи мелодий бешинчи асрга, тўғрироғи, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бешинчи боболари Килобнинг даврига бориб тақалади. Чунки Килобнинг даврига қадар араблар қамарий номларни бошқа номлар билан номлаб юришган. Килоб даврига келиб араблар Қамарий номларни ўзгартириб чиққан. Ўша номлар ҳозирги кунга қадар ишлатиб келинмоқда. Ойларнинг номланишига келсак, уларнинг ҳар бирининг номланиш сабаблари бор. Уламолар ойларнинг номланиш сабабларини турлича баён қилишган. Қуйида ўша фикрларнинг энг тўғрироғини келтиришга ҳаракат қиламиз. Бу борада ким янада кенгроқ илмга эга бўлишни истаса, Имом Саховий “Ал-машҳур фи асмаи аййами ваш шуҳур” номли китобларини мутолаа қилиши мумкин:

Муҳаррам — маъноси ҳаром қилинган. Қамарий йилнинг биринчи ойини бундай аташларига сабаб, арабларда илгари Ислом дини келмасидан олдин ҳам бу ой уруш ҳаром қилинган ой ҳисобланган, ушбу маънони такидлаш учун айнан шу ном билан аташган.

Софар — бўш, холий деган маънони англатади. Иккинчи ойга бундай ном берилишининг сабаби, араблар бу ойда тижорат ва бошқа мақсадларда сафарга чиқиб уйлари бўшаб қолган. Шунинг учун бу ойни шу ном билан аташган.

Робиул аввал — Робиул ахир учинчи ва тўртинчи ойнинг маъноси баҳор кўкаламлик, дегани. Араблар ушбу ойда кўкаламзорликдан баҳраманд бўлгани учун шу номни 3-4 ойга беришган.

Жумодул аввал — Жумодул ахир — жумод дегани музлаш, қотиб қолиш дегани. 5-6 ойнинг бундай номланишига сабаб, айнан ушбу икки ойда сувлар музлаган.

Ражаб — улуғлаш дегани. Араблар ушбу ойни улуғ санашгани учун шу номни беришган.

Шаъбон — бўлиниш дегани. Араблар ушбу ойда бўлиниб сув излашган. Бир қийлда бошқа ойларга нисбаттан ушбу ойда кўп бўлинишгани учун шу номни олган.

Рамазон — иссиқ дегани. Айнан ушбу ой бошқа ойларга нисбатан жуда иссиқ бўлгани учун шу номни олган.

Шаввол — тугаб, тўхтаб қолиш дегани. Ушбу ойда туялар ҳомиладор бўлиб сути тўхтаб қолган. Шунинг учун ушбу номни олган.

Зул қаъда — ўтириб қолиш, деган маънони англатади. Ушбу ойда уруш ҳаром қилинган ой бўлгани учун барча ҳаракатлардан тўхтаб, уйда ўтиришган. Шунинг учун шу ном билан аталган.

Зул ҳижжа — ҳажли дегани. Исломдан олдин араблар айнан мана шу ойда ҳаж зиёратига сафарга чиққанлари учун шу ном билан аталган.

Эслатма: Бу ойларнинг номланишидан келиб чиқиб, демак ўша ойда ойнинг маъносини ифодаловчи ҳодиса бўлиши керак. Мисол учун, Жумодул улода сувлар музлаб, ҳаво совуқ бўлиши, керак деган хаёлга борманг. Бу ҳодисалар Килоб даврида ойларни номлаётганда содир бўлгани учун араблар шу номларни беришган. Валлоҳу аълам!

Мақолалар
Бошқа мақолалар

Фаришта бу зикрни айтмаса осмонга чиқа олмайди

20.05.2024   9553   4 min.
Фаришта бу зикрни айтмаса осмонга чиқа олмайди

Абу Мусо Ашъарий розияллоҳу анҳу айтадилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга эдим. У зот алайҳиссалом менга: “Эй, Абу Мусо, Сени жаннат хазинасидан бўлган калимага далолат қилайми?!” дедилар”.

Мен: “Ҳа, ё Аллоҳнинг Расули”, дедим. Шунда Набий алайҳиссалом: “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ”ни айт, чунки у жаннат хазиналаридан”, дедилар (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).

Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ”нинг маъноси ҳақида бундай деганлар: “Гуноҳдан фақатгина Аллоҳнинг ёрдами ила тийилиш мумкин. Аллоҳга итоат этиш ҳам ёлғиз Аллоҳнинг ёрдами билан бўлади”.

Банда Аллоҳнинг ёрдамисиз ўзини ўзгартира олмайди, гуноҳдан қутила олмайди, тўғри йўлни тополмайди, бирор савобли ишга қўл уролмайди. Чунки куч-қувват фақат Аллоҳдандир.

Ким мусибатга йўлиқиб, қийин аҳволга тушиб қолса, қарздор бўлса, моддий ҳолати оғирлашса, “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ”ни кўп такрорласин. Шунда Аллоҳ унга нажот беради ҳамда уни турли қийинчилик ва ташвишлардан халос этади.

Ҳазрат Али розияллоҳу анҳу айтадилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам менга: “Эй Али, сенга қийин аҳволга тушиб қолганда айтиладиган калималарни ўргатайми?” дедилар.

Мен: “Аллоҳ мени сизга фидо қилсин, ўргатинг, ё Расулуллоҳ”, дедим. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Қийин аҳволга тушиб қолсанг, “Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Ва лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳил ъалиййил ъазийм”, деб айт. Чунки мана шу дуо билан Аллоҳ хоҳлаганича ҳар турли балолардан халос қилади, дедилар”.

Бошқа ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар: “Ким Лаа ҳавла ва лаа қуввата илла биллаҳ”ни айтса, тўқсон тўққиз дардга даво бўлади. Энг енгили ғамдир”, (Имом Табароний, Имом Ҳоким ривояти).

Шунинг учун уламолар: “Кимнинг ғам-ташвиш ва мусибатлари кўпайиб кетса: “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ”ни кўп айтсин”, деганлар.

Ким “Лаа ҳавла ва лаа қуввата илла биллаҳ” зикрини айтишга одатланса ғам-ташвишлардан халос бўлиш билан бирга, камбағаллик ҳам кўрмайди. Бу ҳақда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким ҳар куни юз марта “Лаа ҳавла ва лаа қуввата илла биллаҳ”ни айтса, унга фақирлик етмас”, деганлар (Ибн Абу Дунё ривояти).

Пайғамбаримиз алайҳиссалом қачон муаззин “Ҳайя ъалас-сола” ва “Ҳайя ъалал-фалаҳ”ни айтганида “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ” дейишни ўргатганлар.

Муаззиннинг намозга, нажотга шошилинг деган чақириқига “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ” яъни Аллоҳнинг хоҳишисиз бизда ҳаракат ҳам, қувват ҳам йўқ, деб жавоб қайтарилади. Чунки агар Роббимиз ибодат қилишимизга куч-қувват бермаса, биз ўзимиз адо этишга қодир эмасмиз.

Сафвон ибн Сулайм розияллоҳу анҳу: “Қайси бир фаришта осмонга чиқмоқчи бўлса, албатта “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ”ни айтиб, ердан кўтарилади. Чунки фаришта бу зикрни айтмаса осмонга чиқа олмайди”.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйдан чиқаётиб: “Бисмиллаҳи, таваккалту ъалаллоҳ. Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ”, дер эдилар.

Ким ушбу зикрларни айтиб уйидан чиқса у Аллоҳнинг ҳимоясида бўлади, шайтон унга яқинлаша олмайди.

“Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ” зикри сабабли қанча қийинчиликлар енгил бўлди, ғам-ғуссалар ариди, дангасаликлар кетди, ибодатга завқ ортди, қайғулар ҳурсандчиликка айланди, ҳаётда эзгу мақсадлар сари илдам қадам босишга илҳом, ишонч пайдо бўлди.

Шундай экан, “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ” деб айтишни ўзингизга кунлик вазифа қилиб олинг. Ҳар куни имкон қадар кўп айтишга одатланинг.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Жаннат кўчатларини кўпайтиринглар”, дедилар. “Ё Аллоҳнинг расули, унинг кўчатлари нима?” дейишди. У зот алайҳиссалом: “Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ”, дедилар (Имом Табароний ривояти).

 Даврон НУРМУҲАММАД