03 Ноябр, 2026, 23 Жумадул аввал, 1448
03 Ноябр, 2026, 23 Жумадул аввал, 1448
Чанқаганда сув ичинг,
Чарчаганда чой ичинг.
Чойнинг тарихидан. Чой – tea кўп йиллик, доим яшил, тропик ўсимлик. Баъзи мамлакатларда чой дарахтининг баландлиги 3-4 метргача ва ундан ортиқ бўлиши мумкин. Чой дарахти Хитойда IV асрдан, Япония, Кореяда IX асрдан, Индонезияда XIX асрдан, Ҳиндистон ва Шри Ланкада 1830 йиллардан, Грузияда 1840 йиллардан, Россияда (Краснодарь ўлкасида) 1901 йилдан, Озарбайжонда 1910 йиллардан бошлаб ўстирилади. Ҳиндистон, Хитой, Японияда сариқ ва қизил чой тайёрланади.
Чой дарахти август ойидан бошлаб кеч кузгача гуллайди, меваси октябрь-декабрда етилади.
Географик тарқалиши. Чойнинг ватани Хитой ва Ҳинди Хитой. Грузия, Озарбайжон, Қрим ва Краснодарь ўлкасининг нам субтропик зоналарида 1 метрли бута ҳолида ўстирилади. Қўлланиладиган қисми, асосан, барги. Чой барги йилига бир неча марта йиғилади ва махсус технология бўйича ишлаб тайёрланади. Кофеин ва бошқа алкалоидлар ҳамда катехинлар чойни ишлаш жараёнида ажралган чиқиндисидан олинади.
Кимёвий таркиби ва ишлатилиши. Чой барги таркибида 2-5 фоиз кофеин, теофиллин ва теобромин алкалоидлар, 20-28 фоизгача ошловчи моддалар, флавоноидлар (кемп-ферол, кверцетин, гиперин, кверцимеритрин ва бошқалар), 156-233 мг. фоиз С, B1, В6 витаминлари, никотин ва пантотен кислоталар, эфир мойи ва бошқа бирикмалар бор. Чой ишлаб чиқариш саноати чиқиндисидан кофеин ва ошловчи моддалар — чой танини олинади. Кофеин марказий нерв системасини қўзғатувчи таъсирга эга. У таблетка ва эритма ҳолида ҳамда турли комплекс препаратлар таркибида чиқарилади. Юқумли ва бошқа оғир касалликлардан сўнг юрак, нафас олиш фаолияти сусайишида, қон айланишининг чуқур бузилишларида (қон томирлар касалланганда), нерв системаси чарчаганда, бош оғриганда, наркотиклар билан заҳарланганда ва бошқа касалликларда организмнинг умумий тонусини кўтарувчи восита сифатида қўлланилади. Чой таркибидаги ошловчи моддалар витамин Р таъсирига эга бўлиб, геморрагик диатезда, организм шишган вақтда, кўзга қон қуйилганда ва бошқа касалликларда ишлатилади. Чой баргидан (чиқиндисидан) олинадиган теофиллин юрак ва буйрак касалликларида сийдик ҳайдовчи, унинг препарати эуфиллин — спазмолитик дори сифатида ҳамда бронхиал астмани даволаш учун қўлланилади.
Чойни «аччиқ» қилиб дамлаб ичавериш қабзиятга олиб келади. Туриб қолган дамланган қора чойни ичмаслик керак, лекин кўк чойни ичиш мумкин. Унинг ижобий томони сийдик ҳайдаш хусусиятига эга бўлиши билан бирга — бактерицид таъсирига ҳам эга. Кўк чойнинг шу хусусияти борлиги учун ҳам, оғиз яллиғланишида, ичбуруғда, қуюқроқ дамлаб ичиш, ёки оғизни чайиш фойдалидир.
Дунё миқёсида Англия аҳолиси чойни энг кўп истеъмол қилади. Биз, ўзбеклар ҳам чой ичишда инглизлардан қолишмаймиз. “Эрталаб чой, пешинда чой, кечқурун ширчой”, деган ҳазиломуз ибора бор. Қишнинг совуғи-ю, ёзнинг жазирамасида энг кўп ичиладиган ичимлик ҳам чой ҳисобланади. Ҳа, чой бизга ҳар доим керак, лекин унутманг, чой – шифобахш ичимлик, у сув эмас.
Энди ўйлаб кўринг, ўша ичимликни чанқаганимизда ҳам, овқат маҳалида ҳам, ётишдан олдин ҳам ичаверсак зарар қилмайдими?
Бу савол ҳаммага эриш туюлиши мумкин. Аммо чой тўғри ичилгандагина даво, фойдали бўлишини ҳам унутмаслигимиз лозим.
Овқатланаётганда кўпчилик чой ичади. Чойнинг таркибидаги кофеин, танин моддаси эса озиқ маҳсулотларда мавжуд бўлган фойдали моддаларни парчалаб юборади, натижада организмда витаминларнинг, микроэлементларнинг етишмаслиги юзага келади. Чой билан бирга истеъмол қилинганда гўштнинг 30-70 фоизи, меваларнинг эса 30 фоиздан кўпи сўрилмайди. Умумий овқатлардан кўрадиган бўлсак, чой билан истеъмол қилинган маҳсулот таркибидаги витаминлар ва темир моддасининг камида 50 фоизи сўрилмай қолади. Бу эса инсон саломатлиги учун салбий таъсир кўрсатади, камқонлик пайдо бўлади. Ҳозир дунёда кўпчилик аҳоли камқонлик билан касалланган.
Юртимизда кўп сонли аҳоли, айниқса, аёллар ва болалар темир танқислигидан келиб чиқадиган касалликларга чалинаётгани туфайли, кундалик истеъмол қиладиган нонимизга темир моддасини қўшиш, яъни унни бойитиш йўлга қўйилган. Бу камқонликка қарши курашлардан биридир. Сиз нонни қандай истемол қиласиз? Албатта, чой билан. Бу эса юқорида таъкидлаганимиздек, темир моддаси мавжуд бўлмаган нонни ейиш билан баробар.
Яна кўпчилик ёш болага чой бериб хатоликка йўл қўяди. Уч ёшгача болаларга чой ичириш тиббиёт нуқтаи назаридан ман этилган. Болакайнинг чойига ёки сутига шакар қўшиб бериш ҳам нотўғри. Болаларни ёшлигидан тўғри овқатланиш тартибига эътибор бериш лозим. Агар унинг организмида темир етишмовчилиги юз берса, бу кейинчалик ақлий ривожланишдан орқада қолиш хавфини ҳам туғдиради.
Саломатлик учун курашиш йўлида чой ичиш анъаналарини ўзгартиришимизга тўғри келади. Овқатланаётганда ёки овқатдан сўнг 30 минутгача чой ичманг. Чой ўрнида бошқа ичимликлар, масалан, қайнаган ёки маъданли сув ва шарбатлар ичиш маслаҳат берилади. Бу маьлумотлар чой соғлигимиз кушандаси, дегани эмас.
Мўъжизавий кўк чой. Кўк чойнинг организмдаги аҳамияти катта. У кўплаб касалликлар учун даво бўлади. Чойга шифобахш ичимлик сифатида қараб, меъёрга ва вақтига кўра ичсак, саломатлигимиз учун фойдадан ҳоли эмас. Овқатлангандан 30 дақиқа кейин ичилган чой безарар ва фойдалидир. Келинг, ҳозирги дақиқадан эътиборан ҳар кунги чойимизга нисбатан янгича муносабатни шакллантирайлик.
Инсон организми учун кўк чойнинг аҳамияти жуда катта. Кўк чойнинг афзаллигини кўп олимлар, хусусан, япон олимлари исботлаган. Қора чойга нисбатан таркиби микроэлементларга, витаминларга ва бошқа фойдали моддаларга бой ҳисобланади. Кўк чой муайян табиий технология асосида тайёрланиб унинг таркибида кофеин, танин моддалари кам. У модда алмашинувини, жигар, буйрак ва бошқа муҳим органларнинг иш фаолиятини яхшилайди, атеросклероз касаллигининг олдини олади ва даволайди, қонни тозалайди, қон томирларини кенгайтиради, қон босимини, холестеринни пасайтиради, хотирани кучайтиради, энг яхши чанқовбосди ичимликлардан бири ҳисобланади.
Кўк чойнинг шифобахш хусусиятлари ҳакида кўп гапирилган. Унинг минг дардга даво экани ҳам айни ҳакиқат. Овқатни осон парчалайди, ҳазм бўлишини тезлаштиради, асабни тинчлантириши билан бир қаторда, кайфиятни чеҳрани очади. Хотирани яхшилайди, фикрлашни равонлаштиради. Унинг яна бир фойдали хусусияти - қонни суюлтиради, томирларни кенгайтириб, қон юришини яхшилайди ва энг муҳими, қондаги хилтларни тозалайди.
Мутахассислар уни саломатлик ва ҳаётий фаоллик бағишловчи мўъжизавий ичимлик деб ҳисоблайдилар. Хушбўй кўк чойнинг ватани Хитой бўлиб, ундан бир неча минг йиллар давомида кўплаб касалликларни даволовчи дармон сифатида фойдаланишган. Кўк чой таркибидаги дармондорилар ва минерал моддалар туфайли (Р, С, В1, В3,К каротин, никотин кислота, кальций, магний, темир) кучли антиоксидант ҳисобланади, У кайфиятни кўтаради, кислород, сув ва туз алмашиниш жараёнини яхшилайди, калилляр-қон томирларини мустаҳкамлайди, қондаги холестерин микдорини камайтиради, организмдагм токсин-чиқиндиларни чиқаради.
Мунтазам кўк чой ичадиган одамлар эрта қаримайди, деган нақл мавжуд. Табиийки, ушбу ичимликнинг бу каби мўъжизавий хусусиятлари косметалогияда ҳам кенг қўлланилади. Кўк чой экстракти ажинлар пайдо бўлишининг олдини олади, терини намлантириб. томир деворларини мустаҳкамлайди. У, албатта. юз ва тери кремлари, ювиниш геллари, целлюлитга қарши воситалар ва пилинглар таркибига киритилади. Кўк чойнинг нафис ифори эса парфюмерияда қўлланилади.
Чой дамлашни ва қандай истеъмол қилишни биласизми? Сифатли (юмшоқ) сувни қайнатиб, қайноқ сув билан чойнак чайқалади. Қайнаган сувнинг 5 минут давомида парланиши тугаши кутилади. Бу вақт давомида қайноқ сув температураси 800-900га тушади. 250 мл. қайноқ сувга 1 чой қошиқ қуруқ чой ҳисобидан иситилган чойнакка қайноқ сув ва қуруқ чой солиб 5 минут дамлаб қўйилади. Чойнак қалин мато билан беркитилади. Белгилаган вақт ўтгач чой бир неча марта қайтарилади ёки чой қошиқ билан аралаштирилади.
Суннатилла ТОЛИПОВ,
олий тоифали шифокор
Асрлар оша бизгача етиб келган ҳар бир қўлёзма ва тарихий буюм ўз даврининг билими, санъати ва хотирасини сақлайди. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази мутахассислари ана шу меросни илмий асосда ўрганиш, муҳофаза қилиш ва келажак авлодларга етказиш устида иш олиб бормоқда. Ушбу материалда реставрация ва консервация ишлари қандай олиб борилаётгани, жумладан, Ҳазрати Усмон мусҳафи қандай муҳофаза қилинаётгани ҳақида сўз боради, хабар бермоқда iccu.uz.
Тарихий мерос намунасини асраш — фақат ёдгорликни сақлаб қолиш эмас, балки унинг тарихий ва илмий қийматини кейинги авлодларга етказиш демакдир. Айниқса, вақт ва ташқи муҳит таъсирига сезгир бўлган нодир қўлёзмалар, пергаментга битилган манбалар, сопол, шиша ва металл буюмлар билан ишлаш чуқур билим, аниқ таҳлил ва юксак масъулиятни талаб этади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг реставрация-консервация лабораториясида тарихий-маданий мерос намуналарини илмий ўрганиш, уларнинг физик-техник ҳолатини баҳолаш, узоқ муддатли сақланишини таъминлаш ҳамда зарур ҳолларда илмий реставрация ва консервация ишларини амалга ошириш бўйича тизимли фаолият йўлга қўйилган.
Марказ коллекцияси материал ва тарихий хусусиятлари жиҳатидан ранг-баранг. Унда керамика, шиша ва металлдан ишланган археологик ҳамда этнографик буюмлар билан бир қаторда қўлёзма китоблар, тарихий ҳужжатлар, қоғоз, пергамент ва бошқа органик материаллар асосидаги нодир манбалар ҳам мавжуд. Бир турдаги материал учун мақбул бўлган муҳит бошқа ашё учун мос келмаслиги мумкин, шу боис ҳар бир экспонатнинг материали, тузилиши ва сақланиш ҳолати алоҳида ўрганилади.
Ҳар бир нодир қўлёзма, тарихий мато, керамика ёки металл буюмнинг нодирлиги — тарихий ва моддий асллигида, беқиёслиги эса йўқолган тақдирда айнан ўша ҳолича қайта яратиб бўлмаслигидадир.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази Музей ва экспонатлар илмий бўлими катта илмий ходими Гулноза Матчанова бундай ашёларни асраш заруратини шундай изоҳлайди:
«Бугунгача етиб келган қўлёзмалар, тарихий матолар, либослар, гиламлар, керамика буюмлари, олтин-кумуш ашёлар, тангалар ва бошқа мерос намуналари асрлар давомида турли табиий, ижтимоий ва антропоген таъсирларга қарамай сақланиб келган. Тарихий мероснинг бизгача етиб келган қисми жуда чекланган. Бу ҳолат ҳар бир асл ашёнинг қанчалик нодир ва муҳофазага муҳтож эканини кўрсатади».
Шу маънода замонавий консервация ва реставрация оддий таъмирлаш жараёни эмас. У материалшунослик, кимё, биология, тарих, санъатшунослик ва музейшунослик каби соҳалар билан узвий боғлиқ илмий-амалий фаолиятдир.
Реставрация ва консервация ишлари, энг аввало, ашёни ҳар томонлама ўрганишдан бошланади. Экспонатнинг мавжуд ҳолати ҳужжатлаштирилади, визуал кўрикдан ўтказилади, зарур ҳолларда микроскопик ва чуқурлаштирилган техник таҳлиллар амалга оширилади. Олинган маълумотлар асосида уни сақлаш, консервация қилиш ёки реставрациядан ўтказиш бўйича кейинги ишлар белгиланади.
Мутахассислар бунда фақат кўзга кўриниб турган шикастни эмас, балки унга сабаб бўлаётган жараёнларни ҳам ўрганади: металлдаги коррозия, қоғознинг мўртлашуви ёки пергаментдаги деформация турли омиллар таъсирида юзага келади ва ҳар бир ҳолат ўзига мос ёндашувни талаб қилади. Гулноза Матчанованинг таъкидлашича, илмий ҳужжатлаштириш ҳам муҳим босқичлардан бири: экспонатнинг дастлабки ҳолати, амалга оширилган ишлар ва қўлланган усулларнинг қайд этилиши келгусида унинг ҳолатини кузатиш ва илмий асосланган қарорлар қабул қилиш имконини беради.
«Ҳар бир экспонат билан ишлашдан олдин унинг материали, тузилиши ва сақланиш ҳолати чуқур ўрганилади. Чунки турли материаллар — металл, керамика, ёғоч, текстиль ёки қўлёзмалар — ўзига хос хусусиятларга эга бўлиб, улар билан ишлашда алоҳида ёндашув талаб этилади. Реставрациянинг мақсади буюмни янгилаш эмас, балки унинг тарихийлиги, асллиги ва илмий қийматини имкон қадар сақлаб қолишдир» — дейди Гулноза Матчанова.
Ҳарорат, нисбий намлик, ёруғлик миқдори, чанг, биологик зараркунандалар, шунингдек, ашёни кўчириш ва ундан фойдаланиш тартиби Музей ашёсининг узоқ муддат сақланиши, унинг ҳолатига таъсир кўрсатади. Шу сабабли превентив консервация — яъни ашёга зарар етказиши мумкин бўлган омилларни олдиндан назорат қилиш ва уларнинг таъсирини камайтириш муҳим ўрин тутади.
Марказ реставратори Шухратилло Пўлатов бу борадаги превентив чораларнинг аҳамияти катта эканини таъкидлайди:
«Реставрация амалиёти кўп ҳолларда шикастланган ёки функционал ва эстетик хусусиятларини қисман йўқотган музей ашёсини тиклаш билан боғланади. Бироқ замонавий консервация амалиётида асосий устувор йўналишлардан бири — превентив консервациядир. Унинг вазифаси ашёда қайтариб бўлмайдиган ўзгаришлар бошланишидан олдин хавф омилларини аниқлаш ва назорат қилиш, ҳарорат, нисбий намлик ва ёруғлик кўрсаткичларини меъёрда ушлаш, шунингдек, сақлаш, намойиш этиш ва фойдаланиш жараёнларида экспонатга тушадиган таъсирни минимал даражага туширишдан иборат».
Агар ашёда емирилиш бошланган бўлса, унинг ҳолатини барқарорлаштиришга қаратилган консервация тадбирлари амалга оширилади. Масалан, қоғоз ва целлюлоза асосидаги манбаларда биологик зарарланиш, кислота-ишқор мувозанатининг бузилиши ёки материалнинг заифлашуви, металл буюмларда эса коррозия жараёнлари кузатилиши мумкин. Бундай ҳолатларда асосий вазифа зарарланиш жараёнининг ривожланишини тўхтатиш ёки имкон қадар секинлаштириш ва ашёнинг ҳолатини барқарорлаштиришдан иборат.
Реставрация зарур бўлганда ҳам тарихий ёдгорликнинг асл хусусиятлари ва яхлитлигини сақлаш асосий мезон бўлиб қолади. Қадимий буюмда вақт давомида пайдо бўлган ҳар бир из бартараф этилиши лозим бўлган нуқсон эмас: айрим ўзгаришлар ашёнинг қандай яратилгани, ундан қай тарзда фойдаланилгани ёки у қандай тарихий даврларни бошдан кечиргани ҳақида муҳим маълумот беради. Шу боис реставраторнинг вазифаси ашёнинг тарихий қиёфасини ўзгартириш эмас, балки унинг сақланиб қолишига хавф туғдираётган омилларни бартараф этишдир.
«Реставрацияда энг муҳим тамойиллардан бири — тарихий ёдгорликнинг ўзига хослигини сақлаб қолиш ва унга имкон қадар кам аралашиш. Ҳар бир амал чуқур ўрганилган ва илмий жиҳатдан асосланган бўлиши керак»,— дейди Шухратилло Пўлатов.
Агар қўлланаётган усул кутилган натижани бермаса ёки ашё учун қўшимча хавф туғдириши аниқланса, муолажа тўхтатилади. Экспонат барқарорлаштирилиб, янада хавфсиз усул ёки янги технологик ечим пайдо бўлгунига қадар тегишли шароитда сақланади. Бундай эҳтиёткорлик бежиз эмас: нотўғри аралашув айрим ҳолларда қайтариб бўлмайдиган ўзгаришларга олиб келиши мумкин.
Консерватор-реставраторларнинг вазифаси лабораториядаги ишлар билан чекланмайди. Марказ мутахассислари экспозицияда намойиш этилаётган ашёларнинг сақланиш ҳолатини ҳам мунтазам кузатиб боради. Агар шакл ўзгариши, материалнинг заифлашуви, рангдаги ўзгариш ёки бошқа хавф белгиси аниқланса, экспонатнинг ҳолати қайта ўрганилади, зарур ҳолларда у вақтинча экспозициядан олиниб, тегишли консервация чоралари кўрилади.
Айниқса, қадимий китоб ва қўлёзмаларни намойиш этишда бир қатор талаблар ҳисобга олинади. Ташрифчи витринада очиқ турган қўлёзмани кўради, мутахассис эса унинг очилиш бурчаги, варақларга тушадиган босим, муқова ва чарм қисмларига тушадиган юклама, ёруғлик миқдори ҳамда микроиқлим кўрсаткичларини назорат қилади. Қўлёзмани нотўғри ҳолатда намойиш этиш вақт ўтиши билан унинг тикишлари, муқоваси ёки варақларига зарар етказиши мумкин, шу сабабли бундай ашёлар тузилиши ва ҳолатига мос махсус таянч мосламаларида намойиш этилади.
Марказда олиб борилаётган консервация ишларининг нақадар катта масъулият талаб қилишини Ҳазрати Усмон розияллоҳу анҳу номи билан боғлиқ қадимий Қуръон қўлёзмаси — Ҳазрати Усмон мусҳафи мисолида ҳам кўриш мумкин. Ушбу нодир ёдгорликнинг тарихий ва маънавий қиймати беқиёс бўлиши билан бирга, унинг моддий ҳолатини асраш ҳам алоҳида профессионал ёндашувни талаб қилади.
Мусҳаф пергаментга битилган. Пергамент гигроскопик материал, яъни ҳаводаги намликни сингдириш ва ташқи муҳит намлигидаги ўзгаришларга сезгирлик хусусиятига эга. Шухратилло Пўлатов буни шундай тушунтиради:
«Пергамент ташқи муҳитдаги намлик ўзгаришларига жуда сезгир. Ҳарорат ва намлик кўрсаткичларининг кескин ўзгариши унинг шакли ва ҳолатига жиддий таъсир кўрсатиши мумкин».
Шу боис мусҳафнинг сақланиш ҳолати Ўзбекистон мусулмонлари идораси кутубхонаси ходимлари ҳамда Ислом цивилизацияси маркази реставраторлари томонидан мунтазам назорат қилиб борилмоқда. Бунда ҳарорат ва нисбий намликнинг барқарорлиги, шунингдек, қўлёзмага тушадиган ёруғлик миқдорига алоҳида эътибор қаратилади.
Нодир қўлёзмани келажак авлодларга етказиш мақсадида халқаро мутахассислар билан ҳамкорликда ҳам ишлар амалга оширилмоқда. Буюк Британия, Туркия ва Франциядан жалб этилган мутахассислар иштирокида мусҳафнинг ҳар бир варағи синчиклаб кўздан кечирилиб, унинг сақланиш ҳолати батафсил ҳужжатлаштирилган. Аниқланган нуқсонлар, деформациялар ва бошқа ўзгаришлар ёзма қайдлар ҳамда фотосуратлар орқали қайд этилган.
Бу маълумотлар кейинги консервация ва реставрация ишларини илмий асосда режалаштириш учун муҳим манба бўлиб хизмат қилади: қайси ҳолатда бевосита консервация зарурлиги, қаерда реставрацияга эҳтиёж борлиги ёки қайси қисмни барқарор шароитда кузатишда давом этиш мақсадга мувофиқлиги айнан шундай тадқиқотлар асосида белгиланади.
Тарихий ёдгорликнинг қиймати фақат унинг ташқи кўриниши билан белгиланмайди. Қўлёзманинг ҳар бир варағи, сиёҳ қатлами, пергаментнинг тузилиши ва асрлар давомида унда юз берган ўзгаришлар ҳам илмий маълумот манбаидир. Шу маънода ёдгорликни асраш — унинг моддий қиёфаси билан бирга ўзида сақлаб келаётган тарихий маълумотни ҳам муҳофаза қилиш демакдир.
Ўзбекистон музейларида реставрация ва консервация ишлари аввалдан мавжуд бўлиб, бу соҳада муайян тажриба ва амалий мактаб шаклланган. Гулноза Матчанованинг таъкидлашича, Марказнинг фарқли жиҳати — турли материаллар бўйича ихтисослашган, хорижда малака оширган ва илмий-тадқиқот тажрибасига эга мутахассисларни бир профессионал муҳитда жамлаётганида. Қўлёзма ва нодир асарлар, тўқимачилик, металл, керамика ва бошқа ашёлар бўйича мутахассисларнинг бир тизимда ишлаши ҳар бир объект учун унинг материал таркиби, физик-кимёвий ҳолати, бузилиш сабаблари ва тарихий хусусиятларига мос индивидуал стратегия ишлаб чиқиш имконини беради.
«Марказни Ўзбекистонда реставрация соҳаси энди бошланаётган жой сифатида баҳолаш тўғри эмас. Бу ерда аввалдан мавжуд тажриба ва анъаналар замонавий халқаро консервация амалиёти, илмий методология ва ихтисослашган кадрлар салоҳияти билан бир тизимга бирлаштирилмоқда. Бизда қўлёзма, текстиль, металл ва керамика каби йўналишлар бўйича мутахассисларнинг бир профессионал муҳитда ишлаши комплекс ёндашувни шакллантиряпти. Бу нафақат алоҳида экспонатни реставрация қилиш, балки фонд ва экспозиция ашёларининг ҳолатини мониторинг қилиш, профилактик консервация чораларини белгилаш ва узоқ муддатли сақлаш стратегиясини ишлаб чиқиш имконини беради»,— деди Гулноза Матчанова.
Коллекция янги ашёлар билан бойиб боргани сари уларни ўрганиш, муҳофаза қилиш ва тўғри намойиш этишга хизмат қиладиган профессионал инфратузилманинг аҳамияти ҳам ортиб боради. Лабораторияни замонавий аналитик ускуналар билан жиҳозлаш, ашёларнинг таркиби ва сақланиш ҳолатини юқори аниқликда ўрганиш имкониятларини кенгайтириш шу йўналишдаги муҳим вазифалардан ҳисобланади. Шунингдек, консервация амалиётида экологик хавфсиз материаллардан фойдаланиш ва халқаро тажрибани маҳаллий амалиёт билан уйғунлаштиришга эътибор қаратилмоқда.
Замонавий технологиялар билан бир қаторда малакали кадрлар тайёрлаш ҳам ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Марказда шаклланаётган ёш реставраторлар жамоасининг касбий билим ва амалий кўникмаларини ривожлантириш, уларнинг халқаро тажрибани ўрганиши ва замонавий усулларни амалиётда қўллай олишига шароит яратиш муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда. Шухратилло Пўлатов таъкидлаганидек, Марказ коллекциясининг ўзига хослиги ва келгусида янада бойиб бориши реставрация-консервация хизматининг масъулиятини оширади, бугун шаклланаётган мутахассислар жамоаси эса келажакда янада кенг ва ранг-баранг коллекция билан илмий асосда ишлаш салоҳиятига эга профессионал мактабни шакллантиришга хизмат қилади.
Музей залида ташрифчи тарихий мероснинг бугунги қиёфасини кўради. Реставрация-консервация лабораториясида эса шу мероснинг эртанги куни учун илмий асос яратилади. Бу ерда олиб борилаётган тадқиқот, кузатув ва консервация ишлари асрлар давомида бизгача етиб келган тарихий меросни унинг асл хусусиятлари ва илмий қийматини сақлаган ҳолда келажак авлодларга етказишга хизмат қилади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 