Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
20 Апрел, 2026   |   2 Зулқаъда, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
04:11
Қуёш
05:36
Пешин
12:27
Аср
17:09
Шом
19:12
Хуфтон
20:31
Bismillah
20 Апрел, 2026, 2 Зулқаъда, 1447

Зиранинг фойдалари

31.10.2016   50691   8 min.
Зиранинг фойдалари

ЗИРА (Bunium persicum) — зирадошлар оиласига мансуб кўп йиллик хушбўй зиравор ўсимлик. Бўйи 40—60 см. Поясининг ярмидан юқориси шохланган. Илдизи тугунакли. Тупбарглари узун бандли, поядагилари бандсиз. Барги ипсимон бўлакларга бўлинган. Гуллари оқ, майда, ҳар бир соябончада 20—30 тадан. Июнда гуллайди, уруғи июлда пишади. Самарқанд, Қашқадарё ва Сурхондарё адирларида, тоғ ён бағирларида кўп ўсади. Уруғи майда, чўзиқ, қорамтир-жигарранг, сирти тарам-тарам, жуда хушбўй. Таркибида 2,75-3,0% эфир мойи бор. Ўрта Осиё халқлари гўшт тузлашда, қази ва бошқа овқатлар тайёрлашда қадимдан кенг фойдаланиб келади. Халқ табобатида меъда касалликларини даволашда ва сийдик ҳайдовчи дори сифатида ишлатилади. («ЎзМЭ»дан).

Халқ табобатида зиранинг фойдалари ҳақида буюк бобокалонимиз Ибн Сино шундай деган: “...Унда қиздирувчи куч бўлиб, елларни ҳайдайди ва тарқатади. Сув билан аралаштирилганини ичилса, нафас олиш қийинлашганда ёрдам беради. Жолинуснинг айтишича, “тикка нафас олишга”, ҳамда совуқдан бўлган хафақонга фойда қилади." (Ибн Сино, Тиб қонунлари, 2-жилд, 1956 й. 325-326 бетлар)

    Шунингдек, зиранинг ошқозон гастрити, сариқ касал, иштаҳани очишда, уйқусизликда, кишилар қувватини оширишда жуда ҳам катта фойдаси бор.

    Зира — иштаҳани яхшилаш учун ҳамда ошқозондаги санчиқ, ўт пуфаги ва жигардаги оғриқлар, шунингдек, йўталга қарши фойдали табиий воситадир.

    Таркибидаги шифобахш таъсир этадиган моддалар: зира таркиби  3—7 % эфир мойидан, 12—22 ёғли мойдан, шунингдек,  кверцетин ва кемпферол деб номланувчи флавоноидлар, кумаринлар, умбеллиферон, скополетин ва бошқа моддалардан иборат. Бундан ташқари унда оқсил 10—23 % ва хушбўй моддалар ҳам борлиги аниқланган.

Зиранинг фойдали хусусиятлари ва ишлатилиши

Зира — мавжуд бўлган барча даволаш воситаларидан энг яхши  карминатив (метеоризмга – қорин дам бўлишига қарши) фойда берувчи табиий ўсимлик моддасидир. Шу сабабдан ҳам у табобатда таъсирчан табиий даволаш воситаси сифатида мустаҳкам ўрин олган. Зирани кўплаб дори-дармонлар таркибида учратиш мумкин, лекин уни кўпинча ҳеч қандай бошқа нарса қўшмасдан чой сифатида дамлаб ичиш тавсия этилади. 

    Ҳозирги замон шифокорлари ҳам  зира ҳақида  ижобий баҳо бериб, ҳаддан ташқари тўлаликда, метеоризм (қорин дам бўлиши)да, ошқозон-ичак йўлларидаги енгил хасталикларда, юрак касалликларида ва эмизикли болаларда овқат ҳазм қилиш жараёни бузилганида зирани муайян тарзда истеъмол қилиш ниҳоятда фойдали эканини таъкидлашади.

Зирали рецептлар, зирали шифобахш дамланма  

  • Зирали чой дамлаш рецепти: тўла 1 чой қошиқ янчилган зира устидан 1/4 л литр қайнаб турган сув қуйилади ва 10 минутдан сўнг докадан ўтказиб олинади. Зирадан дамланган бундай чойни илиқ ҳолатда оз-оз хўплаб ичиш мақсадга мувофиқ бўлади. Бу чой ошқозон ҳазм йўлларининг дам бўлиши ва ичаклар сиқилиб қолишини бартараф этади.   
  • Шифобахш дамлама рецепти: 1-5 г янчилган зира устидан 100 мл қайнаб турган сув қуйилади, 10-15 минут тиндирилади. Тайёрланган дамламани 2-3 га бўлиб овқатланишдан олдин ичилади.

Халқ табобатида зира

    Халқ табобатида ошқозон хасталикларини даволашда ҳамда иштаҳани очишда, санчиқларни бартараф этишда, ўт пуфаги ва жигар касалликларида, шунингдек, йўтални даволашда фойдали табиий восита сифатида зира жуда ҳам қадрланади. Юқорида қайд этилганидек, ундан чой дамлаб ичилади, зирани ўзини чайналади ёки пичоқни учига илинганча янчилган зирани истеъмол қилинади.   

Турли хасталиклардан фориғ бўлиш учун  зира истеъмол қилиш

     Уй шароитида турли хасталиклардан фориғ бўлиш учун  зира истеъмол қилиш (бундай муолажани бошлашдан олдин  даволовчи шифокор билан маслаҳатлашиб олишни унутманг)

  1. Аллергия. 50 г зирани кофемолкада янчилади, устидан 0,5 л оқланмаган қайноқ ўсимлик ёғи қуйилади,  10 минут қасқонда қайнатмасдан буғланади. Шиша идишга солиб, 1 ҳафта давомида иссиқ жойда – офтобда ёки батареяда тиндирилади. Бундай ёғ организмда тери иммунитетини тиклайди.  Катта ёшлиларга бурун катакларига 20 томчидан, болаларга 5 томчидан томизилади. 1 курс даволаниш – 3-6 ой. Даволаниш охирида томизиладиган ёғни 1 томчидан камайтириб борилади.  Ёғни  — маска, компрес, массаж учун суртиб ишлатиш ҳам мумкин.
  2. Ошқозондаги оғриқда. Зирани худди чой дамлагандек дамлаб чой ўрнига ичилади.
  3. Безлардаги етишмовчиликка оид гастритда. 15 г зира устидан 200 мл қайнаб турган сув қуйиб, 30-40 минут тиндирилади, докадан ўтказилади. Овқатланишдан олдин 1 ош қошиғидан кунига 3-4 маҳал ичилади.
  4. Ошқозоности бези касалликларида. 1 ош қошиқ зира устидан қайнаб турган 1 стакан сув қуйилади, 2 соат давомида тиндирилади, докадан ўтказилади. Кунига 3 маҳал овқатланишдан олдин 70 г дан ичилади.
  5. Қабзиятда. 2 ош қошиғи миқдоридаги зира устидан 1 стакан қайнаб турган сув қуйилади, қасқонга ўхшаш идишда 15 минут қайнаётган сувда буғланади, 45 минут тиндирилади. Дамлама овқатдан сўнг ярим стакандан кунига 2 маҳал ичилади.
  6. Йўталда. 1 ош қошиғида янчилган зира устидан 1 стакан қайнаб турган сувни қуйилади, устини ёпилади, ўралади ва совугунича тиндирилади. Сўнг докадан ўтказилади. Суткасигача 6 мартагача 2-3 ош қошиғидан ичилади. Ёш болаларга асал ёки шакар қўшиб, 1 чой қошиғидан суткасига 3-4 маҳал ичирилади.
  7. Метеоризм. Чой қошиғидан ҳам кичик десерт қошиғида кунига 1-2 марта зирани қуруқ ўзидан истеъмол қилинади.
  8. Метеоризм. 1 ош қошиқ зира устидан 1 стакан қайноқ сув қуйилади, ўраб қўйилади, 1 соат давомида тиндирилади. Кунига 3 маҳал овқатланишдан олдин 2 ош қошиғидан ичилади.
  9. Шамоллашда. 3 чой қошиғидаги зира устидан 1 стакан сув қуйиб 15 минут давомида қайнатилади, 40 минут тиндирилади, докадан ўтказилади. Тайёрланган дамламани кун давомида оз-оздан ичилади.
  10. Эмизикли оналарда камайиб кетган кўкрак сутини кўпайтириш учун. 1 ош қошиқ майдаланган зира устидан 0,5 литр қайноқ сув қуйилади, усти ёпиқ идишда 5 минут қайнатилади, сўнг докадан ўтказилади. Қайнатма кун давомида овқатланишдан  15 минут олдин 3 га бўлиб ичилади.
  11. Сурункали гастритда ошқозон шираси юқори миқдорда бўлганида. 15 г зира устидан 200 мл қайноқ сув қуйилади, 30-40 минут идиш қопқоғини ёпиб дам берилади, докадан ўтказиб олинади. Дамламани 1 ош қошиғидан кунига 3-4 маҳал овқатланишдан олдин ичилади.
  12. Эркакларда простата бези аденомаси. Бу касаллиги бўлган кишилар зирали чой дамлаб мунтазам ичишлари мақсадга мувофиқ бўлади — 1 ош қошиғидаги зира устига  1,5 стакан қайноқ сув қуйиб, 5-7 минут қайнатилади, 10 минут идишнинг оғзини ёпиб, ўраб, тиндирилади, докадан ўтказиб, кун давомида ичилади.

Эмизикли ва ёш болаларда кўпинча қорин дам бўлиб безовта қилади, зира тинчлантирувчи ва ел ҳайдовчи восита бўлгани сабабли, бундай ҳолатда болаларга шифокор белгилаган тартибда берилади. Халқ табобати мутахассислари эътироф этишича, ўсмир қизларда оғриқли ҳайз жараёнида зирали чойдан фойдалироқ бошқа восита йўқ.  Тиш ва бош оғриғида плитада эҳтиёткорона бироз қиздирилган халтачадаги зирани оғриётган жойга босиб оғриқни қолдириш халқимиз орасида кенг тарқалган табиий воситадир.

Зарарли таъсири. Зира зарарсиз маҳсулотдир. Лекин бошқа ҳар қандай эфир мойи бор шифобахш восита каби уни суистеъмол қилишдан эҳтиёт бўлиш керак.

Зирани истеъмол қилиб бўлмайдиган ҳолатлар. Ошқозон яраси, юрак ишемик касаллиги, тромбофлебит, гастрит, инфаркт, тромбоз, қандли диабетда зирани алоҳида ўзини истеъмол қилиш мумкин эмас.

 
Жалолиддин Нуриддинов тайёрлади                                        

 

Табобат
Бошқа мақолалар
Мақолалар

Мен  сўрашдан  уяламан

20.04.2026   1055   4 min.
Мен  сўрашдан  уяламан

Эй Аллоҳга ва қиёмат кунига ишонганлар, юқорида айтилганлардан хулоса чиқариб ўз ҳолатларингизни қуйидаги сўзлар асосида қиёслаб қўришингиз мумкин. Аллоҳ таоло айтади:

“Ҳолбуки, охират яхшироқ ва боқийроқдир!” (Аълаа сураси, 17-оят ).

Ҳазрати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Садақа билан мол камаймайди” (Абу Кабша розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган, Имом Термизий, Имом Аҳмад).

“Ўзига нисбатан қилинган зулмни кечирган инсон, албатта, шу сабабли улуғлик топади” (Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган, Имом Муслим ривояти).

“Садақа етти юз ва ундан ҳам кўпроқ маротабага  кўпаяди”  (“Риёзус-солиҳийн” да худди маънодаги ҳадиси шариф бор “Садақа учун етти юз мислича қаршилик берилади”, 2-жилд, VI, 86, 95).

“Молини Аллоҳ йўлида сарфлаганнинг савоби 700 мислигача ортади” (Имом Байҳақий).

“Бир банданинг ризқидан барча инсону жин бирлашиб ақалли заррача миқдорда камайтиришга уринганларида ҳам Аллоҳнинг изнисиз бунга эришолмайдилар” (Абдуллоҳ ибн Аббосдан Имом Термизий ривоят қилган).

Билки, дунё сендан юз ўгирганда нафсингни бундан рози ҳолда топсанг ва ҳамда дунёдаги сенга тегишли бўлган насибани тортиб олиб, сени ундан маҳрум этган  хусуматчини шундай қилгани учун сева олсанг, ҳақиқий иймон соҳиби  экансан.

Ҳозир мен сенга шундай бир мезон-улчовни ўргатаманки уни ёрдамида ўзинг бемалол дунё учун қилинган амал қандай бўлади ва охират учун қилинган амал қандай бўлади, яхши фарқлай оладиган бўласан.


Шуни билгинки, одамлар ўртасида келишмовчилик, хусумат ва баҳсу мунозара келтириб чиқарадиган ҳар қандай ҳолат, бу дунё учун бўлган амалларнинг натижаси бўлиб, Аллоҳ ундан қайтаргандир. Ҳақиқатни олиб қараганда, охират учун қилинган амалларда дунёга  ўрин йўқ, даъвою жанжал ҳам чиқмайди. Бундай ишларга кундузлари рўзадор бўлиб, тунлари ибодат қилиш, тез-тез садақалар улашиш, қудуқ ва ариқлар қазиб одамларни сероб қилишга ўхшаган амаллар киради.

Одатда охират учун бўлган хайрли ишларда ҳеч ким бир-бири билан мусобақалашмайди, талашмайди, хусуматлашмайди. Бу амаллар унинг натижасида бирор бир дунёвий манфаат, мукофот ё обрў кўзланадиган  мударрислик, шайхлик, руҳонийлик ё бошқа лавозиму мансабдорлик амалларига асло ўхшамайди. Яъни дунё учун бўлган амалларда, одамларнинг бир-бирлари билан рақобатлашишлари, талашиб тортишишлари, албатта, беилож  бир ҳолатдир. 

Бир гал кимдир роҳибнинг ибодатхона хизматчисига бундай деяётганини эшитиб қолибди: “Сен қанчалар иймони заиф ва савобга бепарво одамсан! Сен бу ишларинг билан, худди мусулмонларга ўхшаб, гўё бир дунёвий  манфиат кўзлаётганга ўхшайсан!”.

Жумладан шу нарса ҳам маълумки, ҳазрати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтилган хизматни бажариб бўлганларидан сўнг ҳам келишилган ҳақни талаб қилишдан уялганлар. Бир гал Аллоҳнинг Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам ким биландир шерикчиликда ҳазрати Хадича онамиз разияллоҳу анҳонинг қўйларини боқиб келдилар. У одам ҳазрати Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан: “Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам! Хадичадан келишилган ҳаққимизни сўранг”, деб илтимос қилиб қолди. Шунда  Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Мен  сўрашдан  уяламан”, деб жавоб бердилар (Имом Шаароний, “Ал-Баҳрул мавруд фил-Мавосиқил уҳуд” асари, 49-бет).

Дарҳақиқат, олим кишилар учун лозимки дунё бойликларининг асирлигидан, мансабу ҳукумат талашиш дардидан, обрў-эътибор, шуҳрату улўғлик даъвосидан тамомила қўл тортсинлар. Фақат ана шундагина улар ҳақийқий охират олимлари, пайғамбарлар меросхури, сиёҳлари тарозуда Аллоҳ йўлидаги шаҳидлар қониданда қийматлироқ қалам соҳибларига айланадилар.

Мана бу муборак сўзда айтилган маъно: “Олимнинг уйқуси ҳам ибодатдир” шундагина уларга тегишли бўлиб қолади. Шундагина улар абадий ҳаётнинг на қадар гўзаллигию  порлоқлигини ва фоний дунёнинг манфурлигию қабиҳлигини ҳис этадилар. Шундагина охират ҳаётини абадият манзили сифатида қадрлайдилар ва бу дунё ҳаётини арзимас, ўткинчи нарса сифатида назарга илмайдилар.

“Ахлоқус солиҳийн” (Яхшилар ахлоқи) китобидан
Йўлдош Эшбек, Даврон Нурмуҳаммад
таржимаси.

Мақолалар