06 Май, 2026, 18 Зулқаъда, 1447
06 Май, 2026, 18 Зулқаъда, 1447
Инсон организмида заифлик, терининг қуруқлиги ва тирноқларнинг синувчанлиги фойдали моддалар етишмаётганидан дарак беради. Бунда киши организмига қандай витаминлар етишмаётганини аниқлаш йўллари устида тўхталмоқчимиз. Организмда қандай витаминлар етишмаётганини аниқлаш учун киши ўз танаси ташқи кўринишига – сочлари, териси ва тирноқлари ҳолатига эътибор бериши лозим, улар инсон соғлиғи ҳақида аниқ маълумот беради.
1. Агар бирон аъзойингизни қаттиқ нарсага енгил уриб олганда, кўкариш пайдо бўлса, ва у узоқ вақт тузалмаётган бўлса, организмда С, К ва Р витаминлари етишмаётганидан дарак беради.
Бу витаминлар: цитрус меваларида, рангли карамда, кўк қалампирда, турли меваларда ва помидорларда мавжуд.
2. Тез-тез бош айланиши, қулоқ шанғиллаши В3 ва Е витаминлари, калий ва магний моддалари етишмаслигидан хабар беради. Бу витаминлар истеъмол қилинганда фаоллиги С витамини билан қўшилса, таъсири янада кучаяди.
Бундай ҳолатда ёнғоқ, турли баргли (лавлаги, сабзи каби) сабзавотлар, яшил нўхот, тухум, цитрус мевалари, банан ва кунгабоқар пистаси каби нози-неъматлар истеъмол қилиш тавсия этилади.
3. Кўзлар қизариши, уларнинг қуруқшаши ва ачишиши, қоронғига мослашишнинг қийин кечиши А ва В2 витаминлари етишмовчилигидан хабар беради. В2 витамини ёғ-мой маҳсулотлари билан ўзлаштирилади.
Бунда сабзи, зайтун ёғи, жигар, балиқ, тухум, сариёғ, яшил сабзавот, салат, сут ва пишлоқ истеъмол қилиш тавсия этилади.
У ёки бу витамин нима учун хизмат қилиши, улар қайси неъматларда бўлиши ва инсон саломатлигининг қайси жиҳатлари учун жавоб бериши ҳақида нималарни билиш зарур? Қуйида шу ҳақда суҳбат юритмоқчимиз.
Витаминлар ҳақида нималарни билиш лозим
Инсон ҳаётида витамин (дармондори)лар муҳим роль ўйнайди. Улар инсон саломатлигининг умумий ҳолатига, тери, соч ва тирноқларнинг соғлом ва кўркамлигига, ички аъзолар фаолиятининг меъёрда ишлаб туришига, иммунитет меъёрида бўлишига ва бошқа ҳолатларга жавоб берадилар.
С витамини терининг кўркам ва силлиқлигини, мустаҳкам иммунитетни, яхши кайфиятни, соч ва тишлар саломат бўлишини таъминлайди.
Бу витамин укропда, цитрус меваларида, наъматакда, чаканда мойи (облепиха)да, қизил рангли меваларда, рангли карамда, яшил нўхотда, фасолда, турпда ва кивида мавжуд.
Бу нози-неъматлар пишириш жараёнида фойдали хусусиятларини йўқотади.
Бир суткада инсон организми учун зарур бўлган меъёри 70 мг/ ёки 1-2 та апельсин истеъмол қилиш кифоя.
В6 витамини организм ёшлигини, асаб тизими мустаҳкамлигини, қон томирлари соғлом бўлишини таъминлайди.
Бу витамин бошоқли ўсимликларда, буғдойнинг янги ундирилган ниҳолларида, кўк салатда, карамда, бананда, ёнғоқда, буғдой кепагида, лосос балиғида ва гўштда мавжуд.
Ёруғликнинг давомли тушишида ўз таъсир кучини йўқотади. Бир суткада инсон организми учун зарур бўлган меъёри: 1,6-2 мг/ ёки 300 грам мол гўшти истеъмол қилиш етарли бўлади.
К витамини жароҳатларнинг тез битишини, қон сифати ва унинг ивувчанлигининг меъёрда бўлишини таъминлайди.
Бу витамин исмалоқда, қичитқи ўтда, наъматакда, турли хил карамларда, сабзида, помидорда, қулупнайда ва кўк чойда мавжуд.
Витамин узоқ муддат офтоб таъсири ёки оловда пиширилишида яроқсиз ҳолга келади.
Бир суткада инсон организми учун зарур бўлган меъёри 2 ош қошиқ петрушка истеъмол қилиш етарли бўлади.
Д витамини умумий саломатлик ва суяклар мустаҳкамлигини, қоннинг меъёрда ивувчанлигини, шамоллашдан ҳимояланишни, заҳарли моддаларнинг организмдан чиқиб кетишини, яхши кайфиятни, юрак қон томирлар саломатлигини таъминлайди.
Бу витамин: пишлоқда, сариёғда, творогда, тухумнинг сариғида, балиқда, денгиз маҳсулотларида, картошкада, ўсимлик ёғида, мол гўштида мавжуд, шунингдек, организмдан қуёш нури таъсирида ажралиб чиқади.
Бу витамин оловда пиширилишида ва ишқор таъсирида яроқсиз ҳолга келади.
Бир суткада инсон организми учун зарур бўлган меъёри: 2-5 мг/ ёки 2 та тухум истеъмол қилиш етарли бўлади.
Витамин В2 ҳужайралар янгиланиши ва мушакларнинг меъёрда ишлашини таъминлайди..
Бу витамин: сутда, бодомда, қўй гўштида, тухумда, қўзиқоринда, гречкада, творогда, хамиртурушда ва гўштда кўпроқ учрайди.
Ёруғликнинг узоқ вақт таъсири остида бу витамин яроқсиз ҳолга келади.
Бир суткада инсон организми учун зарур бўлган меъёри: 1,3-3 мг2-5 мг/ёки 2 та тухум истеъмол қилиш кифоя қилади.
Шунингдек, қоракесак қўй гўшти ёки тухумдан бироз истеъмол қилиш етарлидир.
В 12 витамини меъёрдаги тана вазни, мустаҳкам иммунитет, соғлом хотира ва шунингдек, ичаклар тизими соғлом бўлишини таъминлайди.
Бу витамин салатда, турли балиқ маҳсулотларида, сутда, пишлоқда, тухум сариғида кўпроқ учрайди.
Ёруғликнинг давомли ва ўткир таъсирида, давомли муддат иситилишида яроқсиз ҳолга келади.
Бир суткада меъёри: 2-5 мг ёки 100 г лосос балиғидан истеъмол қилиш лозим.
В15 витамини мустаҳкам хотира, яхши кайфият, касалликдан сўнг саломатликнинг тезда тикланиши, қон томирлари саломатлиги, юрак фаолиятининг меъёрда бўлишини таъминлайди.
Бу витамин гўштда, парранда гўштида, тухум сариғида, сут маҳсулотларида, балиқ икрасида, ёнғоқда, хамиртурушда, сулида, гречкада ва гуручда учрайди.
Қайта музлатилганида ва музлатилгач, эритилганида яроқсиз ҳолатга келади.
Бир суткалик меъёри 5 мг ёки қўй жигаридан 100 г истеъмол қилиш лозим.
Е витамини организм ёшлигини сақлашни, репродуктив (насл қолдириш) тизим фаолиятини, кайфиятнинг яхши бўлишини, ташқи салбий таъсирлардан ҳимоя қилинишини таъминлайди.
Бу витамин гўштда, кунгабоқар, жўхори, қовоқ, зайтун ёғларида, сариёғда, ёнғоқда, сут маҳсулотларида ва жигарда мавжуд.
Яроқсиз ҳолга келиши: узоқ муддат сақланишида.
Бир суткалик меъёри 30-50 мг/ 1 ош қошиғидаги оқланмаган ёғ истеъмол қилиш етарли бўлади.
А витамини терининг кўркамлиги ва ёшлигини, соч гўзаллигини, тирноқлар саломатлигини, кўриш қувватининг кучлилигини, суяклар бақувватлигини, репродуктив (насл қолдириш) тизим фаолиятини, яхши кайфият ва ташқи таъсирлардан ҳимояланишни таъминлайди.
Бу витамин сабзида, цитрус меваларида, пишлоқнинг қаттиқ навларида, творогда, сутда, тухумда, балиқда, жигарда ва петрушкада учрайди.
Юқори ҳарорат таъсирида ва узоқ муддат сақланишида яроқсиз ҳолатга келади.
Суткалик меъёри: 0,4-1 мг; ёки мол жигаридан бир неча бўлак истеъмол қилиш кифоя қилади..
Жалолиддин Нуриддинов тайёрлади
7 июнь 2017 йил
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Уйқу – Аллоҳ таоло томонидан инсониятга берилган неъматлардан бири. Уйқу сабабли инсон ҳордиқ чиқаради, жисми куч-қувватга тўлади.
Инсон бу кундалик одати орқали ҳам савобга эга бўлиши мумкин. Бунинг учун қуйидаги одобларга риоя этиш талаб этилади.
Биринчиси – ухлашга ётмоқчи бўлган киши баданини дам олдиришни ва ибодатга куч йиғишни ният қилиши лозим.
Бундай ният билан уйқу ҳам ибодатга айланади ва инсон гўёки кечаларни ибодат билан қоим қилгандек ажрга эга бўлади.
Иккинчиси – уйқуга покиза ҳолда ётиш.
Пок ҳолда ухлаган киши шайтон васвасасидан омонда бўлади.
Учинчиси – қорин тўқ ҳолда ухлашдан сақланиш.
Тўқ қоринга ухлаш инсон саломатлиги учун ниҳоятда зарарлидир. Бунда овқат ҳазм бўлиши қийинлашиб, турли ошқозон ва ичак касалликлари келиб чиқади.
Тўртинчиси – уйқуга барвақт ётиш.
Тунни бекорчилик билан ўтказиш инсон саломатлиги учун жиддий зарар эканини таъкидлаб ўтиш лозим. Буюк Британия олимларининг 90 мингга яқин кўнгилли қатнашган, олти йил давом этган тақдиқотлари натижасига кўра соат 2200 дан 2300 гача бўлган вақт оралиғида уйқуга ётиш юрак-қон томир касалликлари хавфини сезиларли даражада камайтириши аниқланган (European Heart Journal – Digital Health, Volume 2, Issue 4, December 2021, Pages 658–666).
Бешинчиси – ухлашдан олдин уй эшигини маҳкамлаб ёпиш ва идишлар оғзини беркитиш.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Эшикларни беркитинглар, меш (оғзини) боғланглар, идиш-товоқни тўнкариб қўйинглар, чироқларни ўчиринглар” деганлар (Имом Бухорий ривояти).
Олтинчиси – чироқлар ўчириб ётиш.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Агар ухласангиз, чироқларни ўчиринглар!” деганлар (Имом Абу Довуд ривояти).
Буюк Британиянинг “Current Biology” номли илмий-оммабоп журналида ухлаш пайтида чироқнинг ёниб туриши инсон танасига салбий таъсирлари ҳақидаги мақолада қуйидаги маълумотлар келтирилади:
“Голландиялик олимлар сичқонлар устида тадқиқот олиб бориб, тундаги чироқларнинг уларга таъсирини ўрганишди. Тадқиқот натижасида ухлаш вақтида чироқ ёниб туришининг кўплаб касалликларга боғлиқлиги аниқланди”.
Соха мутахассисларининг айтишича, ухлаш асносида хонадаги чироқнинг ёниқ туриши саратон, иммунитет пасайиши, эрта қариш каби бир қанча касалликларга сабаб бўлар экан.
Еттинчиси – тўшакни қоқиб ётиш.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулулллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Қайси бирингиз ётоғига ётса, изорининг ички тарафи билан тўшагини қоқиб юборсин. Зеро, у ўзидан кейин тўшагига нима кирганини билмайди…” (Имом Бухорий ривояти).
Ғарб олимлари инсон ухлаганида бадандан турли зарарли ҳужайралар кўрпага ўтишини, агар улар вақтида тозаланмаса, кўпайиб, касалликлар келтириб чиқаришини аниқладилар.
Бу муаммони бартараф этиш йўлларини бир неча йиллар давомида изладилар. Энг кучли тозалаш воситаларини ишлатиб, кўрпани ювдилар. Лекин ундаги зарарли ҳужайра ва ҳашаротлар қимир этгани ҳам йўқ. Охир оқибат кўрпани қўл билан уч марта қоқиб кўришди. Натижада, ўлик ҳужайра ва бошқа паразитлардан асар ҳам қолмади.
Саккизинчиси – қоринни ерга қилиб ётмаслик.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай ҳолда ётиш ҳақида: “Албатта, бу ётиш Аллоҳнинг ғазабини келтиради”, деганлар.
АҚШлик мутахассислар юзтубан ухлаш саломатликка салбий таъсир кўрсатишини илмий исботладилар. Бунда инсон кўкрак қафаси тўлиқ нафас ололмайди. Бўйин мушаклари мускулга айланиши оқибатида қон томирлари шикастланади. Бел қисмининг эгилиши ички органларга кучли босим ўтказади.
Уйқудан турганда ҳам сиқилган, ланж, ғазабланган, асабий ҳолда бўлади. Чалқанча ётилганда оғиздан нафас олингани боис у шамоллаш, тумов ва милкларнинг яллиғланиши каби касалликларни келтириб чиқаради.
Тўққизинчиси – ўнг томонга ёнбошлаб ётиш.
Баро ибн Озиб розияллоҳу анҳу айтадилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам агар тўшакка ётадиган бўлсалар, ўнг томонлари билан ётардилар”.
Олимлар олиб борган тадқиқотларга кўра, ўнг қўлни ўнг ёноқ остига қўйиб ухлаш инсон танасининг тинчланишига, тез уйқуга кетишга, ҳатто қўрқинчли тушлар кўришнинг олдини олишга сабаб бўларкан. Бу эса, депрессия ва стрессдан азият чекаётган одамларни турли уйқу дориларини қабул қилишдан халос этади.
Калифорния университети профессори, мисрлик олим Доктор Жамолиддин Иброҳим бошчилигида ўтказилган тадқиқотларда ўнг томонга ёнбошлаб ётганда юрак камроқ куч сарфлаши, қоннинг осон айланиши, асабларнинг тинчланиши ва дам олиши ҳамда тезда уйқуга кетишга сабаб бўлиши аниқланди.
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 