«Албатта, Сиз буюк хулқ узрадирсиз!» деб, (Каломуллоҳ Қуръони каримнинг Қалам сураси 4 оятида) марҳамат қилиб, макорими ахлоқни такомиллаштириш учун юборилган Жаноби севимли Пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламни улуғлаган Парвардигори оламга беҳисоб ҳамду саноларимиз бўлсин!

«Ҳақ бўлатуриб тортишувни тарк қилган киши учун жаннатнинг чеккасида бир қаср бино қилинишига; ҳазил бўлса ҳам ёлғонни тарк қилган кишига жаннатнинг ўртасида бир қаср бино қилинишига; хулқи гўзал бўлган киши учун эса жаннатнинг юқорисида бир қаср бино қилинишига кафилман» деб, (Имом Абу Довуд ривоятлари) марҳамат ила ваъда этган ҳабибимиз, кўзимиз нури, бошимиз тожи Жаноби севикли Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламга чексиз салавот-шарифларимиз ва саломларимиз бўлсин!

ҚИСҚАЧА  МАЪЛУМОТ:

 

Халқаро ҳуқуқ даражасида болалар ҳуқуқларига оид

асосий ҳужжат – 1989 йил 20 ноябрда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан Бош Ассамблеясининг 44/25-сонли Қарори билан қабул қилинган Болалар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенция ҳисобланади.

 

Бундан ташқари, болаларга бағишланган яна бир қатор халқаро саналар мавжуд: Бутунжаҳон болалар куни (20 ноябрь), Халқаро бегуноҳ болалар – тажовуз қурбонлари куни (4 июнь) ва Африка болаларини ҳимоя қилиш куни (16 июнь).

 

Ҳар йили 1 июнь санаси дунё бўйлаб Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни сифатида кенг нишонланадиган кун эса 1949 йил ноябрь ойида Париж шаҳрида бўлиб ўтган Халқаро демократик аёллар федерацияси конгресси қарори билан таъсис этилган бўлиб, илк бор 1950 йилда нишонланган.

 

Бу сана нафақат болаларга қувонч улашиш, уларнинг юзига табассум бахш этиш куни, балки ҳар биримизга улкан масъулиятни эслатиб турувчи муҳим кун ҳамдир. Зеро, бола – оиланинг кўз нури, қалб қувончи, миллатнинг келажаги ва Аллоҳ таолонинг энг буюк неъматларидан биридир.

 

Болаларнинг беғубор кулгиси, самимий нигоҳлари ва пок қалблари инсонга ҳаётнинг ҳақиқий гўзаллигини ҳис қилдиради. Шунинг учун ҳам ҳар бир жамиятнинг тараққиёти, аввало, унинг фарзандларига бўлган муносабати билан ўлчанади.

Болаларга меҳр берган, уларнинг таълим-тарбиясига аҳамият қаратган халқнинг келажаги ҳам ёруғ бўлади.

 

Ислом дини болаларга меҳр-мурувват кўрсатишни, уларни асраб-авайлашни ва яхши тарбия беришни энг улуғ амаллардан бири сифатида таълим беради.

Қуръони карим ва ҳадиси шарифларда фарзандларга нисбатан раҳм-шавқатли бўлиш, уларнинг ҳақ-ҳуқуқларини адо этиш ҳақида кўплаб кўрсатмалар берилган.

Каломуллоҳ Қуръони карим ояти карималарида, Жаноби Пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак ҳадиси шарифларида, саҳобаи киромларнинг гўзал феъл-атворларида, уламоларимизнинг ноёб асарларида, улуғларимизнинг китобларида ва доно халқимизнинг доно мақолларида келган “Ҳаёт” университетида учрайдиган ҳар хил саволларга мукаммал ва тўлиқ, батафсил ва аниқ жавоблар ҳар биримиз учун ЗАРУР ва ДАРКОР бўлса керак...

 

Ҳозирги даврда, ахборот технологиялари ўта тезкорлик билан ривожланаётган бир пайтда, нанотехнология зўр шиддатлик билан авжига чиқаётган замонда, ҳар хил оммавий ахборот воситалари хилма-хил маълумотларни кечаю кундуз зўравонлик билан тарқатаётган бир онда, фарзандларимиз ўз-ўзлари билан ёлғиз қолиб 25 соат вақтларини телефон, компьютер билан машғул бўлиб, болаларимиз улар билан “банд” бўлиб қолганларида мазкур вазифалар ва пурмаъноли ҳикматлар жаннатмакон юртимизнинг, муқаддас Ватанимизнинг, доно халқимизнинг ҳар бир фуқаросига қушга – ҳаво,  балиққа – сув зарурлигидай зарур бўлса керак...

 

Ислом таълимотида фарзандлар Аллоҳнинг омонати деб қаралади. Омонатга хиёнат қилинмагани каби, фарзандларнинг тарбиясига ҳам бепарво қараш мумкин эмас. Ҳалол ризқ билан боқиш, яхши хулқ-одобга ўргатиш, ибодат ва эзгуликка муҳаббат руҳида тарбиялаш ҳар бир мусулмон ота-она учун савобли вазифадир. Чунки яхши фарзанд инсон вафот этганидан кейин ҳам унинг амал дафтарига савоб ёзилишига сабаб бўлади.

 

Баъзан бир ширин сўз, бир самимий табассум ёки кичикгина ғамхўрлик боланинг бутун ҳаётига ижобий таъсир кўрсатиши мумкин. Шунинг учун фарзандларимиз билан кўпроқ суҳбатлашиш, уларни эшитиш, дардлари ва қувончларига шерик бўлиш даркор. Меҳр билан улғайган бола меҳрибон инсон бўлиб етишади. Раҳм-шавқат кўрган фарзанд эса бошқаларга ҳам раҳм қилишни ўрганади.

 

Фарзандга берилган ҳар бир имконият, ҳар бир яхши тарбия ва ҳар бир эзгу дуо келажакнинг мустаҳкам пойдевори бўлиб хизмат қилади.

Фарзандларимизга кўпроқ вақт ажратиб, уларнинг қалбига яхшилик, ҳалоллик, меҳр-оқибат ва ватанпарварлик туйғуларини сингдириш – улуғвор бурчимиз! Чунки болалар – бу фақат келажак эмас, улар бугунги кунимизнинг ҳам энг катта бойлигидир.

 

Бугунги кунда болаларни ҳимоя қилиш масаласи фақатгина моддий эҳтиёжларни қондириш билан чекланмайди.

Айниқса, ахборот технологиялари ривожланган замонда фарзандларимизнинг маънавий оламини асраш, уларни зарарли ғоялардан ҳимоя қилиш ҳар бир ота-она зиммасидаги муқаддас бурч ҳисобланади.

 

Муқаддас ислом динимизни пок сақлаш, уни турли хил ғаразли хуруж ва ҳамлалардан, туҳмат ва бўҳтонлардан ҳимоя қилиш, унинг асл моҳиятини ўниб-ўсиб келаётган ёш авлодимизга тўғри тушунтириш, ислом маданиятининг эзгу ғояларини кенг тарғиб этиш вазифаси ҳамон долзарб бўлиб қолмоқда. Бу вазифа нафақат бирор вазифадор ёки бирор соҳадаги масъулларга белгиланган, балки ҳар бир (!) ОТА УЧУН, ҳар бир (!) ОНА УЧУН буюк вазифа ва бугунги XXI аср замонасида ЭНГ КАТТА вазифа, деб билмоғимиз лозим!

 

 

«ЖОНЛИ» ва «ЖОНСИЗ» тарбия

 

                                                                                                  «Агар огоҳсан – шоҳсан,

                                                                                        агар шоҳсан – огоҳсан»

 

Албатта, халқимиз, жумладан, ёш авлод ғарб фан-техникаси, маданияти, адабиёти, санъатининг илғор жиҳатларини инкор этмайди. Бироқ Ғарбда дин ва одобга зид бўлган қарашларнинг кўпчиликка сингдирилиши оқибатида юзага келган «оммавий маданият» тушунчасини ғарб зиёлиларининг ўзи «ғарбнинг муаммоси» сифатида баҳолаётганини ҳамда «оммавий маданият»нинг маънавий-ахлоқий тубанликларини ёшларимиз қанча тез англаса, шунча яхши.

 

Бугунги кунда тарбия ҳам, минг афсуслар бўлсинки, икки хил бўлиб қолди:

1) «жонсиз» тарбия ва 2) «жонли» тарбия.

 

1) «ЖОНСИЗ» тарбия – бу интернет, компьютер, телефон, дисклар, телевизор. Минг афсус ва надоматлар бўлсинки, бу нарсалар ҳам кўп ёшларимизни, баъзи ўринларда сал каттароқларимизни ҳам тўғри йўлдан, ўз ота-оналари не-не машаққатлар чекиб ўргатган йўлдан, ота-боболаримиздан буюк ва беқиёс мерос бўлиб келаётган йўлдан оздириб ва адаштириб қўймокда. Натижада, доно халқимиз мақолида «яхшини шарофати, ёмонни касофати» деб айтилганидек, ўзлари ҳам, оиласи ҳам, қариндошлари ҳам, қўшнилари ҳам, дўстлари ҳам, яқинлари ҳам, атрофдагилари ҳам сарсон бўлиб, уларнинг касофатлари яшаб турган маҳалласига ҳам, ишлаб турган ишхонасига ҳам, бутун эл-юртига ҳам етмоқда.

Бундай шаклдаги «жонсиз» тарбия –

• доно халқимиз дунёқараши ва миллатимиз менталитетига ҳам,
• Қуръони карим оятлари ва Пайғамбаримиз алайҳис саломнинг ҳадиси шарифларига ҳам,
• динимиз кўрсатмалари ва шариатимиз ҳукмларига ҳам,
• уламоларимиз фатволари ва давлатимиз қонунларига ҳам,
• шарқона одобларимиз ва мазҳабимиз меъёрларига ҳам,
• жамиятшунослик алоқалари ва одамгарчилик муносабатларига ҳам,
• инсоний туйғулар ва руҳшунослик сир-асрорларига ҳам,
• юртимиз урф-одатлари ва ўзбекчилик қоидаларига ҳам,
• маданиятимиз ахлоқлари ва инсоний ақлга ҳам,
• ахлоқий норма ва доно халқимиз мақолларига ҳам,
• миллий анъаналаримиз ва диний қадриятларимизга ҳам,
• халқимиз онги ва мусулмончилигимиз асосларига ҳам,
• Ислом динимиз тушунчаларига ҳам

МУТЛАҚО зид эканлигини унутмайлик!

 

Хорижий телеканалларда нима намойиш этилса ёки интернетда нима тарғиб қилинса, барчасини қабул қилавериш асло мумкин эмас! Биз улар орасидан имон-эътиқодимиз, анъанаю қадриятларимизга МОС КЕЛАДИГАНЛАРИНИГИНА саралаб олмоғимиз шарт. Бу мақсадга эса ёшларимизга телефон, телевидение, компьютер ва интернетдан оқилона фойдаланиш йўлларини ўргатиш, уларнинг мазкур ахборот манбаларидан фойдаланишларини назорат қилиб бориш орқалигина эришиш мумкин. Токи ҳали суяги қотиб улгурмаган ёшларимизнинг беғубор маънавиятига жиддий зарар етмасин.

Мутахассисларнинг тадқиқотларига кўра, АҚШда жиноятчиларнинг ярмидан кўпи бузилган оилалар фарзандлари экани маълум бўлган. Уларга ота-онасининг ажрашгани туфайли етказилган кучли руҳий зарба ўрта ёш, ҳатто кексалик чоғида ҳам салбий таъсир ўтказиши аниқланган.

 

2) «ЖОНЛИ» тарбия – бу

• улуғ аждодларимиздан давом этиб келаётган олтиндан қиммат ривоятлари ва ноёб ҳикматлари;
• буюк ота-боболаримиздан эшитиб келаётган тилло билан тенг панд-насиҳатлари ва бетакрор ҳикоялари;
• меҳрибон ота-оналаримиздан ўрганиб келаётган гавҳар ўгитлари ва мислсиз сўзлари;
• элимиз таниган ва халқимиз тан олган устозларимиздан таълим олиб келаётган зар тушунчалари ва бебаҳо илмлари;
• жаннатмакон юртимиз – муқаддас Ватанимиз таълим масканларида таралаётган дурдан аъло фанлар ва беқиёс билимлар.

 

Бу «жонли» тарбиядаги маълумотлар эса маънавият ва маърифат йўналишига ҳамда тарбия соҳасига дахлдор ҳар бир инсон учун, ҳар бир (!) ОТА УЧУН, ҳар бир (!) ОНА УЧУН беқиёс энциклопедик манба бўлиб хизмат қилади. 

 

Оиладаги бош – бобо ёки буви, ота ёки она ҳар куни, айниқса жума оқшоми, бозор оқшоми кунларида оилавий дастурхон атрофида ўтирганларида оиласининг ҳар бир аъзоларини исмларини номма-ном айтиб, ҳар бир ўғил-қизларини, ҳар бир келин-куёвларини, ҳар бир невара-чевараларини хақларига яхши тилаклар айтиб, яхши дуолар қилсалар – бу ҳам «жонли» тарбиянинг бир тури ҳисобланади.

Зеро бундай шаклдаги «жонли» тарбияни ҳаммаларимизнинг ота-боболаримиз, она-момоларимиз аввал-азалдан чин ихлос билан, соф эътиқод билан, гўзал намуна ва чиройли ибрат бўлиб, баркамол даражада бериб келишган.

Шунда «мени отам мени хақимга бундай дуо қилганлар», «мени онам мени бундай бўлишимни Худодан сўрар эдилар» деган онги-шууридаги дастурхон атрофидаги сурат унинг кўз олдида доим туради. Дастурхон атрофида, оиласи ҳузурида айтилган ота-онасининг умидлари, орзулари уни бошқа ножўя хатти-ҳаракатлардан тийилишга, ҳар куни қўл очиб Яратгандан сўраётган тилакларни эслаб, мазкур тилакларга мос келмайдиган ишлардан сақланишга ундайди.

 

Буюк ота-боболаримиздан мерос бўлиб қолиб келаётган доно халқимизнинг юксак маънавиятига давлатимиз раҳбари Муҳтарам Президентимиз ҳам: «Дуо қилган, дуо олган ҳеч қачон кам бўлмайди. Бундай жойдан ҳеч қачон барака аримайди» деб, яна қўшимча сифатида бизларга  енгилмас куч қилиб бердилар.

Диёримизда миллий қадриятлар ва муборак динимизнинг эзгу таълимотлари асосида оилага доир қонун-қоидалар янада мукаммал қайта ишланди. Халқимизнинг миллий маънавияти, оилаларимизда амал қилинадиган тартиб-қоидалар ёшлар тарбиясида муҳим аҳамиятга эгадир. Улар оила мустаҳкамлигини таъминлашда улкан пойдевор вазифасини ўтайди.

 

Жаноб ҳазрат Пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам ўз ҳадиси шарифларида марҳамат қиладилар: «Болаларингизга одоб беринглар ва одобларини чиройли қилинглар!».

Бу хусусда шоирларимизнинг ибратли сўзлари бор:

                      «Биринчи ғиштни қийшиқ қўяркан меъмор,

                      Осмонга етса ҳам қийшиқдир девор».

 

Оилада эрнинг мавқеи баландлиги, хотин ҳам ўз хақ-ҳуқуқларига эгалиги, фарзандларнинг ота-онани ҳурмат қилишларини олайлик. Кўп йиллар давомида ота-боболаримиз қалбига сингиб кетган ушбу миллий ва диний қадриятларни бугун янада сайқаллаш кераклигини замон талаб этмоқда.

Шиддат билан ўзгариб бораётган ҳозирги замонда бемаъни хуружлар кўпайиб, уларнинг инсон ва жамият ҳаётига салбий таъсирлари мисли кўрилмаган даражада кучайиб бормоқда. Шунинг учун барчамиз кўзимизни каттароқ очиб, зийраклик ва огоҳлик билан бундай ҳамлаларга қарши курашмоғимиз лозим.

 

Айниқса ҳозирги ёзги таътиллардан сермаъно, сермаҳсул, мазмунли ва унумли фойдаланиб,

ҳар бир ота, ҳар бир она ўз фарзандига:

• одоб-ахлоқ намуналарини;
• киндик қони тўкилган мислсиз Ватанига – ватанпарварлик ҳис-туйғуларини;
• бобо-бувига – эҳтиром-ҳурматни;
• ота-онага – меҳр ва итоаткорликни;
• оила аъзоларига – раҳмдиллик ва меҳрибонликни;
• ўз жуфт ҳалолига – ҳақиқий муҳаббат ва содиқликни;
• қўни-қўшниларга – оқибат ва чиройли муносабатни;
• қавм-қариндошларга – саховат-мурувватни;
• синфдош-касбдошларга – чин дўстлик ва ёрдам беришни;
• атрофдаги барча одамларга – инсонпарварлик ва самимийликни;
• ҳайвон-парранда-ҳашаротларга – раҳм-шафқатни

уқтириб, юқтириб, тушунтириб, сингдиришимиз –

 

ҳам бурчимиз, ҳам қарзимиз, ҳам фарзимиздир!

ХУДОНИНГ олдида ҳам, бандасини олдида ҳам, ЮРТ-ХАЛҚИМИЗ олдида ҳам!

 

Буларни ҳаммасини болаларимизга ўргатиш учун бизларга ҳеч қандай махсус олий маълумот ҳам, тегишли сертификат ҳам, ҳеч кандай қизил диплом ҳам керак эмас! Ёшларимизда бу жиҳатларини биз уйғотишимиз (!) керак холос. Зеро шу сифатларнинг ҳаммаси фарзандларимизнинг қонида бор, уларнинг хамиртурушларида бор! Зеро шу фазилатларнинг ҳаммаси болаларимизнинг ДНК ларида мавжуд!

Чунки бу хусусиятларнинг барчаси бизларнинг ота-оналаримиздан авлоддан-авлодга, қон орқали ўтиб келаяпди! “Бунинг қонида бор-да ўзи!” деб ёки “олманинг тагига олма тушади”, “олма пишса, тагига тушади” деб бежиздан-бежиз айтмайди доно халқимиз!

 

Кимнинг она Ватанни севиш туйғуси кучли ва имон-эътиқоди мустаҳкам бўлса, ўзининг ўтмишини ҳурматлаб, яхши билса, «оммавий маданият» тузоғига тушиб қолмайди, дину давлатимизнинг “хақиқий дўстлари”нинг қармоғига илинмайди. Бунинг учун оилада ота-оналар фарзандлари билан миллий мусиқа, халқ қўшиқ-ашулаларимизни эшитишса, биргаликда китоб ўқишса, ўқиган асарларини биргаликда муҳокама қилишса, уларни турли спорт секцияларига ва мусиқа тўгаракларига жалб этишса, эришилган ютуқлари ва эгаллаётган тажрибаларига қизиқишса, илм-ҳунар ўрганишларида ҳамнафас бўлишса, ёшларнинг ёт ғоялар учун вақти ҳам, қизиқиши ҳам бўлмайди.

 

Илоҳо ўзларимизни ҳам,

фарзанд-зурриётларимизни ҳам

Меҳрибон Парвардигоримиз Ўзи буюрган,

Жаноб Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам тавсия этган,

ўтмишда ўтганларимизнинг руҳлари шод бўладиган,

халқимиз хурсанд бўладиган,

ота-оналаримиз рози бўладиган йўллардан юришимизни насиб этсин!

 

Иброҳимжон домла Иномов.