18 Июн, 2026, 3 Муҳаррам, 1448
18 Июн, 2026, 3 Муҳаррам, 1448
وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ ربِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ وَنَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاء الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ
«“Албатта, мен Раббим (буюрган тараф)га кетувчидирман. Унинг ўзи мени (тўғри йўлга) ҳидоят қилур. Эй Раббим! Ўзинг менга солиҳ (фарзанд)лардан ато этгин!” Бас, Биз унга бир ҳалим ўғил (туғилиши тўғрисидаги) хушхабарни бердик. Бас, қачонки у (отаси) билан бирга юрадиган бўлгач, (Иброҳим): “Эй ўғилчам! Мен тушимда сени (қурбонлик учун) сўяётганимни кўрмоқдаман. Энди сен ўзинг нима раъй (фикр) қилишингни бир (ўйлаб) кўргин!” – деган эди, у айтди: “Эй отажон! Сизга (тушингизда Аллоҳ томонидан) буюрилган ишни қилинг! Иншоаллоҳ, мени сабр қилувчилардан топурсиз”. Бас, қачонки, иккиси ҳам (Аллоҳнинг амрига) бўйин суниб, (Исмоилни қурбонликка) пешонаси билан (ерга) ётқизган эдики, унга Биз нидо қилдик: “Эй Иброҳим! Дарҳақиқат, сен тушни тасдиқ этдинг. Албатта, Биз эзгу иш қилувчиларни мана шундай мукофотлаймиз”. Албатта, бу (қурбонликка буюришим) айни синовдир. Биз (Исмоилнинг) ўрнига катта бир (қўчқор) сўйишни бадал қилиб бердик» (Соффот сураси, 99–107-отлар).
Иброҳим алайҳиссалом кексайиб қолган чоғида Аллоҳ таоло у зотга ўғил фарзанд ато этди. Унга Исмоил деб исм қўйди. Орадан анча йил ўтгани сабабли Иброҳим алайҳиссалом фаришталарга берган ваъдаси (ўғлини Аллоҳ йўлида қурбонлик қилиши)ни унутиб юборган эди.
Исмоил алайҳиссалом ўн уч ёшга тўлиб, Каъбани барпо этишда отасига кўмаклашган эди. Бино битгандан кейин Байтуллоҳни тавоф қилишган эди. Ҳаж арконларини тугатиб, арафадан бир кун олдин, яъни тарвия куни Иброҳим алайҳиссалом туш кўради. Тушида назрингни бажар, деган нидо келади. Иброҳим алайҳиссалом уйғониб кетади. Назри нима эканини узоқ ўйлайди. Шу боис ўша кунга “тарвия куни” дейилади. Бу кунбизда “ёлғон арафа куни” деб номланган.
Эртаси куни худди шу тушни яна кўради. Иброҳим алайҳиссалом бу туш Аллоҳ таолодан эканини англаб етади. Шу боис бу кунни “Арафа”, яъни “билиш” деб номлади. Аммо назри нима эканини яна эслай олмайди. Байрам куни ҳам шундай туш кўради ва назрини эслайди. Ўғлини қурбонлик қилишни тушида кўрди ва шундан бери шу кун Қурбон байрами бўлиб қолди (“Ширъатул Ислам”, 219-б).
Иброҳим алайҳиссалом Аллоҳ таолонинг буйруғини бажариши лозим эди. Байрам куни эрта тонгда Ҳожар онамизни чақириб, унга ўғли Исмоилни кийинтиришини айтди. Ҳожар онамиз Исмоилга янги кийимлар кийдириб, уни безайди. Ота-ўғил биргаликда Мино сари йўлга чиқишди. Аммо нима мақсадда, қаерга кетилаётганини она ҳам, ўғил ҳамбилмасди.
Шайтони лаин бундай имтиҳонни асло кўрмаганини ва: “Иброҳим алайҳиссалом бу ишни амалга оширса, мен бу масалада уларни йўлдан оздиролмасам, бундан сўнг асло уларга таъсир кўрсата олмайман, ичим куйиб ҳалок бўламан”, деди (Ширъатул Ислам”, 222-б).
Шайтони лаин Иброҳим алайҳиссаломнинг йўлини тўсиб: “Эй Иброҳим, шундай гўзал болани қурбонлик қилишга кўзинг қандай қияди? Ота ҳам ўғлини сўядими?” деди. Иброҳим алайҳиссалом ердан тош олиб шайтонга улоқтирди ва уни қувди.
Шайтон бу сафар Ҳожар онамизнинг ёнига бориб, уни алдашга киришди. Ҳожар онамиз: “Агар Аллоҳ таолодан шундай буйруқ келган бўлса, бу буйруққа барчамиз бош эгамиз”, деди.
Шайтон Исмоил алайҳиссаломнинг олдига бориб: “Отанг сени қаерга олиб боряпти, биласанми? Сени сўйишга олиб кетяпти”, деб уни қўрқитмоқчи бўлди.
Исмоил алайҳиссалом ҳам: “У менинг отам.У пайғамбар. Агар бу буйруқ Аллоҳдан келган бўлса, уни бажариши шарт”, дея жавоб қайтарди.
Иброҳим алайҳиссалом ўзини ва зурриёдини васваса қилгани учун Минода шайтонга тош отгани охирзамон пайғамбари шариатига ҳам суннат амал сифатида киритилди ва бу то қиёматгача давом этади.
Иброҳим ва Исмоил алайҳимассалом ишора қилинган жойга етиб келишди. Иброҳим алайҳиссалом учун бу энг қийин дам эди. Чунки у ўғлини нима учун бу ерга олиб келганини унга айтиши керак эди.
Шунда Иброҳим алайҳиссалом: “Эй ўғилчам! Мен тушимда сени сўяётганимни кўрмоқдаман. Бу ишга сен нима дейсан, қандай фикр билдирасан?” деганида Исмоил алайҳисалом қиёматгача инсонларга ибрат бўладиган ушбу сўз: “Эй отажон! Сизга (тушингизда Аллоҳ томонидан) буюрилган ишни қилинг! Иншоаллоҳ, мени сабр қилувчилардан топурсиз”, деб жавоб қайтарди.
Ота-бола илоҳий амрни бажаришга киришди. Шу аснода Исмоил алайҳиссалом: “Отажон, менинг сизга бир нечта илтимосим бор. Уларни бажаришингизни сўрайман. Аввало, қўлларимни маҳкам боғланг. Акс ҳолда типирчилаб сизга азият етказишим мумкин. Юзимни ерга қаратинг. Кўзимга кўзингиз тушса, меҳрингиз ийиб кетиши тайин. Кўйлагимни онамга элтиб беринг, мени эслаб юрсин. Онамга салом айтинг. Аллоҳнинг амрига сабр қилинг. Мени қандай қурбонлик қилганингизни ва қўлларимни боғлаганингизни ҳеч кимга айтманг. Онам ёш болаларнинг олдига бормасин. Акс ҳолда мени эслаб, Аллоҳга исён қилиши мумкин”, деди.
Иброҳим алайҳиссалом ўғлининг истакларини бажарди. Бироздан сўнг Исмоил алайҳиссалом яна: “Отажон, қўлларимни, оёқларимни ечинг. Мени фариташлар кўриб турибди. Улар мени исёнкор бола экан, отаси унинг оёқ-қўлини боғлашга мажбур бўлибди, демасин”, деди.
Ота ва бола Аллоҳнинг ҳукми олдида бош эгишди. Иброҳим алайҳиссалом ўғлини кунданинг устига ётқизди. Бўғзига пичоқ тиради. Пичоқни жаҳд билан тортди. Шу аснода ер юзидаги ва осмондаги барча фаришталар саждага бош қўйишди: “Аллоҳим, Исмоилни Ўзинг асра!. Иброҳимни афв эт!” деб ёлворишар эди.
Шунда Аллоҳ таоло: “Эй фаришталарим, бандам Иброҳимга қаранг. Менинг розилигим учун ўғлининг бўғзига пичоқ тортяпти. Ҳолбуки, сизлар Одам алайҳиссаломни яратаётган пайтимда:
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ
وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ
«Эсланг, (эй Муҳаммад!) Раббингиз фаришталарга: “Мен Ерда халифа (Одам) яратмоқчиман», – деганида, (улар) айтдилар: “Унда (Ерда) бузғунчилик қиладиган, (ноҳақ равишда) қонлар тўкадиган кимсани яратмоқчимисан? Ҳолбуки, биз Сенга ҳамдинг билан тасбеҳлар айтамиз ва Сени муқаддас деб биламиз. (Аллоҳ) айтди: “Албатта, Мен сизлар билмаган нарсаларни билурман”»(Бақара сураси, 30-оят), деган эдингиз.
“Қурбонлик рисоласи”дан.
Бугунги глобаллашув ва ахборот технологиялари жадал ривожланаётган даврда ёшлар тарбияси, уларнинг соғлом ва баркамол инсон бўлиб вояга етиши ҳар қачонгидан ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Зеро, ёшлар – миллатнинг эртанги куни, мамлакатнинг таянчи ва келажагидир. Шу боис уларни турли ёт ғоялар, зарарли одатлар ва жамият тараққиётига таҳдид солувчи иллатлардан асраш барчамизнинг муқаддас бурчимиз ҳисобланади.
Бугунги кунда ёшларимиз олдида турган энг катта хавфлардан бири – гиёҳвандликдир. Бу иллат нафақат инсон саломатлигига, балки унинг маънавий дунёсига, оиласига, жамиятга ва давлат тараққиётига ҳам жиддий зарар етказади. Гиёҳвандликка мубтало бўлган инсон ўзининг соғлиғи, обрўси ва келажагини хавф остига қўйибгина қолмай, атрофидаги инсонларнинг ҳаётига ҳам салбий таъсир кўрсатади.
Гиёҳванд моддалар инсон организмини секин-аста емириб боради. У асаб тизими, юрак-қон томирлари, жигар ва бошқа муҳим аъзолар фаолиятига жиддий зарар етказади. Энг ачинарлиси, инсоннинг ақлий қобилияти пасайиб, фикрлаш доираси тораяди, ҳаётга қизиқиши сўнади. Натижада у таълимдан, меҳнатдан, оиладан ва жамиятдан узоқлашиб, турли ҳуқуқбузарлик ва жиноятларга қўл уриши мумкин.
Ислом дини инсон саломатлиги ва ҳаётини асрашга алоҳида аҳамият беради. Қуръони каримда Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:
“Эй иймон келтирганлар! Албатта, май ичиш, қимор ўйнаш, бутларга сиғиниш ва фол очиш – шайтоннинг нопок ишларидандир. Улардан узоқ бўлинглар, шоядки нажот топсангизлар.” (Моида сураси, 90-оят)
Ушбу оятда инсон ақлини заифлаштирувчи ва уни тўғри йўлдан оғдирувчи барча нарсалардан узоқ бўлишга чақирилган. Гиёҳванд моддалар ҳам инсон онги ва иродасини заифлаштириши билан мазкур огоҳлантириш мазмунига киради.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам инсоннинг ўз танаси ва саломатлиги олдида масъул эканини таъкидлаб шундай деганлар:
“Жисмингнинг ҳам сенда ҳаққи бор, кўзингнинг ҳам сенда ҳаққи бор, оилангнинг ҳам сенда ҳаққи бор”. (Имом Бухорий, Имом Муслим)
Демак, инсон ўз ҳаёти ва соғлиғини асраши, унга зарар етказувчи ҳар қандай омилдан узоқ бўлиши лозим.
Бугунги кунда гиёҳвандликнинг янги ва хавфли кўринишлари пайдо бўлмоқда. Хусусан, синтетик наркотиклар ёшлар орасида жиддий таҳдидга айланмоқда. Улар арзонлиги, яширин тарқатилиши ва интернет орқали сотилиши билан хавфли ҳисобланади. Айрим ҳолларда ёшлар бу моддаларнинг оқибатларини англамасдан, қизиқиш ёки тенгдошлар таъсирида уларни истеъмол қилишга мойил бўлиб қолмоқда.
Сўнгги йилларда мамлакатимизда аҳоли саломатлиги ва миллат генофондини муҳофаза қилиш мақсадида гиёҳвандликка қарши курашиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Президентимиз Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида мазкур соҳада қонунчиликни такомиллаштириш, профилактика ишларини кучайтириш ва замонавий таҳдидларга қарши самарали механизмларни жорий этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Жумладан, гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва уларнинг аналогларининг ноқонуний муомаласи учун жавобгарликни кучайтиришга қаратилган қонун қабул қилинди. Унда аҳоли саломатлиги ва генофондига қарши қаратилган жиноятлар учун жазо чораларини кучайтириш назарда тутилган.
Шунингдек, ноқонуний нарколаборатория ташкил қилиш, наркотик моддалар савдосини бошқариш, бангихона ташкил этиш каби оғир жиноятлар учун алоҳида жавобгарлик белгиланмоқда. Бу эса гиёҳвандликка қарши курашишни янги босқичга олиб чиқишга хизмат қилади.
Янги қонун лойиҳаларида аҳоли, айниқса ёшлар ва хотин-қизларда гиёҳвандликка қарши мустаҳкам иммунитетни шакллантириш, интернет орқали содир этилаётган наркожиноятларга қарши курашиш, эрта профилактика, ташхис қўйиш, даволаш ва реабилитация тизимини такомиллаштириш масалаларига устувор аҳамият берилмоқда.
Гиёҳвандликнинг зарари фақат инсон саломатлиги билан чекланиб қолмайди. У мамлакат иқтисодиётига ҳам катта салбий таъсир кўрсатади. Меҳнат қобилиятининг пасайиши натижасида ишлаб чиқариш самарадорлиги тушиб кетади. Давлат бюджети ҳисобидан даволаш, реабилитация ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш ишларига катта маблағлар сарфланади. Шу билан бирга, гиёҳвандлик жиноятчиликнинг кўпайишига, оилалар парокандалигига ва ижтимоий муаммоларнинг ортишига сабаб бўлади.
Бу иллатга қарши курашда оила, маҳалла, таълим муассасалари, диний ташкилотлар ва жамоатчиликнинг ҳамкорлиги жуда муҳимдир. Фарзандлар билан доимий мулоқот қилиш, уларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этиш, китобхонлик, спорт ва ижодий фаолиятга жалб қилиш орқали кўплаб салбий ҳолатларнинг олдини олиш мумкин.
Азиз ёшлар! Сизлар мамлакатимизнинг энг катта бойлиги ва келажагисиз. Ҳаётда катта мақсадлар қўйинг, илм олинг, касб эгалланг, спорт билан шуғулланинг, юрт тараққиётига муносиб ҳисса қўшишга интилинг. Гиёҳванд моддалар ҳеч қачон бахт ва муваффақият олиб келмайди. Аксинча, улар инсонни ҳалокат сари етаклайди.
Пок ҳаёт, соғлом турмуш тарзи, мустаҳкам ирода ва эзгу мақсадлар ҳар қандай ёмон йўлдан сақлайди. Шунинг учун ҳар биримиз гиёҳвандликка қарши муросасиз муносабатда бўлишимиз, ёшларимизни бу иллатдан асраш учун бор куч ва имкониятларимизни сафарбар этишимиз зарур.
Хулоса қилиб айтганда, гиёҳвандлик – жисм ва руҳни емирувчи, оила ва жамиятни издан чиқарувчи, иқтисод ва маънавиятга катта зарар етказувчи иллатдир. Ундан ёшларни асраш – нафақат давлат идоралари, балки ҳар бир ота-она, устоз, имом-хатиб ва фуқаронинг муқаддас вазифасидир.
Келажагимизни асрайлик, ёшларимизни соғлом ва пок ҳаёт сари чорлайлик! Зеро, ёшларимиз – бизнинг келажагимиздир.
Фируз АБДУЛЛАЕВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Бухоро вилояти вакиллиги матбуот котиби
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 