O`zbekiston musulmonlari idorasi

Abu Jahiyr rahimahulloh

14.03.2018 13363 11 min.

Solih Murriy hikoya qiladi: “Bir kuni oldimga Molik ibn Dinor keldi va: “Ey Solih, bizni Abu Jahiyrning oldiga olib boring, haqqimizga duo qilsinlar!” dedi. Men unga: “Quyosh chiqib bo‘ldi, Abu Jahiyr uylariga kirib ketsalar, kelgan birorta odamning oldiga chiqmaydilar” dedim. U kishining uylari Basradagi eng uzoq uy edi. Sahro esa u kishining qo‘shnisi edi. Hovlilari oldida quduq, chelak, toshlar va masjid bor edi. Molikka: “Ertaga bomdodni o‘qiboq, erta tongda yo‘lga tushamiz. Uylariga kirib ketishlaridan oldin masjidda o‘tirganlarida yetib boramiz” dedim.

Ertasi kuni bomdodni o‘qib bo‘lganimda, Muhammad ibn Vose’ kelib qoldi. Salom berdi va o‘tirdi. Undan: “Sizni bu yerga qanday maqsad keltirdi?” deb so‘radim. U: “Ey Abu Abdulloh, men bilan Abu Jahiyrning oldilariga borasizmi, haqqimizga duo qilardilar?” dedi. “Molik ibn Dinorga va’da berib qo‘ygandim. Hozir keladi, birga boramiz” dedim. Gapimni tugatmasimdan Sobit Bunoniy kelib qoldi. Salom berdi va o‘tirdi. Undan: “Ey Abu Muhammad, sizni bu yerga qanday maqsad keltirdi?” deb so‘radim. U: “Meni Abu Jahiyrning oldilariga olib borasizmi, haqqimizga duo qilardilar?” dedi. Men unga: “Bu ikkovlari ham (ya’ni Habib Ajamiy ham o‘sha yerda ekan va Muhammad ibn Vose’) siznikidek maqsadda bu yerga kelishgan. Molikka va’da berib qo‘ygandim. Hozir kelsa, turib, birga boramiz” dedim. Gapimni tugatmasimdan turib Molik keldi.

Beshovlon (Molik ibn Dinor, Muhammad ibn Vose’, Habiyb Ajamiy, Sobit Bunoniy va Solih Murriy) o‘rnimizdan turib, yo‘lga tushdik. O‘sha paytlarda Basrada ulardan ko‘ra afzalroq kishi yo‘q edi. Sahro tarafga yo‘l oldik. Har gal ko‘kalamzor bog‘lar yonidan o‘tganimizda Molik: “Ey Abu Muhammad, shu yerlarda namoz o‘qigin. Toki namoz o‘qigan joylaring ertaga sening foydangga guvohlik bersin” dedi. Shu tarzda yo‘lda namoz o‘qib bordik. Zuho payti ham keldi. Havo issiq edi. Yo‘l esa uzoq.

Biz Abu Jahiyrning manziliga yetib keldik. Kelsak, uylariga kirib ketgan ekanlar. Kirishga izn so‘radik. Devor ortidan bir ayol bizga javob qildi. Biz ayolning yuzini ko‘rmadik. Ayol bizdan: “Nima xohlaysizlar?” deb so‘radi. “Shayxni” dedik. Shunda ayol: “U kishini peshinga chiqqanlarida topasizlar insha Alloh” dedi. Bir-birimizga: “Qayerga boramiz? Peshingacha qayerda turamiz?” dedik-da, u kishining masjidlariga bordik.

Bittamiz namoz o‘qishga, bittamiz Qur’on o‘qishga, bittamiz Alloh taoloni zikr qilishga kirishdik. Vanihoyat peshin vaqti ham bo‘ldi. Masjid oldidagi quduq yoniga chiqdik. Suvidan ichdik, tahorat oldik va yana masjidga kirdik. Namoz o‘qidik. Shu payt masjidga Abu Jahiyr kirib keldilar. Ko‘zlari ojiz, yuzlaridan nur taralib turgan bir kishi. Namozga azon aytildi. U kishi mehrobga kelib turdilar. Sakkiz rakat namoz o‘qidilar. O‘ndan ortiq qo‘shnilari ham masjidga kirib kelishdi. Keyin biz bilan peshinni o‘qidilar. Namozdan so‘ng bir soat Alloh taoloni zikr qilib o‘tirdilar. Keyin turib sakkiz rakat namoz o‘qidilar. So‘ngra bizga yuzlandilar.

Muhammad ibn Vose’ turib borib, u kishiga salom berdi. U zot uni qutladilar va salomiga alik oldilar. Keyin undan: “Alloh senga rahm qilsin, kimsan?” deb so‘radilar. “Men Muhammad ibn Vose’man” dedi. “Basra ahli “Eng obid inson” deb biladigan kishi senmisan? Alloh taolodan yaxshiligingni satr qilishini so‘ramaysanmi?” dedilar. Muhammad sukut qildi va o‘tirdi.

Keyin Sobit Bunoniy turib borib, u kishiga salom berdi. U zot uning salomiga alik oldilar. Keyin undan: “Alloh senga rahm qilsin, kimsan?” deb so‘radilar. “Men Sobitman” dedi. “Abu Muhammadmi?” deb so‘radilar. U “Ha” dedi. U zot uni qutladilar va “Basra ahli “Eng ko‘p namoz o‘qiydigan inson” deb biladigan kishi senmisan? Alloh taolodan yaxshiligingni satr qilishini so‘ramaysanmi?” dedilar. Sobit sukut qildi va o‘tirdi.

Keyin Habib Abu Muhammad turib borib, u kishiga salom berdi. U zot uning salomiga alik oldilar. Keyin undan: “Alloh senga rahm qilsin, kimsan?” deb so‘radilar. “Men Habibman” dedi. “Abu Muhammadmi?” deb so‘radilar. U “Ha” dedi. U zot uni qutladilar va “Basra ahli “Duosi ijobat bo‘ladigan inson” deb biladigan kishi senmisan? Alloh taolodan yaxshiligingni satr qilishini so‘ramaysanmi?” dedilar. Sobit sukut qildi va o‘tirdi.

Keyin Molik turib borib, u kishiga salom berdi. U zot uning salomiga alik oldilar. Keyin undan: “Alloh senga rahm qilsin, kimsan?” deb so‘radilar. “Men Molikman” dedi. “Abu Yahyomi?” deb so‘radilar. U “Ha” dedi. U zot “Bay, bay! Basra ahli “Eng zohid inson” deb biladigan kishi senmisan? Alloh taolodan yaxshiligingni satr qilishini so‘ramaysanmi?” dedilar. Molik sukut qildi va o‘tirdi.

Keyin men turib borib, u kishiga salom berdim. Salomimga alik oldilar. “Alloh senga rahm qilsin, kimsan?” deb so‘radilar. “Men Solihman” dedim. “Qorimi?” dedilar. Men: “Ha” dedim. Shunda u zot qo‘llarini ko‘tarib: “Mening oldimga sizlarni jam qilgan Allohga hamd bo‘lsin! Men Alloh taolodan sizlarni oldimga jam qilishini so‘rardim. Ey Solih, albatta, men sening qiroatingga mushtoqman” dedilar.

Muhammad ibn Vose’ u kishiga: “Ey Abu Jahiyr, biz sizning oldingizga haqqimizga duo qilsangiz deb kelgan edik” dedi. U kishi qo‘llarini ko‘tardilar, biz ham ko‘tardik. Bizning haqqimizga uzoq duo qildilar.

Keyin “Ey Solih, o‘qi!” dedilar. O‘qishni boshladim. Alloh taolo menga oldin o‘zimda sezmagan bir ovozni ato etdi. Unday ovozni o‘zimdan boshqadan eshitmagan edim.

أَصْحَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُّسْتَقَرّاً وَأَحْسَنُ مَقِيلاً

“O‘sha kunda jannat egalarining qarorgohlari va oromgohlar g‘oyat yaxshidir”.

وَيَوْمَ تَشَقَّقُ السَّمَاء بِالْغَمَامِ وَنُزِّلَ الْمَلَائِكَةُ تَنزِيلاً

“U kunda bulutli osmon yorilib, farishtalar bo‘lak-bo‘lak tushurilurlar”.

الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمَنِ

“U kunda hukmronlik Rohmanga haq bo‘lur” (Furqon surasi, 24-26-oyatlar).

Oyat shu yerga yetganda, u kishi juda ham baland ovozda baqirdilar. O‘zlarini yerga urib, hushlaridan ketdilar. Biz u kishini o‘lib qoldilar deb o‘ylab, qimirlatib ko‘rdik va ustlaridan suv quydik. U zot hushlariga keldilar. Ko‘rinishlaridan xuddi vafot etgan odamdek qimir etmasdilar. Biroz o‘tib, menga: “Ey Solih, o‘qi! Men sening qiroatingga to‘ymadim” dedilar. Men:

وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاء مَّنثُوراً

“Va qilgan amaliga kelib, ularni to‘zon kabi sochib yuborurmiz”. (Kofirlarning bu dunyoda qilgan ba’zi bir yaxshi amalaridan umidlari bo‘lishi mumkin. Ammo iymon bo‘lmaganidan keyin u ishlar hech foyda bera olmaydi. Qiyomat kuni Alloh taolo u amallarni ham to‘zon kabi sochib yuboradi.) (Furqon surasi, 23-oyat) oyatini o‘qidim.

Allohga qasamki, oyatni tugatmasimdan turib, u kishi vafot etdilar. Alloh rahmatiga olsin! Biz u kishini oldingidek hushlaridan ketdilar deb o‘ylab, qimirlatib ko‘rdik. Qarasak, jonlari uzilib bo‘lgan ekan.

Uylaridagi ayolning oldiga borib: “Ey ayol!” dedik. “Nima istaysizlar?” deb so‘radi. Biz: “Albatta, Abu Jahiyr rahimahullohga Qur’on o‘qib berildi. U zot uni tinglab turib, vafot etdilar” dedik. Ayol: “Bu hayron bo‘ladigan narsa emas. Lekin menga aytinglarchi, orangizda Solih qori bormi?” deb so‘radi. “Uni taniysanmi?” dedik. “Uni hech ko‘rmaganman” dedi ayol. “Unda nega so‘rayapsan?” dedik. Ayol: “Abu Jahiyr rahimahulloh: “Albatta, men Solih Murriyning qiroatiga mushtoqman. Hoy ayol, sen bilib qo‘ygingki, agar men uning qiroatini tinglasam, vafot etaman” deganlarini ko‘p eshitganman.

Sizlar kelib: “U kishi Qur’onni tinglab, vafot etdilar” deganingizda, men o‘yladimki, “Agar u kishi Qur’onni tinglab, vafot etgan bo‘lsalar, aynan, Solihning qiroatini eshitib, vafoti etgan bo‘lsalar kerak” deb o‘yladim” deya javob berdi.

Keyin ayol: “U kishining duolarini ijobat qilgan, so‘raganlarini bergan Allohga hamd bo‘lsin! Hoy sizlar! Albatta, Abu Jahiyr “Ey Robbim! Ishimni odamlardan yashir!” deb ko‘p duo qilardilar. Mana bu u kishini yuviladigan so‘ri, kafanlari, paxtalari, suvga qo‘shiladigan xushbo‘yliklar, yog‘, idish, ko‘mir – barchasi tayyorlab qo‘yilgan. U zot ularni har kuni yangilab qo‘yardilar. Bu narsalarni sotib olishinglar shart emas. Mana bular esa qabr kavlash uchun zanbil, belkurak va bolg‘a. Bizning atrofimizdagi uylarda qo‘shnilarimiz bir kishi-ikki kishi bo‘lib yashashadi. Ularga xabar beringlar, kelishsin. Ustozning qabrlarini shu hovlilarida qazishadi. Sizlar u kishini yuvishga kirishasizlar. Keyin qabrga qo‘yasizlar” dedi.

Biz bu ishlarning hammasini qildik. yuvdik, so‘riga yotqizdik. Yigirma kishi atrofidagi qo‘shnilari to‘planishdi. Ustozning hovlilarida qabr qazishdi. Ustozni yuvib bo‘lganimizdan so‘ng kafanlarini keltirdik, kafanga o‘radik, yana so‘riga yotqizib qo‘ydik. Qabrlarini ham qazib bo‘lingan edi. Uylaridan hovliga olib chiqdik. Muhammad ibn Vose’ janozada imomlik qildi. Keyin ustozni dafn etdik. Haligi ayolning yuzini aslo ko‘rmadik, yig‘laganini eshitmadik, mahzunlikni ifoda qiladigan birorta alomat, sezgini his qilmadik. Dafn qilib bo‘lgach, barchamiz tarqaldik.

Shu voqeadan keyin qachon Muhammad ibn Sulaymon Hoshimiyga yo‘liqib qolsam, u menga: “Ey Solih, menga Abu Jahiyr haqlarida gapirib ber” der edi. Men gapirib berardim, u esa soqoli nam bo‘lguncha yig‘lardi”.

Abu Is'hoq Sa’labiyning “Qotla-l-Qur’an” nomli

asaridan Nozimjon Iminjonov tarjimasi

O‘MI Matbuot xizmati

Qur'oni karim

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

VATANNI TARK ETISH HIJRATMI? DIN NOMIDAN GAPIRAYOTGANLARNING ASL YUZI

03.08.2026 103 7 min.

Ma’lumki, Islom tarixida musulmonlar dastlab Habashistonga, keyinchalik Muhammad sollallohu alayhi vasallam boshchiliklarida Makkadan Madinaga hijrat qilganlar. Shu hodisa dinimizda qamariy yil hisobining boshlanish sanasi sifatida tanlangan. Biz mazkur hijratlarda musulmonlar o‘z yashab turgan yerlaridan boshqa yurtlarga ko‘chib ketishga jonlari, e’tiqodlari va mol-mulklariga nisbatan xatarning o‘ta kuchayganligi oqibatida sodir bo‘lganini ko‘ramiz.

Hijrat ikki turga: Abu Usmon Mujoshi’ ibn Mas’ud rivoyat qilgan hadisda aytiladi: “...Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Makka fathidan keyin hijrat yo‘q...”, dedilar” (Imom Buxoriy rivoyati).

Mazkur hadis ta’kidlaganlar. Bundan ma’lum bo‘lishicha yurtni tark etish jihodi bekor qilindi. Yana bir hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar:

اَلْمُسْلِمُ مِنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهاجِرُ مَنْ هَجَرَ ما نَهَى اللهُ عَنْهُ

va tili bilan o‘zgalarga ozor bermagan kishi musulmondir. Alloh taolo man etgan narsalardan qaytgan kishi Alloh yo‘lida hijrat qilgan kishidir” (Imom Buxoriy rivoyati).

Ulamolar hadisni sharhlab, undagi “hijrat”dan murod “tark qilishdir”, deganlar. Shu turdagi hijrat bugun ham mavjudligi hadisdan ma’lum bo‘lyapti.

Bugungi kunda sodda musulmonlarni hijratga targ‘ib qilishga urinayotgan ayrim soxta da’vatchilaryoshlarni o‘z oilasi, vatanini tark etishga chaqirish uchun Qur’oni karim oyatlari va hadislarning ma’nolarini o‘z manfaatlariga moslab talqin qilmoqdalar. Ushbu “da’vatchilar” musulmon faqat yurtini tashlab chiqib ketsa, iymonli, “hijrat” qilmagan kishi esa kofir bo‘ladi, deyish darajasiga bordilar.

Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom va u zotdan keyin Islom davlatini boshqargan xulafoi roshidinlar o‘zga yurtlarda yashayotgan musulmonlarni hech qachon musulmon davlati hududiga ko‘chib kelishlariga da’vat qilmagan va ularning o‘z yurtlarida yashashlariga e’tiroz bildirmaganlar.

Bugungi kunda terorchilik tashkilotlarning da’vatchilari tinch davlatda yashayotgan yoshlarni xorijdagi jangarilar tayyorlovchi markazlarga jo‘natish maqsadida dunyoviy davlat va jamiyatni dinsizlikda ayblab, go‘yo hijratga chiqish farz ekani, buning uchun hech kimdan, hatto, ota-onaning ruxsatini olish kerak emas, degan soxta tushunchalarni yoshlarga singdirishga harakat qilishlari xorijiylarning amalidir.

Aqidaparastlar hijrat masalasida ushbu oyatni dalil qiladilar:

﴿إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ

قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا﴾

«O‘ziga zulm qiluvchi holida joni olinayotganlarga farishtalar: “Nima qilayotgan edinglar?” derlar. Ular: “Yer yuzida bechora edik”, derlar. “Allohning yeri keng edi-ku, hijrat qilsangiz bo‘lmasmidi?!” derlar. Ana o‘shalarning joyi jahannamdir. U qanday ham yomon joy!» (Niso surasi, 97-oyat).

Vaholanki, ulamolar mazkur oyat avval islomni qabul qilib, Makkada yashab kelgan bo‘lsa-da, Badr jangida (624 y.) makkaliklar safida turib, musulmonlarga qarshi jangda ishtirok etganlar haqida nozil bo‘lganini ta’kidlaydilar.

Shuningdek, ulamolarning fikriga ko‘ra, yuqoridagi oyat zajr, ya’ni qo‘rqitish ma’nosidagi matn bo‘lib, bunday matnlardan xulosa qilish uchun asl hukmlarga qaytiladi. Ya’ni asl hukm bo‘yicha musulmonlar gunohi kabira qilish sababli hech qachon do‘zaxda abadiy qoladigan kofir bo‘lmaydi.

Vatanni sotish, o‘z yurti va vatandoshlariga zarar yetkazish, ota-onani norozi qilib “oq” bo‘lish esa Islom ta’limotida og‘ir gunoh hisoblanadi.

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi:

عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عُمَرَ قالَ: جَاءَ رَجُلٌ إلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ:

جِئْتُ أُبايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ وَتَرَكْتُ أَبَوَيَّ يَبْكِيانِ فَقالَ: اِرْجِعْ عَلَيْهِما فَأَضْحِكْهُما كَما أَبْكَيْتَهُما.

«Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga bir kishi kelib: “Sizning oldingizga hijrat qilish uchun bay’at bergani keldim va ota-onam yig‘lab qoldilar”, dedi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ularning oldiga qayt va ularni qanday yig‘latgan bo‘lsang, shunday qilib kuldirgin”, dedilar» (Imom Abu Dovud rivoyati).

Shuningdek, aqidaparastlarning go‘yo “hijrat” qilmaganlar mo‘min-musulmonlikdan chiqishi haqidagi da’volariga raddiya sifatida Shayx Muhamad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahulloh tomonidan Qur’onning Anfol surasi, 72-oyatiga berilgan tafsirini keltirish mumkin:

﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَالَّذِينَ آَمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ﴾

“Albatta, iymon keltirgan, hijrat qilgan, Allohning yo‘lida molu jonlari bilan jihod qilganlar va joy berib, yordam ko‘rsatganlar, ana o‘shalar bir-birlariga valiydirlar. Iymon keltirgan, ammo hijrat qilmaganlarga esa, to hijrat qilmagunlaricha, siz hech valiy bo‘la olmassiz. Agar ular sizdan dinda yordam so‘rasalar, yordam bermog‘ingiz vojib. Faqat, siz bilan o‘rtalarida ahdnoma bor qavm ziddiga emas. Alloh nima qilayotganingizni ko‘rguvchi Zotdir” (Anfol surasi, 72-oyat).

Ushbu oyatda Alloh mo‘minlarning bir necha sinflarini zikr qilmoqda:

1. Hijrat qilganlar

2. Yordam berganlar

3. Iymon keltirgan, ammo hijrat qilmaganlar.

Shunga qaramay, Alloh taolo bularning barchasini mo‘minlar deb atamoqda.

Masalaning muhim jihatlaridan biri shuki, go‘yo “hijrat” uchun Suriya kabi mamlakatlarga borayotgan kishilar yaxshi ishlar bilan shug‘ullanayotgani yo‘q. Aksincha, o‘sha yerda ularga qo‘shilmaganlarni “kofir” deb e’lon qilib, uylarini tortib olib, o‘zlarini o‘ldirib yubormoqdalar. Ayollar va bolalarga zulm qilyaptilar. Bunday fitnalar gunohi kabira ishlarga qo‘l urgandan ko‘ra o‘z yurtida tinchlikda, emin-erkinlikda farz amallarni, ibodatlarni bajarib, halol mehnat bilan oilasini boqib yurganlari afzal emasmi? Shu sababli Islomda fitna davrida unga aralashmay ibodatda bo‘lganlarga katta in’omlar va’da qilingan.

Hadisi sharifda bunday deyilgan:

قالَ النَّبِيُّ صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِبادَةَ فِي الْهَرَجِ كَهِجْرَةٍ إلَيَّ

“Haraj – fitna paytida qilingan ibodat, menga hijrat qilish kabi” (Imom Muslim rivoyati).

Yuqoridagi gaplardan quyidagilarni xulosa qilish mumkin:

– mo‘min-musulmonlar qaysi mamlakatda, hatto g‘ayridinlar ko‘pchilikni tashkil etadigan yurtlarda ham emin-erkin ibodatlarini ado etishga imkon topsalar, unday diyordan hijrat qilish farz yoki vojib bo‘lmaydi;

– musulmonlar tinchlik va xotirjamlikda, ibodatlarini to‘la-to‘kis bajarib turgan diyordan musulmonlar o‘zaro urushayotgan, odamlarning joni, moli va nomusi xatarda bo‘lgan hududlarga borishlari “hijrat” hisoblanmaydi, balki fitnaga aralashib qolish sanaladi hamda shar’an man etiladi;

– yurtimiz Islom dini kirib kelgan davrdan buyon “Islom diyori” bo‘lib kelmoqda hamda mamlakatimizda islom dini ahkomlarini mukammal ado etish uchun barcha sharoitlar mavjud;

– hozirgi kunda bizning mamlakatdan “hijrat” qilish farz ham emas, vojib ham emas. Yurtimizdan Suriya kabi qurolli to‘qnashuvlar ketayotgan hududga yoki boshqa o‘lkalarga chiqib ketmagan musulmonlar gunohkor yoki kofir bo‘lmaydi;

– musulmonlarga qarshi fitnalar uyushtirilayotgan hududga borib begunoh odamlarning joni, mulki va nomusiga daxl qilganlar og‘ir gunoh sodir etgan hisoblanadi.

O‘tkirbek Sobirov
O‘zbekiston musulmonlari idorasi mas’ul xodimi
Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

MAQOLA