12 Январ, 2026, 23 Ражаб, 1447
12 Январ, 2026, 23 Ражаб, 1447
Жаброил алайҳиссалом Табукда тушиб: «Эй Расулуллоҳ, Муовия ал-Музаний Мадинада вафот этди. Унга намоз ўқишингиз учун ерни букиб берайми?» деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳа», дедилар. Шунда Жаброил алайҳиссалом икки қаноти билан ерга ва тоғ чўққиларига урган эдилар, ер итоат қилди ва унинг тобути кўрсатилди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унга намоз ўқидилар. Ортларида фаришталар икки саф бўлиб, ҳар бир сафда етмиш минг фаришта бор эди. Ўқиб бўлиб, «Таржиъни (Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун) айтдилар. Сўнг: «Бу даражага нима сабабли эришди?» деб сўрадилар. Жаброил алайҳиссалом: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ«Қул ҳуваллоҳу аҳад»ни яхши кўргани ва уни келганда ҳам, кетганда ҳам, турганда ҳам, ўтирганда ҳам ва ҳар бир ҳолатда ҳам ўқигани учун», дедилар»[1].Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким уч нарсани иймон билан адо этса, жаннатнинг хоҳлаган эшигидан киради ва хоҳлаган ҳурга уйланади: ким қотилни афв қилса, махфий равишда бировнинг қарзини тўласа ва ҳар фарз намозидан сўнг قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ«Қул ҳуваллоҳу аҳад»ни ўн марта ўқиса», дедилар. Шунда Абу Бакр розияллоҳу анҳу: «Биттасини қилса-чи, эй Аллоҳнинг Расули?» деб сўрадилар. У зот: «Биттасини қилса ҳам», дедилар»[2].
«Бир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб, камбағаллиги ва ночорлигидан шикоят қилди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унга: «Қачон манзилингга кирсанг, одам бўлса-бўлмаса, салом бергин, сўнг менга салом йўллагин ва قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ«Қул ҳуваллоҳу аҳад»ни бир марта ўқигин», дедилар. Ҳалиги киши шундай қилди. Натижада Аллоҳ таоло унга шу даражада ризқ бердики, ҳатто қўшниларию қариндошларига ҳам мўл-кўл ёғдирди»[3].
«Ким قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ«Қул ҳуваллоҳу аҳад»ни ҳар куни эллик марта ўқиса, қиёмат куни: «Тур, эй Аллоҳни мақтовчи! Жаннатга кир!» дейилади»[4].
«Ким вафот билан ниҳоя топадиган касаллигида قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ«Қул ҳуваллоҳу аҳад»ни ўқиса, қабрида фитналанмайди, қабр сиқишидан омонда бўлади ва фаришталар унинг қўлидан тутиб, сирот кўпригидан жаннатга олиб ўтадилар»[5].
ФОЙДА:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Тўпланинглар! Мен сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман», дедилар. Тўпланганлар тўпланди, сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам чиқиб, قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ«Қул ҳуваллоҳу аҳад»ни ўқидилар-да, кириб кетдилар. Шунда ҳаммамиз бир-биримизга: «Бу самодан келган хабар бўлса керак, шунинг учун кириб кетдилар», дедик»[6].
– Айрим уламолар: «Бунинг Қуръоннинг учдан бирига тенглигига сабаб, унда الصَّمَدАллоҳнинг Сомад исми борлиги учун, чунки бошқа сураларда бу исм топилмайди», дейдилар. Шунингдек, أَحَدٌ«ахад» борлиги учун ҳам.
– Баъзилар: «Қуръоннинг ўзи учга бўлингани учун: учдан бири ҳукмлар, учдан бири ваъда ва ваъидлар (қайтариқлар), яна учдан бири исм ва сифатлар. قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ«Қул ҳуваллоҳу аҳад» шу уч бўлакнинг бир бўлаги, яъни исм ва сифатлар бўлагидир. Шу маънода бу сура «Ихлос» деб номланади», дейдилар.
[1]Тобароний Анас розияллоҳу анҳуданривоят қилган.
[2] Абу Яъло Мусилий Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилган.
[3] Ҳофиз Абу Мусо Мадиний Саҳл ибн Саъддан ривоят қилган.
[4] Тобароний Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилган.
[5] Тобароний ва Абу Нуъайм Абдуллоҳ ибн Шиххирдан ривоят қилганлар.
[6] Муслим Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган.
Аллоҳ таолонинг инсонларга берган барча неъматлари омонат бўлганидек молу давлат ҳам омонат. Шу боис уни буюрилган жойларга сарфлаш керак.
Қуръони каримнинг кўп оятларида эҳсон ҳақида оят бор. Жумладан, Оли Имрон сурасида бундай дейилади: “Суйган нарсаларингиздан эҳсон қилмагу нингизгача сира яхшиликка (жаннатга) эриша олмайсизлар. Ниманики эҳсон қилсангиз, албатта, Аллоҳ уни билувчидир” (Оли Имрон сураси, 92-оят).
Бошқа бир ояти каримада: “Садақаларингизни агар ошкора берсангиз, жуда яхши. Бордию, камбағалларга пинҳона берсангиз – ўзингиз учун янада яхшироқдир ва (У) гуноҳла рингиздан ўтар. Аллоҳ қилаётган (барча) ишларингиздан хабардордир”, дея марҳамат қилинади (Бақара сураси, 271-оят).
Оятнинг зоҳиридан садақаларнинг барча турларини ошкора ёки пинҳона беришнинг жоиз лиги, аммо пинҳона афзал экани маълум бўлади. Лекин баъзи уламолар фарз ёки вожиб садақаларни, яъни закот, ушр, фитр садақаси ва каффоратларни ошкора берган афзал, ихтиёрий нафл садақалар эса пинҳона берилгани яхшидир, дейдилар. Зеро, вожиб садақалар пинҳона берилса, одамлар орасида закот берилмаяпти, деган шубҳалар туғилиши мумкин. Аммо нафл садақалар ҳам баъзан бошқалар кўриб ўрнак олсин, деган мақсадда ошкора берилгани яхши. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Албатта садақа ўз эгасини қабр иссиқли гидан сақлайди. Садақа қилувчи мўмин қиёмат куни ўз садақаси соясида туради”, деганлар (Имом Табароний ривояти). Шу билан бирга, садақа гуноҳларнинг ўчирилишига сабаб бўлади. Бу ҳақда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “…Сув оловни ўчирганидек садақа гуноҳларни ўчиради”, деганлар (Имом Термизий ривояти).
Уламоларимиз эҳсон қилиш инсоннинг иймонини тасдиқловчи амал дейишган. Чунки киши эҳсон бериб, иймонини синовдан ўтказади. Бу ҳақда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Садақа ҳужжат ва далилдир (яъни иймони борлигига)”, деганлар (Имом Термизий ривояти). Демак, саховат қилиш билан киши яна бир бор иймони мустаҳкамлигини тасдиқловчи ҳужжатни қўлга киритган бўлади.
Ҳадисда: “Уч нарсага қасам ичаман: банданинг моли садақа ила нуқсонга учрамас. Банда бир зулмга учраса-ю, унга сабр қилса, албатта, Аллоҳ унинг иззатини зиёда қилур. Банда тиланчилик эшигини очса, албатта, Аллоҳ унга фақирлик эшигини очар”, дейилган (Имом Аҳмад ривояти).
Афсуски, бугун молдунёси бўлатуриб, яқинларига, қавмқариндошу муҳтожларга ёрдам бермаётган инсонларни кўплаб учратамиз. Бундай инсонлар ҳақида Аллоҳ таоло: «Сизларнинг (ҳар) бирингизга ўлим келганда: “Эй Раббим! Мени озгина (тирик) қолдирсангчи, мен садақа қилиб, солиҳ (банда)лардан бўлсам!” деб қолишидан илгари Биз сизларга ризқ қилиб берган нарсалардан эҳсон қилингиз!» (Мунофиқун сураси, 10-оят) дея огоҳлантиради. Кучқувватнинг борида, бойликнинг кўплигида садақа қилишни эсга ҳам олмай, ўлим элчиси эшик қоқиб келганда Аллоҳга ёлвориб: “Мени озгина (тирик) қолдирсангчи, мен садақа қилиб, солиҳ (банда)лардан бўлсам!” дегандан фойда йўқ. Балки ёшликда, кучқувват борида ибодатларни ўрнида адо этиб, хайру эҳсон қилиб, ўзгаларнинг ҳожатини чиқариб, савоб амалларни кўпайтириш керак.
Қолаверса, саховатли киши бу амаллари билан улкан ажрларни қўлга киритади. Ҳадиси шарифларда боқувчиси йўқ ва мискинларга ёрдам берган кимса ҳақида бундай дейилган: “Бева ва мискинларни боқиш йўлида саъй-ҳаракат қилувчи киши худди Аллоҳ йўлида жидду жаҳд қилувчи кишидек ва кундузи рўзадор, кечаси эса ибодатда қоим бўлган кишидек (ажр-савобга эга бўлади)” (Имом Бухорий ривояти). Аллоҳ таоло барчамизни саховатли инсонлар сафидан жой олишимизни насиб айласин!
Шодлик БОЙНАЗАРОВ, Хива тумани
“Хон Исмоил Журжоний” жоме масжиди имом-хатиби
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа