26 Феврал, 2026, 9 Рамазон, 1447
26 Феврал, 2026, 9 Рамазон, 1447
Бугун, 28 октябрь куни Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Нуриддин домла Холиқназаров ҳазратлари диний таълим муассасаларига бўлган илк ташрифларини Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтидан бошладилар.
Ташриф дастлаб институт тарихига оид маълумотлар билан танишишдан бошланди. Унда институт ташкил этилиши, таълим даргоҳининг мақсад-вазифалари, собиқ муфтийлар тарихи ва ректорлар тўғрисида маълумотлар берилди. Сўнгра институт биносида ташкил этилган китоблар кўргазмаси ва ҳаттотлик ишлари билан яқиндан танишилди.
Севимли Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам таваллуд топган Робиъул аввал ой муносабати билан институтда Сийрат ойлиги ўтказилаётгани ҳақидаги хушхабар кўнгилларни шод этди.
Муфтий Нуриддин домла Холиқназаров Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак ҳадиси шарифларидан таълим берилаётган дарс хонасига ташриф буюриб, талабалар билан суҳбат қурдилар. Талабалар дарс жараёнларидан, айниқса Мисрнинг Ал-Азҳар олийгоҳининг фазилатли устозларидан Шайх Жамолиддин Ҳошим каби мударрисларнинг замонавий усуллар орқали дарс беришаётганини жуда ҳам мамнун эканликларини изҳор этишди.
“Қиз болага таълим бериш, бутун умматга таълим бериш билан баробардир”. Шундан келиб чиқиб, Муфтий ҳазратлари институтда аёл-қизлар учун ҳам яратилган шарт-шароитлар билан қизиқдилар. Айниқса, қизлар учун алоҳида кутубхона, мажлислар зали, ўқув хоналари ва намозхона ташкил этилгани айни муддао бўлгани қайд этилди.
Албатта талабаларнинг илмли ва ўз касбининг етук мутахассиси бўлиб етишишларида китобнинг ўрни алоҳида. Муфтий ҳазратлари институт кутубхонасининг фаолияти билан ҳам танишдилар. Ахборот-ресурс маркази ходими Камолиддин Маҳкамов институт кутубхонаси ҳақида батафсил маълумо берди. Жумладан, ахборот-ресурс марказига етук мутахассислар жалб этилган ҳолда модернизация қилингани, китобларни сақлаш, уларнинг хавфсизлигини таъминлаш ва талабаларга китобларни етказиш халқаро талаб даражасида экани ҳақида сўзлаб берди.
Институтнинг асосий биносига қўшимча равишда бунёд этилган 15 та талабалар ўқув аудиторияси, мажлислар зали, кутубхона, ўқитувчи ва талабалар ошхонасини ҳам Муфтий ҳазратлари кўздан кечирди. Шунингдек, ушбу ўқув даргоҳи ҳудудида қад ростлаган 4 қаватли бинодаги 30 ўринлик таҳоратхона ва 30 та хонадан иборат замонавий ва шинам ҳолатга келтирилган талабалар турар жойи – ётоқхонани билан ҳам танишдилар.
Мана шундай ўзгаришлар ва янгиланишлар Янги Ўзбекистон шароитида Давлатимиз раҳбари ташаббуслари билан таълим-тарбия соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг амалдаги яққол ифодаси экани ташриф давомида алоҳида эътироф этилди.
Муфтий ҳазратлари талабалар илм олиши, динимиз, халқимиз манфаати йўлида хизмат қилиши учун барча шароитлар муҳайё этилгани, толиби илмлардан эса фақатгина бир нарса – ихлос билан илм олиш, яратилган қулайликлардан тўғри ва оқилона фойдаланиш, Аллоҳ таолонинг неъматларга шукрона сифатида ҳам илму ирфон эгаллаш зарурлигини ёдга солиш бугунги ташрифдан кўзланган бош мақсад экани алоҳида таъкидладилар.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Мулоҳаза
Яқинда бир мақолани таҳрир қилаётиб, унда улуғ тобеин Ваҳб ибн Мунаббиҳнинг исми “Ваҳб ибн Мунаббаҳ” деб ёзилганига гувоҳ бўлдим. Шунда иккиланиб, ҳақиқатан шундаймикин, дея анъанавий ва электрон манбаларни кўздан кечирдим.
Имом Шамсиддин Заҳабийнинг “Сиярул аълом ан-нубало” китобида Абу Абдуллоҳ Ваҳб ибн Мунаббиҳ ибн Комил ибн Сиж ибн Зий Кибор Абновий Яманий Зиморий Санъоний деб ёзилган экан. Шунингдек, википедиянинг араб, турк, инглиз ва рус тилларидаги ҳаволаларида ҳам алломанинг исми шундай берилган. Лекин ўзбек тилидаги айрим интернет сайтларида “Ваҳб ибн Мунаббаҳ” деб ёзилган. Ҳатто она тилимизда чоп этилаётган баъзи китобларда ҳам шундай.
Аслида буюк тобеиннинг асл исм-шарифи Ваҳб ибн Мунаббиҳдир.
Аллома ҳижрий 34 йили Яманда таваллуд топган. У олдинги пайғамбарлар, олимлар ҳақида китоблар ёзган, “Анбиёлар қиссаси”, “Ахёр (яхши инсон)лар қиссаси” каби китоблар муаллифи.
Буюк тобеин ҳижрий 110 йили Яманнинг Санъо шаҳрида вафот этган. Аллома ҳақида Имом Ибн Касир “ал-Бидоя ван-ниҳоя” китобида маълумотлар келтирган.
* * *
Айрим замондош уламоларнинг исмлари ҳам ҳар хил ёзилган. Масалан, 96 ёшли мисрлик уламо, Дунё мусулмон олимлари уюшмаси собиқ раҳбари исми баъзи китобларда, интернет сайтларида “Юсуф Қарзовий” деб берилган бўлса, айримларида “Юсуф Қаразовий” шаклида ёзилган. Араб, турк ва инглиз тилларидаги википедиялар (https://ar.wikipedia.org/wiki, https://en.wikipedia.org/wiki, https://tr.wikipedia.org/wiki)да Юсуф Абдуллоҳ Қаразовий деб берилган. Аслида ҳам шундай бўлиши керак.
* * *
Ўзбек китобхонларига гўзал асарлари билан яхши таниш бўлган замондош уламолардан бири Муҳаммад Ротиб Нобулсийнинг исм-шарифи баъзан “Ноблусий”, “Ноблисий” каби ҳар хил ёзилади. Суриялик 88 ёшли олимнинг асл исм-шарифи Муҳаммад Ротиб Нобулсийдир.
Кўпчилик Имом Дороний билан Имом Доримийни алмаштириб қўяди. Аслида иккаласи бошқа-бошқа олимлар бўлиб, бири Дамашқ яқинидаги Дорон қишлоғида туғилган тасаввуф олими, бири эса Самарқандда туғилган муҳаддис алломадир.
Имом Доронийнинг тўлиқ исми Абу Сулаймон Абдураҳмон ибн Аҳмад ибн Атийя Инсий Дороний бўлиб, у ҳижрий 140 йилда Дамашқ яқинидаги Дорон қишлоғида туғилган ва ҳижрий 215 йилда вафот этган тасаввуф уламоларидан бўлган. Ҳазрат Алишер Навоий аллома ҳақида “Насойимул муҳаббат” асарида маълумот келтирган.
Имом Доримийнинг тўлиқ исми Ҳофизул кабир Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Фазл ибн Баҳром ибн Абдусамад Тамимий Самарқандий Доримий бўлиб, у ҳижрий 182 йилда Самарқанд шаҳрида дунёга келган.
Имом Доримийнинг энг машҳур китоби “Сунани Доримий”дир. Аллома ҳадис илми билан чегараланиб қолгани йўқ, балки тафсир, фиқҳ каби илмларда ҳам етук олимлардан эди. У зот “Бисавми мустаҳоза вал мутаҳаййира” деб номланган фиқҳ китоби муаллифидир. Қуръони каримнинг баъзи жузларига тафсир ҳам ёзган. Лекин тафсир бизгача етиб келмаган.
* * *
“Исмлар ҳам атамалар каби грамматик қурилишда тил қонунларига бўйсунади” деган қоидага кўра, арабча бўлган “Оиша” ва “Хадийжа” каби исмлар ўзбек тилида “Ойша”, “Хадича” деб тил меъёрларига риоя қилинган ҳолда ёзилиши тавсия этилади.
Хулоса шуки, ўзбек ўқувчиларга қулайлик яратиш ҳамда босма ва электрон нашрларда, оммавий ахборот воситаларида диний атамаларнинг ҳар хил ёзилиши олдини олиш мақсадида тарихий манбаларда келган исмлар, жойлар, асарлар номларининг алоҳида имло луғати тузилса, айни муддао бўларди.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 