24 Июл, 2026, 10 Сафар, 1448
24 Июл, 2026, 10 Сафар, 1448
Ҳар бир инсон табиатида яхши ва ёмон сифатлар мавжуд. Инсон яхши сифатларни асраса, ёмон сифатлар зарарини билиб, улардан холос ва саломат бўлишга ҳаракат қилади. Инсонлардаги ёмон сифатлардан бири туҳматдир. Шарқ халқлари туҳмат қилишни гуноҳ ҳисоблаб, ундан ўзларини йироқ тутишга ҳаракат қилишади.
Туҳмат нима? “Ўзбек тилининг изоҳли луғати” китобида: “ Туҳмат –(арабча, айблаш, айблов). Бировни айблаш ёки қоралаш мақсадида ўйлаб чиқарилган асоссиз даъво, бўҳтон” деган изоҳ берилади.
Бирор кишини айтмаган гапи ёки қилмаган иши учун айблашга туҳмат дейилади. Бир киши Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан: “Ғийбат нима?” деб сўради. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Бир киши эшитса хафа бўладиган гаплар билан у ҳақда гапиришинг ғийбат бўлади”, дедилар. У киши яна сўради: “Айтгилган гаплар ўша инсонда бўлса-чи?”. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Агар айтилган нарса ўша одамда бўлса, ғийбат қилган бўласан, бўлмаса эса туҳмат қилган бўласан”, дебжавоб бердилар.
Туҳмат барча ёмонликнинг бошланиши ва жиноят ҳамда зулм унинг ҳосиласидир. Туҳмат инсонларнинг ёмон хулқларидан бўлиб, у ўша инсонга кўп кулфатлар олиб келади. Ҳазрат Алишер Навоий бундай ёзадилар:
Бадғўйки ўз қилғани раҳматдур анга,
Ором халойиқ сори туҳматдур анга,
Ким хўйи ямон бўлса, машаққатдур анга,
Ким хўйи анинг яхши ғаниматдур анга.
Туҳмат қилиш инсонларнинг қалбини яралашдир. Луқмони Ҳаким фарзандларига туҳмат қилишдан сақланиш ҳақида бундай дейдилар: “Эй фарзанд, одамларни турли бўлар-бўлмас туҳмат гаплар билан ранжитма! Болта инсоннинг вужудини яраласа, туҳмат инсоннинг қалбини яралайди”.
Бир одамнинг қилмаган ишини қилди, деб гапириш ўша инсонга зулм қилишдир. Зулм эса оғир гуноҳдир. Зулмдан нафрат, нафратдан душманлик келиб чиқади. Айрим кишилар душманидан ўч олиш учун туҳмат уюштиради. Турли хил уйдирмаларни тўқиб чиқаради. Душманни енгиш учун туҳматни қурол қилиб ишлатади. Чунки туҳмат орқасида бошқалар учун катта фожиа туради. Арзимаган бир гап одамнинг тақдирини ёмон тарафга ўзгартириб юбориши мумкин.
Бирор кимсага нисбатан ёмон гумон қилиш ҳам ноҳақ туҳматга олиб боради. Шу сабабли, аввало бировга ёмон гумон қилишдан тийилиш лозим. Аллоҳ таоло инсонларни бир-бирларидан ёмон гумон қилишдан қайтариб бундай марҳамат қилади: “Эй инсонлар, одамлардан ёмон гумон қилишдан эҳтиёт бўлинглар. Инсон ўзининг баъзи бадгумони билан гуноҳкор бўлур” (Ҳужурот сураси, 12-оят).
Инсонлар бир-бирларидан ёмон гумон қилишдан эҳтиёт бўлишлари лозим. Зеро, бировдан гумон қилиш бошқа гуноҳларга етаклайди.
Баъзилар фойда кўриш учун туҳмат гапни гапиришади. Биров зарар кўрмаслик учун ёки зарарни кетказиш учун туҳмат қилишади. Шу йўл билан фойда кўрмоқчи ёки балодан қутулмоқчи бўлишади. Аслида, туҳматдан фойда кўриш йўқ. Чунки туҳмат ёлғон сўзлардан иборат бўлиб, ёлғон сўзларда фақат хатар бор, нажот йўқ.
Баъзи бир одамлар бошқаларни ўзларига жалб қилиш, ўзларини гапбилармон қилиб кўрсатиш учун туҳмат гапларни гапиришади. Донишмандлар: “Бошқа инсонларга тили билан озор берадиган, туҳмат қилиб яшашдан кўра, тилсиз бўлиб туғилган яхшидир”, деганлар.
Туҳмат инсонларга нисбатан қилинган зулмдир. Инсоннинг инсонга қилган зулмини ўша зулм қилинган одам олдин кечмаса, унинг гуноҳини Аллоҳ таоло ҳам кечирмайди.
Туҳмат инсоннинг барча савоб ишларини кетказади, туҳмат қилган ҳам туҳматни маъқуллаган ёки уни эшитган ҳам гуноҳга шерикдир. Биров туҳмат қилиб гапирса, уни туҳматдан қайтариш ўрнига, унинг гапларини кўтариб чопадиган одамлар ҳам кўплаб топилади. Бировдан эшитган гапни гапиравериш гуноҳни кўпайтиришдир. Туҳмат қилинган одам туҳмат қилинганлигини эшитса, унга сабр қилса, у катта ажрни қўлга киритади.
Инсон туҳматга учрайдиган жойларга боришдан, ўзини туҳматга тушиб қолишдан сақлаши лозим.
Туҳмат жамият кишилари ўртасидаги меҳр-оқибат ришталарини узади. Улар ўртасида ўзаро ҳамжиҳатлик, яхши ишларда ҳамкорлик қилиш фазилатларини йўққа чиқаради. У туфайли жамият кишилари орасида ўзаро ишонч, бир-бирларига меҳр-муҳаббат билан қараш, дўстлик, бирдамлик каби фазилатларга ўрин қолмайди. Туҳмат инсонлардаги душманлик, нафрат, ғийбат, ичи-қоралик, чақимчилик каби салбий хулқларни юзага чиқариб, уларни инсонларда томир отишига сабабчи бўлади. Бу ёмон хулқлар туфайли қанча-қанча инсонларга сабабсиз озорлар етади. Шу сабабли халқимиз: “Ноҳақ, қуруқ туҳматдан асрасин” деб дуо қилади.
Аслида, инсонлар доимо бир-бирларига яхшилик соғиниб яшашлари лозим. Зеро, инсонлар ўртасида инсонгарчиликдан кутилган мақсад ҳам яхшилик қилишдир. Бирор инсонга яхшилик қилиш қўлимиздан келмайдими, унга ёмонлик қилишдан ҳам тийилайлик.
Р. Акбаров,
ЎМИнинг Қашқадарё вилоятдаги вакиллик ходими.
Тадбир аввалида Музаффар Камилов Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Миромонович Мирзиёевнинг хатмона муносабати билан барча битирувчилар ҳамда ёшларга йўллаган алоҳида саломи ва самимий қутловларини етказди.
Таъкидланганидек, бугунги кунда давлатимиз ва халқимиз хизмати, миллат ҳамда дин ривожи йўлида сидқидилдан бел боғлаган ёшларга эътибор қаратиш, уларнинг илмий ҳамда амалий салоҳиятини қўллаб-қувватлаш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади.
Музаффар Камилов ўз нутқида институт битирувчиларининг кўрсаткичлари, уларнинг бир қанча йўналишларда ижоза ва халқаро тил сертификатларига эга экани ҳамда пухта илмий ва тизимли йўналиш шакллантирганини алоҳида эътироф этди.
Диний-маърифий соҳада узвий ва узлуксиз таълим тизимини йўлга қўйиш – мадрасалардан бошлаб олий институтлар, бакалавриат, магистратура ва келгусида докторантура босқичларини қамраб олиш йўлидаги саъй-ҳаракатлар улкан натижалар бераётгани таъкидланди.
Тошкент ислом институти кўп йиллар давомида давлат ва жамоат ташкилотларида, диний соҳанинг энг масъулиятли ва ҳассос йўналишларида хизмат қилаётган етук кадрларни етиштириб берган бўлса, бугунги магистратура босқичи сифат кўрсаткичларини янги босқичга олиб чиқади. Битирувчилар олдига фақатгина республика миқёсида эмас, балки халқаро майдонда ҳам Имом Бухорий ва Имом Термизий квали улуғ алломалар юртининг илмий салоҳиятини намоён этиш вазифаси қўйилди.
Тадбирда магистратурани муваффақиятли тамомлаган хотин-қизлар вакилларининг илмий ишлари ва эришган натижалари алоҳида эътироф этилди. Жамиятда салоҳиятли ва малакали олималарга бўлган эҳтиёжни қондириш, хотин-қизларга диний-маърифий билим ва таълимни етказиш борасидаги имкониятларни янада кенгайтириш зарурлиги кўрсатиб ўтилди.
Шунингдек, битирувчиларнинг илмий изланишларини тўхтатмасликлари учун Ўзбекистон халқаро ислом академиясида мақсадли докторантура ўринларини ташкил этиш ва кейинги босқичларда уларнинг илмий салоҳиятини оширишга кўмаклашиш режалари билдирилди.
Музаффар Камилов ушбу билим даргоҳида хизмат қилган, эл-юрт ва дин ривожига беқиёс ҳисса қўшган марҳум муфтийлар ҳамда уламолар – Эшон Бобохон ҳазратлари, Зиёвуддинхон қори, Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, Усмонхон Алимов ва бошқа фидоий устозларнинг хизматларини ёдга олиб, уларнинг ҳақларига дуолар қилди. Бугунги кунда ушбу улуғвор ва масъулиятли йўлни муносиб давом эттираётган Ўзбекистон мусулмонлари идораси раҳбарияти ҳамда устозларга куч-қувват ва муваффақиятлар тиланди. Магистрларга Президент маслаҳатчиси Музаффар Комилов давлатимиз раҳбарининг 20 миллион сўмдан пул мукофоти сертификатларини тантанали равишда топширди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари сўзга чиқиб қуйидаги фикрларни билдирди:
“Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 2023 йил 22 июнь куни Сурхондарё вилояти сайловчилари билан учрашувда диний таълим муассасалари салоҳиятини янада ошириш мақсадида Тошкент ислом институтида 2024 йилдан магистратура, 2025 йилдан эса докторантура босқичларида олий малакали кадрлар тайёрлаш тизимини йўлга қўйиш ташаббусини илгари сурган эди.
Мазкур ташаббус ижроси доирасида Тошкент ислом институтида “Теология (Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти)” ҳамда “Теология (Ҳадис илмлари)” мутахассисликлари бўйича 1 ва 2-босқичларда жами 20 нафар магистрант таҳсил олмоқда.
2026 йил 11 июнь куни Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти тарихида илк бор магистрантларнинг магистрлик диссертациялари ҳимояси бўлиб ўтди. Мазкур муҳим воқеа мамлакатимизда диний-маърифий соҳани янги босқичга олиб чиқиш, бой илмий-маънавий меросимизни чуқур ўрганиш ҳамда соҳа учун юқори малакали илмий кадрлар тайёрлаш борасида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг амалий натижасидир.
Тошкент ислом институти магистрлик диссертациялари ҳимояси мамлакатимиз диний таълим тизими ривожидаги муҳим босқич бўлиб, мазкур жараён келгусида юқори малакали, замонавий билим ва кўникмаларга эга илмий-педагог кадрларни тайёрлашга хизмат қилади”.
Институтнинг илк 10 нафар магистранти ўқиш давомида илмий фаолиятда фаол иштирок этиб, диссертация мавзулари доирасида жами 52 та илмий мақола ва тезис нашр эттирдилар. Жумладан, 28 таси илмий журналларда, 9 таси илмий тўпламларда ва 12 таси республика ҳамда халқаро анжуман материалларида чоп этилди.
2-курс магистрантларининг ўртача ўзлаштириш кўрсаткичи 90%дан юқори бўлди. Энг юқори натижани 96+ балл билан Исмоилжон Иброҳимов, кейинги ўринларни эса 95+ балл билан Мухлиса Нарзуллаева ва Муҳаммад Аъло Мадраҳимов эгаллади.
Магистрантларнинг 8 нафари араб тили бўйича халқаро ва миллий сертификатларга эга. Жалолиддин Мамасолиев, Нурмуҳаммад Шайдуллаев ва Исмоилжон Иброҳимов Ат-Танал C1 даражасини, яна 5 нафар талаба CEFR ва Ат-Танал тизимида B2 даражасини қўлга киритган. Шунингдек, талабалар мутахассислик фанлари доирасида жами 53 та “ижоза”"га эга. Бу бўйича Исмоилжон Иброҳимов мутлоқ етакчи бўлиб, унинг шахсий ижозалари сони 18 тани ташкил этади.
Гулчеҳра Сиддиқова 2006 йилда ўтказилган 16-Республика қорилар мусобақасида мураттаб қориялар йўналиши бўйича аёл-қизлар ўртасида мутлақ 1-ўринни, 2009 йилдаги 20-Республика қорилар мусобақасида эса мужаввид қориялар йўналишида 2-ўринни эгаллаган. Иқболжон Қамбаров ва Ҳусниддин Ҳасанов Фиқҳ ҳамда Ақоид фан ойликларида мақола ёзиш бўйича совриндор бўлишган. Жалолиддин Мамасолиев шариат стандартлари бўйича нуфузли CPSS малака сертификатига эга.
Магистрантлар ўқув режасига мувофиқ 2026 йил 26 январдан Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказида, 24 февралдан эса Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида илмий амалиёт ўтаб, манбашунослик ва ноёб қўлёзмалар билан ишлаш кўникмаларини мустаҳкамладилар.
Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари ўз нутқларида Тошкент ислом институти магистратура таълим босқичини илк битирувчилар муваффақиятли тамомлагани улкан тарихий воқеа бўлгани, Юртбошимизнинг ташаббуси билан уламоларимиз ва мўмин-мусулмон халқимизнинг ана шундай орзу-умидлари, ихлос билан қилган дуолари ижобат бўлганини алоҳида таъкидладилар.
Маросим давомида Муфтий ҳазратлари ҳар бир битирувчини самимий табриклаш баробарида магистрлик дипломларини тантанали равишда топширдилар.
Шундан сўнг Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида меҳнат фаолиятини бошлаётган магистрларнинг ойлик иш ҳақига 20 фоиз миқдорида устама ҳақ тўлаб берилишини эълон қилдилар.
Бундай рағбат ва имтиёзлар диний-маърифий соҳада юқори малакали, замонавий билимларга эга илмий-педагог кадрлар авлодини шакллантиришга хизмат қилади.
ЎзА
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 