Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
19 Ноябр, 2026   |   9 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:53
Қуёш
07:11
Пешин
12:14
Аср
15:19
Шом
17:04
Хуфтон
18:19
Bismillah
19 Ноябр, 2026, 9 Жумадул сони, 1448

Устозга эҳтиром

30.09.2021   5841   5 min.
Устозга эҳтиром

Ислом – илм-маърифат дини, шунинг учун у барча мусулмон ва муслималарга илм олишни фарз қилган. Қуръони каримнинг илк нозил бўлган қуйидаги оят мазмуни ҳам бунга далолат қилади:   

“Ўқинг (эй, Муҳаммад! Бутун борлиқни) яратган зот бўлмиш Раббингиз исми билан!” (Алақ, 1).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам умматларига бешикдан қабргача илм излашни буюрганлар. Чунки илм руҳнинг озуқасидир. Инсоният илм билангина Аллоҳни танийди, ҳақиқий саодатни қўлга киритади, унинг шарофати билан юксалади.

Илм эса устознинг саъй-ҳаракати, тинимсиз меҳнати, ғайрати ва матонати билан эгалланади. Аҳли илмлар – зиёлиларни бежизга “анбиёларнинг меросхўрлари” деб эъзозланмаганлар. Қуръони каримда ўзи эгаллаган илмни бошқаларга ўргатган устозларнинг шаъни-шарафи нақадар улуғлиги ҳақида бундай марҳамат қилинади:

“...Аллоҳ сизлардан имон келтирган ва илм ато этилган зотларни (баланд) даража (мартаба)ларга кўтарур. Аллоҳ қилаётган (барча яхши ва ёмон) амалларингиздан хабардордир” (Мужодала сураси, 11-оят).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қилинган ҳадиси шарифларда бошқаларга илм-маърифатни ўргатган устозлар алоҳида эҳтиромга лойиқ зотлар дея таърифланади. Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Икки кишига ҳасад (ҳавас маъносида) қилиш жоиз: биринчиси – Аллоҳ таоло берган мол-дунёни ҳақ йўлга инфоқ-эҳсон қилувчи кишига; иккинчиси – Аллоҳ таоло илм берган бўлсаю, ўша илм билан ҳукм қилган ва уни бошқаларга ўргатган кишига", деганлар. (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).

Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: "Агар инсон вафот қилса, унинг барча амали тўхтайди, фақат уч нарсада тўхтамай номаи аъмолига ёзиб борилади: 1) садақаи жория, яъни кишиларга манфаати етадиган мадраса, кўприк, ариқ кабиларга сарфланган садақа, эҳсон; 2) манфаатли илм, яъни ўргатилган илм ёки ёзиб қолдирилган асар; 3) ота-онасига дуо қилувчи солиҳ фарзанд қолдирилиши" (Имом Муслим ривояти). Бундан маълум бўладики, устозлар тарқатган илм уларнинг вафотидан кейин ҳам савоб келтираверади.

Шунинг учун илм толибларидан, қолаверса барча кишилардан олимни эъзозлаш, ҳурматини жойига қўйиш, илм билан шуғулланиши учун шароит яратиб бериш талаб этилади. Устозга меҳр қўймаган, ҳурмат қилмаган шогирднинг илмни пухта эгаллашига ишониш қийин. Бемор киши ўз ихтиёрини бутунлай табибга топширганидай, таълим олувчи шогирд ҳам ўзини батамом муаллим ихтиёрига топшириши, уни эъзозлаб ҳурматлаши ва доимо хизматида шай туриши керак бўлади. бу эса устозни қалбидаги, онг-шууридаги бор билимини беришига сабаб бўлади.

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу ўзидан ёши улуғ бўлган Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳунинг уловлари тизгинини ушлаб, унга минишларида ёрдам бериб бундай деганлар: "Уламоларга шундай хизмат қилишга буюрилганмиз. Агар шогирд улуғлик сифатига етмай туриб, ундан фахрланиб кибрланса, жоҳилдир. Зеро, илм-ҳикмат мўмин кишининг йўқотган нарсасидир, қачон топса, уни олишга ҳақли". 

  Муаллимнинг ҳам ўзига хос бурч ва вазифалари мавжуд. Муаллим шогирдига шафқатли бўлиши, уларни ўз фарзандидек кўриши, берган илми учун улардан ҳақ талаб этмаслиги, илм бергани учун мукофот ва ташаккур истамаслиги, балки Аллоҳ йўлида холис илм ўргатиши лозим бўлади. Устоз шогирдларига бирон нарсани миннат қилмайди, балки уларнинг қалбларига илмни маҳкамлаш орқали Аллоҳга яқин бўлишни ният қилади, тиришқоқ шогирдларини маънавий тақдирлаш ва рағбатлантиришни афзал деб билади.

Тарихда устоз ва шогирдликнинг гўзал ибратлари бор. Икки буюк шоир Абдураҳмон Жомий ва Алишер Навоийнинг устоз ва шогирдлик муносабатлари неча асрдан буён ҳаммани лол қолдириб келяпти: Алишер Навоий ҳаётда ҳам, ижодда ҳам ҳамиша устозига эргашди, унга ўхшашга интилди. Устози каби у ҳам “Хамса” ёзди, устозининг “Нафаҳотул-унс” асарини янада бойитиб, “Насойимул-муҳаббат” номли янги асар ёзди. Худди шунингдек, ўз даврининг икки буюк алломаси Қозизода Румий билан Мирзо Улуғбекнинг устоз-шогирдлик муносабатлари тарих саҳифаларига олтин ҳарфлар билан битиб қўйилган.

Ўрта асрларнинг улуғ фақиҳи Алоуддин Самарқандийнинг ўзининг иқтидорли шогирди Абу Бакр Косонийга кўрсатган лутф ва марҳамати ҳам барчага ибрат бўларлидир. Абу Бакр устозидан олган илмида шу қадар юксалдики, устозининг кўп жилдли машҳур “Туҳфатул-фуқаҳо” асарига гўзал бир шарҳ ёзиб, уни “Бадоъеус-санои фи тартибуш-шарои” (Дин ҳукмларини тартиблашда гўзал санъатлар) дея номлади.

  Аллоҳ таоло барчаларимизни илм ўрганадиган, илм ўргатадиган маърифатли бандаларидан айласин, устозларимизга дунё ва охиратда улкан савоб ва мукофотларини ато этсин, барчаларимизга икки дунё саодатига эришини муяссар қилсин!

 

Абдулҳай ТУРСУНОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг
Наманган вилоят вакили

Мақолалар
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

“OTS”: Ўзбекистон маданий меросни сақлаш ва тарғиб қилишда халқаро ҳамкорликни кенгайтирмоқда

22.09.2026   75562   2 min.
“OTS”: Ўзбекистон маданий меросни сақлаш ва тарғиб қилишда халқаро ҳамкорликни кенгайтирмоқда

Австриянинг “OTS” ахборот сервисида Ўзбекистоннинг тарихий-маданий меросини сақлаш ва оммалаштириш соҳасидаги халқаро ҳамкорлигига бағишланган мақола эълон қилинди, деб хабар бермоқда “Дунё”  АА мухбири.

Мақолада “Universal Art Group” компанияси вакилларининг Тошкент ва Самарқанд шаҳарларида бўлиб ўтган “Ислом цивилизацияси: янги нигоҳ ва янги кашфиётлар” мавзусидаги Халқаро медиафорумдаги иштироки ҳақида сўз юритилган.

Алоҳида эътибор Марказий Осиё ва ислом дунёсининг бой маданий мероси билан боғлиқ қўшма нашриёт ташаббусларига қаратилди.

Яна бир муҳим йўналиш Амир Темур давридаги Самарқандга оид тарихий манбаларга мурожаат қилиш бўлди. Хусусан, Кастилия қироли томонидан Темур саройига юборилган испан дипломати Руй Гонсалес де Клавихонинг эсдаликларига эътибор қаратилди. Унинг тавсифлари XV аср бошларидаги Самарқанд ва Марказий Осиёни европалик саёҳатчи нигоҳи билан кўриш имконини берувчи қимматли манба ҳисобланади.

“Universal Art Group” асосчиси ва бош директори Шарлотта Крамернинг таъкидлашича, тарихий ҳужжатлар нафақат ўтмиш, балки бугунги кунга таъсир ўтказишда давом этаётган инсонлар, ғоялар ва учрашувлар ҳақида ҳикоя қилади. Унинг сўзларига кўра, муҳим вазифа бундай манбаларни авайлаб-асраш ва кенг халқаро жамоатчиликни улар билан таништириш учун янги имкониятлар яратишдан иборат.

Ташриф доирасида “UAG” вакиллари Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети ҳамда Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида таълим учрашувлари ўтказди. Унда маданий меросни сақлаш, ўрганиш ва тарғиб қилишда замонавий нашриёт саноатининг роли муҳокама қилинди. “Universal Art Group” операцион директори Александр Вильгельмнинг сўзларига кўра, талабалар билан ўтказилган мулоқотлар ёш авлоднинг тарихий хотирани сақлаш ва маданий қадриятларни келажак авлодларга етказиш масалаларига бўлган юқори қизиқишини кўрсатди.

“Компаниянинг Тошкент ва Самарқанддаги тадбирларда иштирок этиши Ўзбекистоннинг маданият, таълим ва креатив индустрия соҳаларида халқаро ҳамкорлиги кенгаяётганининг яна бир исботи бўлди. Замонавий нашриёт технологиялари, тарихий манбалар билан илмий ишлаш ва рақамли форматлар мамлакатнинг ўзига хос меросини халқаро аудитория учун янада очиқ қилишга хизмат қилади ва Ўзбекистон ҳамда хорижий ҳамкорлар ўртасидаги маданий алоқаларни мустаҳкамлашга ёрдам беради”, — дейилади хулосада.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати