Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
19 Ноябр, 2026   |   9 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:53
Қуёш
07:11
Пешин
12:14
Аср
15:19
Шом
17:04
Хуфтон
18:19
Bismillah
19 Ноябр, 2026, 9 Жумадул сони, 1448

Устозга эҳтиром

30.09.2021   5914   5 min.
Устозга эҳтиром

Ислом – илм-маърифат дини, шунинг учун у барча мусулмон ва муслималарга илм олишни фарз қилган. Қуръони каримнинг илк нозил бўлган қуйидаги оят мазмуни ҳам бунга далолат қилади:   

“Ўқинг (эй, Муҳаммад! Бутун борлиқни) яратган зот бўлмиш Раббингиз исми билан!” (Алақ, 1).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам умматларига бешикдан қабргача илм излашни буюрганлар. Чунки илм руҳнинг озуқасидир. Инсоният илм билангина Аллоҳни танийди, ҳақиқий саодатни қўлга киритади, унинг шарофати билан юксалади.

Илм эса устознинг саъй-ҳаракати, тинимсиз меҳнати, ғайрати ва матонати билан эгалланади. Аҳли илмлар – зиёлиларни бежизга “анбиёларнинг меросхўрлари” деб эъзозланмаганлар. Қуръони каримда ўзи эгаллаган илмни бошқаларга ўргатган устозларнинг шаъни-шарафи нақадар улуғлиги ҳақида бундай марҳамат қилинади:

“...Аллоҳ сизлардан имон келтирган ва илм ато этилган зотларни (баланд) даража (мартаба)ларга кўтарур. Аллоҳ қилаётган (барча яхши ва ёмон) амалларингиздан хабардордир” (Мужодала сураси, 11-оят).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қилинган ҳадиси шарифларда бошқаларга илм-маърифатни ўргатган устозлар алоҳида эҳтиромга лойиқ зотлар дея таърифланади. Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Икки кишига ҳасад (ҳавас маъносида) қилиш жоиз: биринчиси – Аллоҳ таоло берган мол-дунёни ҳақ йўлга инфоқ-эҳсон қилувчи кишига; иккинчиси – Аллоҳ таоло илм берган бўлсаю, ўша илм билан ҳукм қилган ва уни бошқаларга ўргатган кишига", деганлар. (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).

Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: "Агар инсон вафот қилса, унинг барча амали тўхтайди, фақат уч нарсада тўхтамай номаи аъмолига ёзиб борилади: 1) садақаи жория, яъни кишиларга манфаати етадиган мадраса, кўприк, ариқ кабиларга сарфланган садақа, эҳсон; 2) манфаатли илм, яъни ўргатилган илм ёки ёзиб қолдирилган асар; 3) ота-онасига дуо қилувчи солиҳ фарзанд қолдирилиши" (Имом Муслим ривояти). Бундан маълум бўладики, устозлар тарқатган илм уларнинг вафотидан кейин ҳам савоб келтираверади.

Шунинг учун илм толибларидан, қолаверса барча кишилардан олимни эъзозлаш, ҳурматини жойига қўйиш, илм билан шуғулланиши учун шароит яратиб бериш талаб этилади. Устозга меҳр қўймаган, ҳурмат қилмаган шогирднинг илмни пухта эгаллашига ишониш қийин. Бемор киши ўз ихтиёрини бутунлай табибга топширганидай, таълим олувчи шогирд ҳам ўзини батамом муаллим ихтиёрига топшириши, уни эъзозлаб ҳурматлаши ва доимо хизматида шай туриши керак бўлади. бу эса устозни қалбидаги, онг-шууридаги бор билимини беришига сабаб бўлади.

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу ўзидан ёши улуғ бўлган Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳунинг уловлари тизгинини ушлаб, унга минишларида ёрдам бериб бундай деганлар: "Уламоларга шундай хизмат қилишга буюрилганмиз. Агар шогирд улуғлик сифатига етмай туриб, ундан фахрланиб кибрланса, жоҳилдир. Зеро, илм-ҳикмат мўмин кишининг йўқотган нарсасидир, қачон топса, уни олишга ҳақли". 

  Муаллимнинг ҳам ўзига хос бурч ва вазифалари мавжуд. Муаллим шогирдига шафқатли бўлиши, уларни ўз фарзандидек кўриши, берган илми учун улардан ҳақ талаб этмаслиги, илм бергани учун мукофот ва ташаккур истамаслиги, балки Аллоҳ йўлида холис илм ўргатиши лозим бўлади. Устоз шогирдларига бирон нарсани миннат қилмайди, балки уларнинг қалбларига илмни маҳкамлаш орқали Аллоҳга яқин бўлишни ният қилади, тиришқоқ шогирдларини маънавий тақдирлаш ва рағбатлантиришни афзал деб билади.

Тарихда устоз ва шогирдликнинг гўзал ибратлари бор. Икки буюк шоир Абдураҳмон Жомий ва Алишер Навоийнинг устоз ва шогирдлик муносабатлари неча асрдан буён ҳаммани лол қолдириб келяпти: Алишер Навоий ҳаётда ҳам, ижодда ҳам ҳамиша устозига эргашди, унга ўхшашга интилди. Устози каби у ҳам “Хамса” ёзди, устозининг “Нафаҳотул-унс” асарини янада бойитиб, “Насойимул-муҳаббат” номли янги асар ёзди. Худди шунингдек, ўз даврининг икки буюк алломаси Қозизода Румий билан Мирзо Улуғбекнинг устоз-шогирдлик муносабатлари тарих саҳифаларига олтин ҳарфлар билан битиб қўйилган.

Ўрта асрларнинг улуғ фақиҳи Алоуддин Самарқандийнинг ўзининг иқтидорли шогирди Абу Бакр Косонийга кўрсатган лутф ва марҳамати ҳам барчага ибрат бўларлидир. Абу Бакр устозидан олган илмида шу қадар юксалдики, устозининг кўп жилдли машҳур “Туҳфатул-фуқаҳо” асарига гўзал бир шарҳ ёзиб, уни “Бадоъеус-санои фи тартибуш-шарои” (Дин ҳукмларини тартиблашда гўзал санъатлар) дея номлади.

  Аллоҳ таоло барчаларимизни илм ўрганадиган, илм ўргатадиган маърифатли бандаларидан айласин, устозларимизга дунё ва охиратда улкан савоб ва мукофотларини ато этсин, барчаларимизга икки дунё саодатига эришини муяссар қилсин!

 

Абдулҳай ТУРСУНОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг
Наманган вилоят вакили

Мақолалар
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Олмаотадаги “Умра плюс” халқаро сайёҳлик ярмаркасида Ўзбекистонга 10 минг зиёратчини жалб этишга келишилди

18.09.2026   171249   1 min.
Олмаотадаги “Умра плюс” халқаро сайёҳлик ярмаркасида Ўзбекистонга 10 минг зиёратчини жалб этишга келишилди

Олмаота шаҳрида Ўзбекистоннинг “Умра плюс” халқаро туризм ассоциацияси ташаббуси билан халқаро туризм ярмаркаси ўтказилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.

Ўзбекистон Туризм қўмитаси ҳамда мамлакатимиз Бош консулхонаси ҳамкорлигида ташкил этилган мазкур тадбир Марказий Осиё давлатлари ўртасида зиёрат туризмини ривожлантириш, халқаро сайёҳлик соҳасида ҳамкорликни кенгайтириш, зиёратчилар оқимини Ўзбекистонга жалб этиш ҳамда “Умра плюс” дастури доирасида янги туристик йўналишларни шакллантириш мақсадида ўтказилди.

Ярмаркада 50 нафарга яқин хорижий ҳамкорлар ҳамда Марказий Осиё давлатларининг туризм соҳасида фаолият юритувчи 600 нафарга яқин вакиллари иштирок этди.

Учрашувда Олмаота шаҳрида жойлашган Ўзбекистон, Ҳиндистон, Афғонистон ва Беларусь консуллик идоралари вакиллари ҳам қатнашиб, халқаро туризм соҳасидаги ҳамкорликнинг муҳим йўналишлари юзасидан фикр алмашди.

Тадбир доирасида “Умра плюс” халқаро туризм ассоциацияси ҳамда Марказий Осиё давлатларининг йирик туроператорлари ўртасида музокаралар ўтказилиб, “Умра плюс” дастури доирасида 2026 йил якунига қадар қарийб 10 минг нафар зиёратчининг Ўзбекистонга ташрифини ташкил этиш бўйича келишувларга эришилди.

Эришилган келишувлар Ўзбекистоннинг зиёрат туризми салоҳиятини халқаро миқёсда кенг тарғиб қилиш, туристик хизматлар экспортини ошириш, Марказий Осиё давлатлари билан туризм соҳасидаги амалий ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш ҳамда мамлакатимизга хорижий зиёратчилар оқимини кўпайтиришга хизмат қилади.

Олмаота шаҳрида ўтказилган ушбу ярмарка Ўзбекистоннинг Марказий Осиё минтақасида зиёрат туризми марказларидан бири сифатидаги мавқеини мустаҳкамлаш ва хорижий туроператорлар билан янги ҳамкорлик алоқаларини йўлга қўйишда муҳим аҳамият касб этди.

Тадбир сўнггида Бош консулхона вакиллари томонидан фаол иштирокчилар ва ҳамкорларга “Умра плюс” халқаро туризм ярмаркасининг эсдалик совғалари топширилди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

Ўзбекистон янгиликлари