Риё
Риё — иш ва ҳаракатларни кўрсатмоқ, бир яхшиликни ёки амални Аллоҳнинг розилиги учун эмас балки, инсонларнинг мақтови учун қилишдир. Бу ҳаракатларни амалга оширган инсонга риёкор дейилади.
Риё — инсонлар орасида руҳий таъсир, шон-шуҳрат, моддий фойда учун қилинади. Дунёга оид бу каби моддий ва маънавий фойдаларни қўлга киритиш учун, динга бўлган ҳурмат ва эътиборни ишлатиш, риёнинг энг ёмон шаклидир. Бундай ҳаракатлар ҳийлакорлик ва ёлғончиликдир.
Риёкор — кишининг сўз ва ҳаракатларидаги самимиятсизликлари, бошқа инсонлар томонидан қисқа вақтда билинади. Бу инсонларга ҳеч ким ишонмайди. Риёнинг ҳаммаси ахлоқсизлик бўлгани каби, ибодатларда риёкор бўлиш энг катта ахлоқсизликдир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Албатта сиз учун энг қўрқадиган нарсам, кичик ширк, яъни риёдир» деганлар (Термизий ривоят қилган).
Ибодат Аллоҳ учун қилинади. Аллоҳнинг розилигидан бошқа бир мақсад учун ибодат қилиш, Аллоҳнинг розилигини ўртадан олиб ташлайди. Кўрсатиш ва фойда тушунчаси билан Қуръон ўқиш, намоз ўқиш, рўза тутиш, закот бериш, ҳажга бориш, садақа бериш ибодатларни хабата, яъни бекорга чиқаради.
Аллоҳ таоло бу ҳақда Ўзининг каломида шундай марҳамат қилади:
«Эй иймон келтирганлар! Садақаларингизни миннат ва озор бериш билан, молини Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирмаса ҳам кишиларга риё учун нафақа қилганга ўхшаб бекорга кетказманг. У мисоли бир устини тупроқ босган силлиқ тошга ўхшайди. Бас, кучли ёмғир ёғса, силлиқ бўлиб қоладир. Касб қилганларидан ҳеч нарсага қодир бўлмаслар» (Бақара сураси, 264-оят).
Шу ҳолда, Аллоҳнинг буйруғини ва розилигини ўйлаб эмас, диндор кўриниш учун ибодат қилиш, олим ва билимли дейишсин, дея илм билан машғул бўлиш, саҳий деб номланиш учун закот ва садақа бериш, риёдан иборат ёмон ҳаракатдан бошқа бир маъно ифода қилмайди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар:
«Шубҳасиз риё ширкдир» (Ибн Можа ривоят қилган).
Аллоҳга ва инсонларга қарши ўзини самимий тутиб риёдан узоқ туриш, иложи бўлса, ибодатларни яширин қилиш, Аллоҳнинг розилигини инсонларнинг мақтовига, истагига, қўрқувига қарши танлаш ҳар бир мусулмоннинг тамойилидир.
Интернет манбалари асосида тайёрланди
Нега Аллоҳ таоло “Бандам Менга яқин” демади, балки “Мен унга яқинман” деди?
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Қуръони каримда савол ва жавоб кўринишида бир нечта оятлар зикр қилинган:
“Сиздан ҳаром ой ҳақида сўрайдилар” (Бақара сураси, 217-оят);
“Сиздан нимани инфоқ қилишларини сўрайдилар” (Бақара сураси, 219-оят);
“Сиздан хамр ва қимор ҳақида сўрайдилар” (Бақара сураси, 219-оят);
“Сиздан етимлар ҳақида сўрайдилар” (Бақара сураси, 220-оят);
“Сиздан ҳайз ҳақида сўрайдилар” (Бақара сураси, 222-оят);
“Сиздан фатво сўрайдилар” (Нисо сураси, 176-оят);
“Сиздан ўлжалар ҳақида сўрайдилар” (Анфол сураси, 1-оят);
«Сиздан: “Бу ҳақми?” деб сўрайдилар» (Юнус сураси, 53-оят);
“Сиздан руҳ ҳақида сўрайдилар” (Исро сураси, 85-оят);
“Сиздан Зулқарнайн ҳақида сўрайдилар” (Каҳф сураси, 83-оят);
“Сиздан тоғлар ҳақида сўрайдилар” (Тоҳа сураси, 105-оят);
“Сиздан қиёмат қачон бўлур, деб сўрайдилар” (Назиъаат сураси, 42-оят).
Ушбу саволларга жавоб бериш услуби уч хил кўринишда келади. Энг кўп учрайдиган кўриниш шуки, Аллоҳ таоло саволни зикр қилгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга “Қул” (айт) деб амр қилади. Баъзи ўринларда эса жавоб “фа” ҳарфи билан бошланади: “Фа қул”.
Қолган саволлар эса ёрдамчи масалалар бўлгани учун уларда “фа” ҳарфи зикр қилинмаган.
Учинчи кўринишга келсак, Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Агар бандаларим сиздан Мени сўрасалар, Мен, албатта, яқинман. Дуо қилгувчи дуо қилганда, ижобат қилурман” (Бақара сураси, 186-оят).
Бу ерда “Айт: Мен яқинман” дейилмаган. Бу эса дуо мақомининг улуғлигини кўрсатади. Бунинг бир неча нозик жиҳатлари бор.
Биринчиси: Аллоҳ таоло гўёки: “Эй бандаларим! Бошқа ишларингизда воситачига муҳтож бўласиз. Аммо дуо пайтида Мен билан сизнинг орангизда ҳеч қандай воситачи йўқ”, демоқда.
Иккинчиси: “Бандаларим сиздан Мен ҳақимда сўрасалар” деган оятда Аллоҳ таолонинг бандага меҳрибонлиги ва унга яқинлиги ифода этилган.
Учинчиси: Аллоҳ таоло “Бандам Менга яқин” демади, балки “Мен унга яқинман” деди. Банда ўз кучи билан Ҳақ таолога яқин бўла олмайди. Аммо Ҳақ субҳанаҳу ва таоло Ўз фазли ва раҳмати билан бандасига яқинлашади. Шунинг учун Аллоҳ таоло: “Албатта, Мен яқинман”, деб марҳамат қилган.
Тўртинчиси: дуо қилувчининг қалби Аллоҳдан бошқа нарсалар билан машғул экан, у ҳақиқий маънода Роббига юзлана олмайди. Банда ўз ҳавойи нафси ва шахсий мақсадларидан воз кечиши билан Аллоҳга яқин бўлади. Дуо инсонни Аллоҳга яқинлаштиради. Шу боис дуо ибодатларнинг энг афзалларидан бири ҳисобланади.
Даврон НУРМУҲАММАД
