Риё — иш ва ҳаракатларни кўрсатмоқ, бир яхшиликни ёки амални Аллоҳнинг розилиги учун эмас балки, инсонларнинг мақтови учун қилишдир. Бу ҳаракатларни амалга оширган инсонга риёкор дейилади.
Риё — инсонлар орасида руҳий таъсир, шон-шуҳрат, моддий фойда учун қилинади. Дунёга оид бу каби моддий ва маънавий фойдаларни қўлга киритиш учун, динга бўлган ҳурмат ва эътиборни ишлатиш, риёнинг энг ёмон шаклидир. Бундай ҳаракатлар ҳийлакорлик ва ёлғончиликдир.
Риёкор — кишининг сўз ва ҳаракатларидаги самимиятсизликлари, бошқа инсонлар томонидан қисқа вақтда билинади. Бу инсонларга ҳеч ким ишонмайди. Риёнинг ҳаммаси ахлоқсизлик бўлгани каби, ибодатларда риёкор бўлиш энг катта ахлоқсизликдир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Албатта сиз учун энг қўрқадиган нарсам, кичик ширк, яъни риёдир» деганлар (Термизий ривоят қилган).
Ибодат Аллоҳ учун қилинади. Аллоҳнинг розилигидан бошқа бир мақсад учун ибодат қилиш, Аллоҳнинг розилигини ўртадан олиб ташлайди. Кўрсатиш ва фойда тушунчаси билан Қуръон ўқиш, намоз ўқиш, рўза тутиш, закот бериш, ҳажга бориш, садақа бериш ибодатларни хабата, яъни бекорга чиқаради.
Аллоҳ таоло бу ҳақда Ўзининг каломида шундай марҳамат қилади:
«Эй иймон келтирганлар! Садақаларингизни миннат ва озор бериш билан, молини Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирмаса ҳам кишиларга риё учун нафақа қилганга ўхшаб бекорга кетказманг. У мисоли бир устини тупроқ босган силлиқ тошга ўхшайди. Бас, кучли ёмғир ёғса, силлиқ бўлиб қоладир. Касб қилганларидан ҳеч нарсага қодир бўлмаслар» (Бақара сураси, 264-оят).
Шу ҳолда, Аллоҳнинг буйруғини ва розилигини ўйлаб эмас, диндор кўриниш учун ибодат қилиш, олим ва билимли дейишсин, дея илм билан машғул бўлиш, саҳий деб номланиш учун закот ва садақа бериш, риёдан иборат ёмон ҳаракатдан бошқа бир маъно ифода қилмайди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар:
«Шубҳасиз риё ширкдир» (Ибн Можа ривоят қилган).
Аллоҳга ва инсонларга қарши ўзини самимий тутиб риёдан узоқ туриш, иложи бўлса, ибодатларни яширин қилиш, Аллоҳнинг розилигини инсонларнинг мақтовига, истагига, қўрқувига қарши танлаш ҳар бир мусулмоннинг тамойилидир.
Интернет манбалари асосида тайёрланди
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Савол: Узрли (орқа авратдан операция туфайли доимий қон келиб турувчи) киши ҳаж ва умра сафарига борса бўладими? Борсалар, уларга қандай тавсия берилади?
Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Албатта, саволда тилга олинган узрли одамлар соғлиги кўтарса, ҳаж ва умра сингари муборак сафарларга бориши дуруст. Фақатгина тавофда эътиборли бўлади. Сабаби тавофда таҳоратли бўлиш тавофнинг вожибларидан саналади. Бетаҳорат тавоф қилиш қўй сўйишни лозим қилади.
Саволда айтилган одамнинг орқа авратидан тинимсиз, яъни таҳорат олиб, вақти кирган намозни шу таҳорати билан ўқий олмайдиган даражада нажосат чиқиб турса, бу одам “соҳиби узр” ҳисобланади. Намоз вақти кирганда таҳорат олади ва намозини ўқийверади.
Шунингдек, шу намоз вақти чиқиб кетгунига қадар тавоф ҳам қилаверади. Чиқадиган нажосат эҳром либоси ва ерни нопок қилиб қўймаслик учун бирор мато ёки шу каби нарса (памперс) боғлаб олади.
Масалан, аср вақтида таҳорат олган бўлса, шом намози вақти киргунича тавоф қилаверади. Шом вақти киргач, қайта таҳорат олади. Бу нарса унга қийинчилик туғдирса, хуфтон каби вақти узоқ давом этадиган намоз вақтида тавоф қилиши тавсия этилади. Саъй учун таҳоратли бўлиши вожиб эмас.
Агар нажосат тез-тез эмас, узоқ вақтда, масалан, тахминан 15 дақиқа ва ундан кўп вақтда чиқиб турадиган бўлса, ҳар нажосат чиққанда таҳорат олиб, тавоф қилади. Чунки бундай одам соҳиби узр бўлмайди. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.