1137-CАВОЛ: Олдинги умматларда ҳам намоз ибодати бўлганми, бўлса қай тартибда ўқилган?
ЖАВОБ: Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.
Ҳа, олдинги умматларда ҳам биздаги намоз, рўза ва закот каби ибодатлар бўлган. Бунга Аллоҳ таолонинг Исмоил алайҳиссалом ҳақида айтган сўзи далолат қилади:
وَكَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَكَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا
“У аҳлини намозга ва закотга буюрар эди ва Робби ҳузурида рози бўлинган эди” (Марям сураси, 55-оят).
Уларнинг рўзаси ҳақида шундай дейилади:
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
“Эй, иймон келтирганлар! Сизлардан аввалгиларга фарз қилинганидек, сизларга ҳам рўза фарз қилинди. Шоядки, тақводор бўлсаларингиз”. (Бақара сураси, 183-оят).
Бу ибодатларни адо қилиш тартиби, тафсилоти ҳақида тўлиқ маълумот йўқ. Лекин ўтган умматларнинг намози ҳақида турли маълумотлар бор. Баъзилари намозларида руку қиладию сажда қилмайди. Баъзилари сажда қилади, лекин руку қилмайди. Баъзилари намоз асносида гапирса, баъзилари юриш мумкин, дейди. Рўзада ҳам ихтилоф қилдилар. Баъзилари куннинг ярмигача рўза тутдилар, баъзилари маълум бир таомлардан ўзларини тийдилар. Бу ибодатларнинг барчасида Аллоҳ таоло Муҳаммад алайҳиссалом умматини энг тўғри йўлга бошлади ва ҳозиргача ушбу кўрсатмага амал қилиб келмоқдалар.
Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ибн Атоуллоҳ Сакандарий раҳимаҳуллоҳ айтадилар: “Агар Аллоҳ ҳузуридаги қадрингни билмоқчи бўлсанг, У сени нимада машғул қилиб қўйганига назар сол”.
Шарҳ: Инсонлар одатда ўз қадрини молу дунёси, лавозими, илм даражаси ёки халқ орасидаги обрўси билан ўлчайдилар. Аммо Аллоҳ наздидаги ҳақиқий қадр дунё матоҳлари, обрў-эътибор билан эмас, балки инсоннинг нимага муваффақ қилингани билан билинади.
Агар Аллоҳ таоло бандасини:
намозга,
Қуръон тиловатига,
илм ўрганиш ва ўргатишга,
ота-она хизматига,
одамларга манфаат етказишга,
яхши ахлоқ ва солиҳ амалларга муваффақ қилган бўлса, бу Аллоҳнинг унга бўлган лутфи ва эҳсонидан далолат.
Аллоҳнинг наздидаги қадрингни билишни истасангиз, тилингизни нима билан, қалбинг нима билан ва умрингизни нима билан ўтаётганига қаранг. Чунки Аллоҳ бандасини Ўзи яхши кўрган ишларда ишлатади.
Аксинча, инсон вақтини беҳуда ишларга, гуноҳларга, ғийбатга, дунёпарастликка сарфлаётган бўлса, бу унинг зиёнда экани, ўзини жиддий ҳисоб-китоб қилиб, тавба қилмаса У Зотнинг азобига қолишига сабаб бўлади.
Бу ҳикмат “Аллоҳ менга нима берди?” деган саволдан кўра, “Аллоҳ мени нимага муваффақ қилди?” деган савол муҳимроқ эканини ўргатади. Чунки неъматнинг энг буюги – Аллоҳга яқинлаштирувчи амалларга муваффақ бўлишдир.
Демак, ҳар бир инсон вақти-вақти билан ўзига шундай савол бериб туриши лозим: “Кунларим нималар билан ўтмоқда? Қалбим нимага боғланган? Кўпроқ қайси ишлар билан машғулман?”.
Чунки банданинг Аллоҳ наздидаги мақомига ишора қилувчи муҳим белгилардан бири – унинг қайси ишларга муваффақ қилиб қўйилганидир.
Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим ўғли