29 Август, 2026, 16 Рабиъул аввал, 1448
29 Август, 2026, 16 Рабиъул аввал, 1448
Бошловчи — Саидолим Турдибоев: — Ассалому алайкум, азиз дўстлар! Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита, Ўзбекистон Мусулмонлари идораси ҳамда “UzReportTV” телеканали билан ҳамкорликда тайёрланиб, жонли эфирга узатилаётган “Муборак ой суҳбатлари” кўрсатувининг навбатдаги сони яна хонадонингиз меҳмони.
Эслатиб ўтамиз, кўрсатувимиз бош ҳомийси — “Ipak yo’li banki”. Ҳомийларимиз “Biolife” ҳамда “Plasterm” савдо белгилари.
Бугун студиямизга Тошкент шаҳар бош имом-хатиби Нуриддин домла Холиқназаровни таклиф этганмиз. Ассалому алайкум. Кўрсатувимизга хуш келибсиз!
Нуриддин Холиқназаров: — Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм! Алҳамду лиллаҳи Роббил ъаламийн, вассолату вассаламу ъала Росулиҳи Муҳаммадин ва ъала алиҳи ва асҳабиҳи ажмаъийн! Амма баъд. Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳу!
Бошловчи: — Бугунги кўрсатувимизни суҳбат шаклида давом эттирсак. Бу эса мухлисларимиз томонидан келаётган саволларга кўпроқ вақт ажратиш имконини беради.
— Ассалому алайкум. Эр ва хотин бир-бирларини Аллоҳ таолодан ҳидоятга бошлашини сўраб дуо қилсалар бўладими?
— Албатта, бу табиий. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадиларки, мўмин киши ўзига раво кўрганини бошқаларга ҳам раво кўриши керак. Киши ибодатнинг лаззатини ўзида тотяптими, буни атрофдагиларга ҳам улашса, ҳақиқий мўминлик қилган бўлади.
— Мен Қуръони каримни ўқишни яхши билмайман. Қориларнинг овозини қўйиб ўқийман. Шу тарзда ўқисам ҳам хатм ўрнига ўтадими?
— Аввало, Қуръони каримни таълим билан ўқиган маъқул. Устоз ўқиганининг кетидан ўқиш ҳам савоб келтиради.
— Намоздаги рукуда “Субҳана роббийал азийм” сўзидаги “з” ҳарфини арабча оҳангда ўқимаса маъноси ўзгаради, деб эшитдим. Шу тўғрими?
— Биз ҳар бир ҳарфларни ўз маҳражидан, ўрнидан келиб чиқиб айтишимиз лозим. Бўлмаса маъно чиндан ҳам ўзгариб кетади. Аммо биз ажаммиз, араб эмас. Бироқ араб тили грамматикасини ўргансак ўзимизга манфаатли бўлади.
— Кўзмунчоқни асрайди, деб тақиб юриш қанчалик тўғри?
— Бу нотўғри иш. Фақат Аллоҳ таоло бизни турли балолардан асрайди ва ризқ беради.
— Яқинда жарроҳлик амалиётини бошимдан кечирдим. Ҳозир яхшиман. Рўза тутсам бўлармикин?
— Аввало, саломатликка қараш керак. Агар мусулмон шифокорлар кўриб, рўза тутиш мумкин, деса тутиш керак. Агар тутмаслик керак, деса тутмаслик керак.
— Душ қабул қилишлик билан рўза бузилиш мумкинми?
— Душ қабул қилиш билан рўза бузилмайди.
— Қуръони каримнинг “Бақара” сураси 136-оятида пайғамбарларнинг исмлари келган. У исмларнинг ичида “асбод” деган сўз ҳам учрайди. Бу нима дегани?
— “Асбод” арабча сўз бўлиб, ўзбекчага ўгирилганда “набира” деган маънони англатади. Ояти каримада пайғамбарлар ҳамда уларнинг авлодлари деган мазмунда келган.
— Яқин кунларда спорт туридан мусобақам бор. Шу куни рўза тутмасам бўладими?
— Рўзани тутишликда узрли кишиларнинг рўйхати бор. Уларга рухсат берилган. Ҳамма ўзининг ҳолатига қараб тутади.
— Таровеҳ намозини уйда ўқиса савоби бўладими?
— Ибодатни ҳамма жойда адо этсаям савоби бор. Ҳозир карантин пайти уйда ўқиса жуда яхши бўлади.
— Рамазон ойида спиртли ичимлик сотилишига нима дейсиз?
— Рамазондан бошқа пайтдаям бу ишни қилмаслик керак. Тижоратнинг бошқа турлари билан шуғулланган маъқул.
— Тунда ишлайман. Саҳарликни ишда қиламан. Ва ифторликкача ухлайман. Рўзам қабул бўладими?
— Рўзанинг биринчи талаби ният қилиб субҳдан то шомгача емай, ичмай нафсни тийишдир. Яна бир қатор парҳезлар борки, бу рамазоннинг одобига киради. Шу маънода, рўзадор киши узрсиз кунни уйқу билан ўтказиши ҳам яхшимас. Агар тунда ишлаб, кундузи ухласа зарар қилмайди.
— Биз Навоийда, Бухоро вилояти билан ёндош яшаймиз. Шунда қайси вилоятнниг тақвимига қараб оғиз очишимиз керак?
— Тақвимлар бизга кўрсатма, холос. Аслида, ғуруб, яъни қуёш ботишига қараб оғиз очиш керак.
— Расмга тушиш гуноҳми?
— Расмга тушиш араблардаям бор. Фото нуқтаи назаридан қараганда мумкин. Лекин инсонни чизиш жоиз эмас.
— Намозхон, рўзадор одам саримсоқпиёз истеъмол қилса бўладими?
— Бу егуликлар ҳаром эмас. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам саримсоқпиёз еган одамларни масжидга келмай туришни насиҳат қилганлар. Сабаби ҳиди билан ёнидаги инсонга зиён етказиб қўйиши мумкин.
— Ошхонада ишлайман. Чучқа гўштидан таом тайёрлашади. Мусулмон одам шундай овқатларни тайёрлаши мумкинми?
— Мусулмон киши бу нарсадан қайтиши керак.
— Масжидимизда қори ака сураларни тез ўқияпти. Шундай қилса бўладими?
— Хатмда ўқиладиган қироатлар бор. Тез ўқишади. Тажвид қоидаларига амал қилса бўлди, тезроқ ўқишнинг зарари йўқ.
— Тўйга атаб йиғилган умумий пул закот нисобига ўтадими?
— Қандай пул бўлсаям бир йил турса закот нисобига ўтади.
— Қуръон хатм қилиш муддати қирқ кунми?
— Динимизда бундай талаб йўқ.
— Рамазон ойида гуноҳ иш қилса, бошқа ойлардагидан оғирроқ бўладими?
— Мўмин киши гуноҳ қилишга ижозат сўраши керак эмас. Аммо Рамазонда гуноҳ қилиш оғир нарса. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам агар Рамазон ойи кирсаю гуноҳлардан мағфират бўлиб чиқмаса, бурни ерга ишқалансин, деган ҳадиси бор. Демак, Рамазонда гуноҳ қилмаслик керак.
— Турмуш ўртоғим кўп ичади. Охирги пайтларда отаси билан келишмай қоляпти. Турмуш ўртоғимга намоз ўқинг, десам ўқимаяпти. Ўйлаб ўйимга етолмаяпман. Турмушимизни давом эттирай десам, бу фарзандларимдан қайтмайдими, деб қўрқаман. Шу ҳақда насиҳат қилсангиз?
— Синглимизга сабр, турмуш ўртоғига инсоф, тавфиқ берсин. Бу ҳолат кўп. Аёллик вазифасини бажариб, эрига меҳр кўрсатсин.
— Қўшнимиз ғайридин вакили. Улар тез-тез уйимизга егуликлар олиб чиқиб туради. Улардан истеъмол қилса бўладими?
— Шундай қўшнилар бўлади, уларни сизда битта ҳаққи бор, баъзи бирларида иккита, учта ҳақлари бор. Битта ҳаққи бор қўшни ғайридин қўшни, дейилади. Мусулмонмас, лекин қўшни. Улар бизнинг шариатимизда маън қилинмаган егуликларни олиб чиқса, истеъмол қилса бўлади.
— Мен намозда “Фотиҳа”дан кейин фақат “Ихлос” сурасини ўқияпман. Бу нотўғримасми?
— Токи бошқа сураларни ёд олгунча шуни ўқиб турса бўлади.
— Паркентданман. Бизда тақвим билан масжидда айтилаётган азоннинг ўртасида етти дақиқа фарқ бор. Дадам тақвимга қараб оғиз очяпти. Шу тўғрими?
— Аслида азон ҳам тақвимга муносиб айтилиши керак. Тақвим Ўзбекистон мусулмонлари идораси томонидан тавсия этилади. Демак, бу ерда муаззин кечиктириб айтаётган бўлади. Шундан келиб чиқиб, тақвимга қараб оғиз очса бўлади.
— Мен тутган рўзамнинг савобини ота-онамнинг номларига ёзилишини Худодан сўрасам бўладими?
— Ота-она номидан ҳаж бадал қилиш мумкин. Шунингдек, бошқа молиявий ибодатларни амалга оширса бўлади. Лекин рўза фарз амали, ҳар ким ўзи учун тутади.
— Оилада эркаклар ва аёллар бирга намоз ўқиса бўладими?
— Оилада жамоат бўлиб намоз ўқиса бўлади. Бунда сафга эътибор бериш керак. Аввалги сафга ёши катталар, кейин ёшлар. Охирида аёллар туради.
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 