Дамашқдаги ўзбеклар
Бугунги кунда Дамашқ шаҳрининг тарихий марказларида ўзбек этноси билан боғлиқ бўлган кичик маҳаллалар, кўчалар, тарихий масжидлар ва мадрасалар сақланиб қолган. Маълумотларга кўра, 2010 йилларда Суриянинг Дамашқ ва Ҳалаб (Алеппо) шаҳарларида тахминан бир неча минг ўзбеклар (бухорийлар) яшаган. Тарихий манбаларда ўрта осиёликлар, жумладан ўзбеклар Дамашқ шаҳрига туркий мамлуклар билан бирга кириб келгани ҳақида маълумотлар бор. Миср тарихида бўлгани сингари Сурия тарихида ҳам Тулуния ва Ишхидий амирликлари катта сиёсий ва ҳарбий таъсирга эга бўлишган. Мамлуклар даврида ўрта осиёлик йирик мулкдорлар, қўшин қўмондонлари ва сиёсий арбоблар Дамашқда масжидлар, мадраса ва хонақоҳлар қурган.
Юқоридаги суратда: Дамашқдаги ўзбек маҳалласи, ХХ асрнинг 20-йиллари.
XVIII-XIX асрларда ўрта осиёликлар ҳаж зиёрати учун Сурия ҳудудларига Эрон орқали ўтувчи карвон йўллари билан кириб келган. Маълумотларга кўра, бу даврда Дамашқ Ўрта Осиёдан Эрон орқали ўтувчи ҳаж йўлининг сўнгги бекати бўлган. Кўплаб зиёратчилар, ҳаж сафаридан қайтишда шу ерда яшаб қолиб кетишган. Уларнинг махсус хонақоҳлари (такялари) бўлган. Жумладан, Усмоний пошшолар даври ҳали тугамаган бир даврда, Муродия такяси ташкил қилинган бўлиб, бу такяни асли ўрта осиёлик нақшбандия тариқатининг ёрқин вакилларидан бири бўлган Мурод Муҳаммад ал Бухорий номи билан боғлашади, бу ерда нақшбандий тариқатининг суфийлари йиғилишган, ҳожилар учун вақтинчалик бошпана вазифасини бажарган. Бу такя Дамашқнинг ал-Вард маҳалласида жойлашган. Мазкур такя таркибида Муродия жомеъси ҳам бўлиб, у Дамашқдаги катта жомеълардан бири ҳисобланади. Шунингдек, Дамашқда ҳозирга қадар сақланиб қолган Ал-Афрам жомеъсини ҳам ўрта осиёликлар билан боғлашади, у эски Дамашқнинг Ал-Муҳажирин маҳалласида жойлашган. Ўрта осиёликлар Дамашқнинг турли маҳаллаларида яшаганлиги маълум, жумладан, ал-Азбакия, ал-Мухажирин, Аннабаа Ассалихия, Суксаружа, ал-Майдан ва ал-Қадам ва бошқалар.
Суратда: Муродия такяси, ХХ аср.
Суратда: Дамашқдаги Нақшбандия (Муродия) жомеъси.
ХХ асрда Ўрта Осиёда бошланган колхозлаштириш ва ундан сўнг бўлиб ўтган Сталин қатағонлари даврида ўрта осиёликлар аввал Афғонистонга, сўнгра Яқин Шарқдаги катта шаҳарларга кўчиб кетган. Улар Яқин Шарқдаги катта шаҳарларга жумладан, Дамашқ шаҳрига ҳам бориб жойлашган. Дамашққа келган ўрта осиёликлар орасида Бухоро амирлари, Қўқон хонлари оиласига мансуб хон авлодлари, хонликда юқори лавозимларда ишлаган амалдорлар, ҳарбийлар, шайхул исломлар бўлган, шунинг учун ҳам улар бу ерларда катта қийинчиликларга учрамасдан тез орада давлат ва жамиятда ўз ўринларини топишган. Улар умумий ном билан бухорийлар деб номланган. Ўрта осиёликлар орасидан ҳарбий амалдорлар, сиёсатчилар, йирик тадбиркорлар, кўплаб олимлар ва муфтийлар етишиб чиққан. Хусусан, ўз даврида Насохи Ал-Бухорий Сурияда юқори ҳарбий лавозимларда ва бош вазир вазифаларида фаолият юритган. Тилшунос олим, профессор Бурҳон Бухорий нафақат Сурия илмий жамоатчилигида балки ўзбек олимлари орасида таниқли олимлардан биридир.
Бир сўз билан айтганда худди, Саудия Арабистони, Иордания, Қуддус ва Қоҳирада бўлгани сингари Дамашқдаги миллатдошларимиз бунёдкорлиги билан, ватан, ислом дини ва ўзлари яшаб турган жамият тараққиёти йўлида садоқат билан хизмат қилганлар, натижада яхши ном ва ҳурматга сазовор бўлганлар.
Шавкат Икромов,
Яқин Шарқ давлатлари бўйича тадқиқотчи, Тошкент давлат шарқшунослик университетининг ўқитувчиси, Ўзбекистон Фанлар академияси ҳузуридаги Ўзбекистоннинг энг янги тарихи масалалари бўйича Мувофиқлаштирувчи-методик марказ докторанти.
azon.uz
Пекинда Ўзбекистоннинг Ислом цивилизацияси маркази тақдимоти ўтказилди
Ўзбекистон элчихонасида икки давлат ўртасидаги ўзаро ҳамкорлик, цивилизациялар мулоқоти ва умумий меросга бағишланган маданий-маърифий тадбир бўлиб ўтди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Тадбирда ШҲТ Котибияти раҳбарияти, Пекинда аккредитациядан ўтган дипломатик корпус вакиллари, вазирлик ва идоралар ходимлари, етакчи таҳлил марказлари, илмий-академик ҳамда маданий доиралар вакиллари иштирок этди.
Учрашувда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов бошчилигидаги мамлакатимиз делегацияси ҳам қатнашди.
Иштирокчиларга Ислом цивилизацияси маркази фаолияти кенг намойиш қилинди. Марказнинг ноёб концепцияси, асосий экспозициялари, илмий-маърифий йўналишлари ҳамда халқимизнинг бой меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича халқаро миссияси ҳақида атрофлича маълумот берилди. Ислом цивилизацияси маркази фаолияти ҳақидаги фильм иштирокчиларда катта таассурот қолдирди.
Тадбир давомида қатнашчилар эътиборига Ўзбекистоннинг бой тарихи ва маданияти, замонавий тараққиётини акс эттирувчи 100 дан ортиқ видео ва фотосуратлардан иборат кўргазма ҳавола қилинди.
Мутахассислар Ўзбекистон Президенти ташаббуси билан ташкил этилган Ислом цивилизацияси маркази жаҳон аҳамиятига молик йирик лойиҳа эканини эътироф этди. Дунёда ўхшаши бўлмаган бундай ноёб марказнинг ташкил этилиши давлат раҳбарининг ўз халқи тарихи ва маданий меросига бўлган чексиз ҳурматини акс эттириши, Ўзбекистоннинг цивилизациялар чорраҳасидаги юксак ўрнини яққол намоён этиши таъкидланди.
“Бугун биз тарихий воқеага – Тошкентда барпо этилган ва аллақачон глобал аҳамият касб этган Ислом цивилизацияси марказининг муҳташам биноси тақдимотига гувоҳ бўлдик. Ўзбекистон етакчиси Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан ушбу йирик лойиҳанинг амалга оширилиши бутун дунёга буюк цивилизациялар руҳини мужассам этган Янги Ўзбекистонни барпо этишнинг асл моҳияти ва ғоясини намоён этди”, – деди ШҲТ Бош котиби ўринбосари Суҳайл Хон.
Учрашувда қатнашган Пекин халқаро мулоқот клуби бош котиби Хань Хуа ҳам ушбу марказ ҳақида ўз фикр-мулоҳазаларини билдирди. Унинг таъкидлашича, Ислом цивилизацияси маркази жаҳон маданияти ва санъатининг муҳим масканларидан биридир. Янги Ўзбекистонда бу жиҳат Президент Шавкат Мирзиёевнинг оқилона сиёсати туфайли яққол намоён бўлмоқда. У алоҳида таъкидлаганидек, мазкур муҳташам муассаса нафақат Ўзбекистон, балки бутун Шарқ цивилизациясининг бой маданий ва маънавий меросини дунёга тарғиб этмоқда.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
