Мазҳабларда ўзига хослик ва фиқҳий қарашларни турли бўлиши Қурони карим оятлари ва Ҳадиси шарифдаги сўзларни турли маноларга далолат қилишидир.
Масалан:
Талоқ қилинган аёл идда ўтириши лозимлигини ҳамма билади. Аммо идданинг муддати ҳақида бир мазҳаб уламоларидан сўрасангиз, уч марта ҳайз кўргунча деса, иккинчи мазҳаб уламолари, уч марта ҳайздан поклик муддати ўтиши керак, дейишади. Масала битта бўлса, нима учун жавоб ҳар хил? Ёки далиллар ҳар хилми? Далилга келсак, икки томон учун ҳам Аллоҳнинг: «Вал муталлақоту ятараббасна би анфусиҳунна саласата қуруъ» - «Талоқ қилинган аёллар ўзларига уч қуруъ кутадилар», деган ояти каримасидир. Жавобнинг турлича бўлиши «қуруъ» сўзидан келиб чиққан. Бу сўз араб тилида икки маънони, ҳам ҳайз ва ҳам ҳайздан поклик маъноларини англатади. Демак, имомларнинг айримлари ўша сўздан бир ҳайз маъносини олиб, идданинг муддати талоқдан сўнг уч ҳайз кўргунча кутиш деса, бошқалари поклик маъносини олиб, идданинг муддати уч марта ҳайздан поклик муддатининг ўтиши деганлар. Албатта, уламолар бу маъноларни ўзларича ёки гапим бошқаникига ўхшаб қолмасин, деб эмас, балки қўшимча кучлантирувчи далиллар асосида олганлар.
Демак, шу ва шунга ўхшаш сабаблар туфайли фиқҳ уламоларимиз мазҳабларида ўзига хослик ва турли-туманликлар келиб чиққан. Илм ва уфқ доираси етарли кишилар буни оддий бир ҳолат, турли-туман инсонлар яшайдиган жамиятда бўлиши табиий ва қолаверса, мусулмон уммати учун раҳмат деб тушунилган. Чунки, оғир аҳволга тушиб қолганда бир мужтаҳиднинг фатвосида жавоб топилмаса, иккинчисиникидан топилади ва ҳакозо.
Лекин, минг афсуслар бўлсинки, баъзи уфқ доираси тор, мутаассиблар бу ҳолатдан жанжал ва келишмовчиликлар чиқаришган ва мусулмонларга катта зарар етказишган.
Абдураҳмонов Муҳаммаджон
"Ҳидоя" ўрта махсус ислом билим юрти мударриси
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ректори, тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) Уйғун домла Ғафуров, Мир Араб олий мадрасаси проректори Учқун Авлиёқулов ва мазкур олий мадрасанинг «Диний фанлар» кафедраси мудири Нарзулло домла Аҳмедовдан иборат юртимиз диний таълим муассасалари вакиллари Россия Федерациясида бўлиб, бир қатор нуфузли халқаро анжуман ва учрашувларда иштирок этди.
Жумладан, Грозний шаҳрида бўлиб ўтган халқаро илмий конференцияда юртимиз вакиллари фаол қатнашиб, юртимиз ислом таълими анъаналари, хусусан, Тошкент ислом институти ва Бухородаги табаррук Мир Араб мадрасасининг Марказий Осиё ва Кавказ минтақаси учун малакали диний кадрлар етказиб беришдаги тарихий ўрнига бағишланган маърузаларини тақдим этдилар.
Ташриф доирасида Чеченистон давлат университети ҳамда Кунта Ҳожи номидаги Россия ислом университети раҳбарияти билан мулоқотлар ўтказилиб, таълим соҳасида тажриба алмашиш, қўшма илмий лойиҳаларни амалга ошириш, устоз ва талабаларнинг академик алмашинувини йўлга қўйиш масалалари келишиб олинди.
Шунингдек, Тошкент ислом институти ректори Уйғун домла Ғафуров 4 сентябрь куни Санкт-Петербург давлат университети Теология институтида ўтказилган «Боязитов ўқишлари» IV халқаро илмий-маърифий конференциясида маъруза қилди. Унда юртимизда ҳанафийлик ва мотуридийлик таълимоти асосида таълим жараёни йўлга қўйилгани, устоз-шогирд анъанаси, мўътабар асарларни хатми кутуб қилиш ҳамда «Ижоза» бериш амалиёти қайта тиклангани борасидаги тажриба ўртоқлашилди. Сафар асносида Санкт-Петербург давлат университети Теология институти директори, профессор Дмитрий Шмонин билан ҳам истиқболли ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинди.
Мулоқотлар давомида хорижий ҳамкорлар Янги Ўзбекистонда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларни юқори баҳолаб, юртимизнинг ислом цивилизацияси, илм-фани ва таълими соҳасидаги беқиёс мақомини алоҳида эътироф этдилар.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати