Бандаларига рўза тутишни фарз қилган Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Рўза амалларини гўзал тарзда адо қилишда йўлбошчи бўлган Саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот ва саломлар бўлсин.
Албатта, Рамазон исломий ойлар ичида фазилатларга бой ва баракали ойлардан ҳисобланади. Бу ойда ҳидоят қўлланмаси бўлган Қуръони Каримнинг нозил бўлиши ҳам, бу ойнинг энг афзал ой эканига далолат қилади. Шунингдек, бу ойнинг фазилати ва баркаси борасида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан жуда кўплаб ҳадиси-шарифлар ривоят қилинган.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Рамазон ойи келиши билан жаннат эшиклари очилиб, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади» - дедилар. Муттафақун аълайҳ.
Ҳақиқатда, Рамазон ойининг фазилатлари ва баракотлари жуда ҳам кўп. Бу борада жуда кўп мавиъзаларда эшитиб, кўплаб мақолалар орқали хабардор бўлганмиз. Лекин, бугун эътиборимизни бошқа томонга қаратамиз. Яъни, бу ойнинг фазилатлари кўп бўлиш билан бирга, тарихда бу улуғ кунда жуда кўплаб муҳим тарихий воқеалар бўлиб ўтган. Қуйида уларни бирма- бир санаб ўтамиз.
Рамазоннинг биринчи куни:
1) 2-ҳижрий йил Душанба. Мусулмонлар биринчи марта рамазон рўзасини тутдилар.
2) Иброҳим алайҳиссаломга илоҳий саҳифалар туша бошлаган.
3) Ҳижрий 73-йил. Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
4) Ҳижрий 91- йил. Андалусни фатҳ қилиш бошланган.
5) Ҳижрий 472- йил. Абу Али ибн Сино вафот этди.
Рамазоннинг иккинчи куни:
1) Ҳижрий 65-йил. Абдумалик ибн Марвон Умавий халифа этиб тайинланди.
Рамазоннинг учинчи куни:
1) Ҳижрий 11- йил. Фотимаи Заҳро розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
2) Ҳижрий 37- йил. Таҳким воқеаси бўлиб ўтди.
Рамазоннинг тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 1- йил. Ҳамза розияллоҳу анҳу биринчи сарияга чиқдилар.
2) Ҳижрий 666 - йил. Антокия Славянлардан қайтариб олинди.
Рамазоннинг олтинчи куни:
1) Мусо алайҳиссаломга Таврот саҳифалари туша бошлади.
2) Ҳижрий 63- йил. Мусулмонлар Синд шаҳрини фатҳ қилдилар.
Рамазоннинг еттинчи куни:
1) Ҳижрий 361- йил. Ал-Азҳар университети очилди.
Рамазоннинг саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 273- йил. Ибн Можа роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
2) Ҳижрий 455- йил. Алп Арслон Салжуқийлар волийси этиб тайинланди.
Рамазоннинг ўнинчи куни:
1) Пайғамбарликнинг 10-йили, ҳижратдан 3 йил аввал. Хадийжа розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 485-йил. Низомул мулк Абул Ҳасан Алий ибн Ишоқ ўлдирилди.
Рамазоннинг ўн биринчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Зайнаб бинти Хузайма розияллоҳу анҳога уйландилар.
2) Ҳижрий 9-йил. Сақиф қабиласи элчилари Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида бўлди.
3) Ҳижрий 95- йил. Саиъд ибн Жубайр вафот этдилар.
4) Ҳижрий 624- йил. Чингизхон вафот этган.
5) Ҳижрий 922- йил. Султон Салим Дамашқни фатҳ қилди.
Рамазоннинг ўн иккинчи куни:
1) Ҳижрий 597- йил. Ибн Жавзий роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн учинчи куни:
1) Ҳижрий 15-йил. Умар розияллоҳу анҳу Шомни эгалладилар
2) Ҳижрий 40- йил. Абу Лубоба розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 132-йил. Аббосийлар Умавийлар пойтахти Дамашққа ҳужум қилишди.
2) Ҳижрий 612- йил. Ибн Атоуллоҳ Сакандарий таваллуд топдилар.
Рамазоннинг ўн бешинчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Ҳасан ибн Алий розияллоҳу анҳу дунёга келдилар.
2) Ҳижрий 37-йил. Муҳаммад ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу Мисрга волий этиб тайинландилар.
3) Ҳижрий 383- йил. Абу Бакр Хоразмий вафот этдилар.
4) Ҳижрий 543- йил. Фаҳриддин ар-Розий дунёга келдилар.
Рамазоннинг ўн еттинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Катта Бадр ғазоти бўлиб ўтди.
2) Ҳижрий 2-йил. Руқайя (розияллоҳу анҳо) бинти Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар.
3) Ҳижрий 85-йил. Мўминлар онаси Ойиша розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
4) Ҳижрий 124- йил. Муҳаммад ибн Муслим аз-Зуҳрий вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 21- йил. Холид ибн Валид вафот этдилар.
2) Ҳижрий 560- йил. Муҳйиддин ибн Арабий дунёга келди.
Рамазоннинг йигирманчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил Макка фатҳ қилинди.
2) Ҳижрий 652- йил. Сайфуддин Қутуз дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма биринчи куни:
1) Ҳижрий 40- йил. Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 95- йил. Ҳажжож ибн Юсуф ас-Сақофий дунёга келди.
3) Ҳижрий 1353- йил. Форс юрти Эрон давлати деб ўзгартирилди.
Рамазоннинг йигирма учинчи куни:
1) Ҳижрий 9-йил Мусулмонлар «Лот» номли бутни бузиб ташлашди.
2) Ҳижрий 26- йил. Язид ибн Муовия туғилди.
Рамазоннинг йигирма тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 20- йил. Амр ибн Ос масжидини қуриш бошланди.
Рамазоннинг йигирма бешинчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил. Холид ибн Валид розияллоҳу анҳу «Уззо» номли ибодатхонани бузиб ташладилар.
2) Ҳижрий 129-йил. Абу Муслим Хуросоний Умавийларга қарши қўзғолон бошлади.
3) Ҳижрий 544- йил. Фахруддин ар-Розий таваллуд топдилар.
4) Ҳижрий 658- йил. «Айни жолут» жанги бўлиб ўтди.
Рамазоннинг йигирма олтинчи куни:
1) Ҳижрий 762- йил. Бадруддин Айний роҳимаҳуллоҳ дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма еттинчи куни:
1) Ҳижрий 927- йил. Белград фатҳ этилди.
Рамазоннинг йигирма саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Закот фарз бўлди.
Рамазоннинг йигирма тўққизинчи куни:
1) Ҳижрий 1425- йил. Ёсир Арафот вафот этди.
Рамазоннинг ўттизинчи куни:
1) Ҳижрий 256- йил. Имом Бухорий вафот этдилар.
2) Ҳижрий 384- йил. Имом ибн Ҳазм дунёга келдилар.
Муҳаммад Али Муҳйиддин.
Андижон вилояти Жалақудуқ туманидаги Қиличмозор қишлоғида Қутайба ибн Муслим (р.а.) номи билан аталувчи зиёратгоҳ ва мақбара бор. Тарихчи Муҳаммад Наршаҳийнинг “Бухоро тарихи” асарида “Қутайбанинг қабри Фарғона (водий)да машҳур бўлиб, “Работи сароханг” деган жойда “Кох” деб аталадиган (ҳозирги Қиличмозор) бир қишлоқда. Одамлар зиёрат учун ҳамиша у ерга бориб турадилар” деб ёзилган.
Турли тарихий манбааларда келтирилган ривоятларга кўра, бутун Мовароуннаҳрни бўйинсудирган Қутайба ибн Муслим (р.а.) Фарғонанинг Работи Сарҳанг деган жойида оташпараст шоҳлардан Ку Лунж аскарлари зарбасига дош бера олмай тўхтаб қолади. Мустаҳкам қўрғонни қамал қилиб ҳам душманни енга олмайди. Ислом саркардаси туну кун ибодат қилиб, намозларида Аллоҳдан синоат кўрсатишини сўраб дуо қилади. Яратганнинг қудрати ила мўъжиза юз беради. Оташпарастлар шохининг қизи малика Султонбегим қалбини очади. Қиз тушида кўрган, юзидан нур ёғилиб турган оқсоқолнинг даъвати ила имон келтиради. Муслима Султонбегим иймон келтирар экан, Аллоҳ йўлида мислсиз жасорат кўрсатади. Ўз отаси, ўз эътиқодига қарши чиқиб, мусулмонларга ғалаба олиб келувчи ягона йўл – қалъага ичимлик суви келувчи яширин сув йўлини кўрсатиб беради. Сув беркитилади. Сувсизликдан оташпарастлар таслим бўлади. Қутайба (р.а) иймон келтириб, ўз халқини исломга даъват этган маликага уйланади ва учта фарзанд кўради.
Тарихий маълумотларга кўра, Қутайба ибн Муслим (р.а.) (660 - 715) йирик ислом фотиҳларидан бўлиб, ҳарбий саркарда, тажрибали лашкарбоши эди. Милодий 706 йилда халифа Юсуф Ҳажжож Абдумалик ибн Марвон фармони билан Хуросон амири лавозимига тайинланган ва унга Мовароуннаҳрни фатҳ этиш вазифаси юклатилган. Қутайба (р.а.) 706-713 йилларда тўлиқ ғалаба қилиб, ўлкага ислом динини олиб кирди ва унинг мустаҳкамлиги учун улкан замин яратди.
Айрим манбаларда келтирилишича, Соҳибқирон Амир Темур Қутайба (р.а.) дафн этилган жойни муқаддас билиб, буюк ислом саркардасининг қабри устига Самарқанддан меъмор жўнатиб, кўркам ва маҳобатли мақбара қурдирган. Бу мақбара 1935 – 1936 йилларда бузиб ташланган.
1975 – 1978 йилларда Андижон вилояти раҳбари бўлиб ишлаган Бектош Раҳимов ташаббуси хароба ҳолга келиб қолган мақбара миллий меъморчилик анъаналари асосида қайта қурилган. Икки хонали мақбаранинг асосий хонаси ташқаридан квадрат асосида бўлиб, ичкариси саккиз бурчакли, томонлари чуқур меҳробсимон равоқлар билан кўтарилиб, диаметри 5,5 метрли гумбаз билан ёпилган, гумбаз ўртасида эса қабр жойлашган бўлиб, мақбара ғарбидаги даҳлиз зиёратчилар учун мўлжалланган.
Бугунги кунга келиб, ушбу маскан одамлар кўп келадиган гавжум зиёратгоҳга айланган. Бу ерда бир неча йилдан буён қурилиш, ободонлаштириш ишлари олиб борилмоқда. Зиёратгоҳ мажмуасининг қурилиши, ободонлаштириш ишларида Жалақудуқ туманидаги корхона, ташкилотлар, фермер хўжаликлари, тадбиркорлар, қўйингки, жуда кўп саховатпеша инсонлар яқиндан ёрдам бермоқда. Ислом тарихи саҳифаларидан муносиб ўрин олган улуғ зот номи билан аталувчи мазкур зиёратгоҳ 2006 йилда тарихий ва маданий мерос объекти, зиёратгоҳ сифатида давлат муҳофазасига олинган.
Кейинги йилларда вилоят, туман ҳокимликлари, сахий инсонлар кўмагида зиёратгоҳни кенгайтириш, ободонлаштириш борасида катта ҳажмдаги қурилиш, ободонлаштириш ишлари олиб борилди. Шу кунларда мажмуа таркибидаги биноларнинг сўнгги пардозлаш ишлари якунига етмоқда. Пардозлаш ишлари андижонлик, қўқонлик ҳамда Бухородан келган моҳир усталар томонидан бажарилди. Зиёратгоҳ мажмуаси бутунлай янгича қиёфага келтирилиб, зиёратчилар учун барча қулайликлар яратилади.
Махсус лойиҳа асосида барпо этилган зиёратгоҳ ҳудудида икки қаватли беш минг намозхонга мўлжалланган масжид, айланасига музей, кутубхона ва зиёратчилар учун алоҳида хоналар қурилди. Бундан ташқари, аёллар учун алоҳида таҳоратхона ва намозхона ҳам барпо этилди.
Мажмуа ўртасида жойлашган қабр устига баландлиги 20 метр бўлган гумбаз, гумбазнинг тўрт томонида зиёратчилар учун ўзига хос кўринишга эга соябонлар, мақбарадан унча узоқ бўлмаган жойга, тарихий, замонавий кўриниш уйғунлашган ландшафт асосида шаршара барпо этилди.
Зиёратгоҳга олиб кирадиган катта йўл бошига арка - “Роботи сарханг”, яъни, аркали махсус катта дарвоза қурилди. Яқин йиллар ичида Қутайба ибн Муслим (р.а.) бу зиёратгоҳ меҳмонлар ва зиёратчилар билан гавжум энг обод масканга айланади.
Қутайба ибн Муслим (р.а.) зиёратгоҳи мажмуасига нафақат юртимиздан, балки яқин ва узоқ хорижий давлатлардан ҳам меҳмонлар, сайёҳлар тез-тез келиб туради. Шу йилнинг ўзида зиёратгоҳга Афғонистон, Индонезия, Ҳиндистон, Покистон, Хитой давлатларидан, шунингдек, қўшни Қирғизистон ва Тожикистондан юзлаб зиёратчилар ташриф буюрмоқда.
– Зиёратгоҳ мажмуаси қурилиши, ободонлаштириш ишлари билан бир қаторда, Қутайба ибн Муслим ҳаёти, фаолияти, унинг номи билан аталувчи зиёратгоҳ тарихи, бу ерда барпо этилаётган мажмуа, унинг аҳамияти ҳақида юртдошларимиз, кенг жамоатчилик, айниқса, ёш авлодга кенгроқ маълумотлар бериш мақсадида қатор китоблар чоп этилди, – дейди “Жалақудуқ ҳаёти” газетаси муҳаррири Шукурилло Хайитохунов. – Жумладан, ҳозирга қадар “Қутайба ибн Муслим”, “Қутайба ибн Муслим зиёратгоҳи”, “Қутайба ибн Муслим зиёратгоҳи мўъжизалари” “Султон ойим зиёратгоҳи””, “Журъат ва жасорат”, “Қўмондон” сингари қатор китоблар чоп этилди. Ушбу китоблар қирғиз, рус ва инглиз тилларига таржима қилинди.
Мазкур китоблар Ислом оламининг улуғ ва машҳур зотларидан бири Қутайба ибн Муслим, унинг номи билан аталувчи зиёратгоҳ ва зиёратгоҳ мажмуасини тарғиб этиш билан бирга, келувчилар, хорижий сайёҳларга кенг маълумотлар беради. Қолаверса, юртдошларимиз, айниқса, ёш авлод қалбида қадим тарихимизга, юртимиз заминида яшаб ўтган улуғ зотларга бўлган ҳурмат, юртдан фахрланиш туйғуларини янада мустаҳкамлайди.
Муаллиф: Фахриддин Убайдуллаев, ЎзА мухбири
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати