04 Октябр, 2026, 23 Рабиъус сони, 1448
04 Октябр, 2026, 23 Рабиъус сони, 1448
Танловга!
Бандаларига рўза тутишни фарз қилган Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Рўза амалларини гўзал тарзда адо қилишда йўлбошчи бўлган Саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот ва саломлар бўлсин.
Албатта, Рамазон исломий ойлар ичида фазилатларга бой ва баракали ойлардан ҳисобланади. Бу ойда ҳидоят қўлланмаси бўлган Қуръони Каримнинг нозил бўлиши ҳам, бу ойнинг энг афзал ой эканига далолат қилади. Шунингдек, бу ойнинг фазилати ва баркаси борасида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан жуда кўплаб ҳадиси-шарифлар ривоят қилинган.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Рамазон ойи келиши билан жаннат эшиклари очилиб, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади» - дедилар. Муттафақун аълайҳ.
Ҳақиқатда, Рамазон ойининг фазилатлари ва баракотлари жуда ҳам кўп. Бу борада жуда кўп мавиъзаларда эшитиб, кўплаб мақолалар орқали хабардор бўлганмиз. Лекин, бугун эътиборимизни бошқа томонга қаратамиз. Яъни, бу ойнинг фазилатлари кўп бўлиш билан бирга, тарихда бу улуғ кунда жуда кўплаб муҳим тарихий воқеалар бўлиб ўтган. Қуйида уларни бирма- бир санаб ўтамиз.
Рамазоннинг биринчи куни:
1) 2-ҳижрий йил Душанба. Мусулмонлар биринчи марта рамазон рўзасини тутдилар.
2) Иброҳим алайҳиссаломга илоҳий саҳифалар туша бошлаган.
3) Ҳижрий 73-йил. Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
4) Ҳижрий 91- йил. Андалусни фатҳ қилиш бошланган.
5) Ҳижрий 472- йил. Абу Али ибн Сино вафот этди.
Рамазоннинг иккинчи куни:
1) Ҳижрий 65-йил. Абдумалик ибн Марвон Умавий халифа этиб тайинланди.
Рамазоннинг учинчи куни:
1) Ҳижрий 11- йил. Фотимаи Заҳро розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
2) Ҳижрий 37- йил. Таҳким воқеаси бўлиб ўтди.
Рамазоннинг тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 1- йил. Ҳамза розияллоҳу анҳу биринчи сарияга чиқдилар.
2) Ҳижрий 666 - йил. Антокия Славянлардан қайтариб олинди.
Рамазоннинг олтинчи куни:
1) Мусо алайҳиссаломга Таврот саҳифалари туша бошлади.
2) Ҳижрий 63- йил. Мусулмонлар Синд шаҳрини фатҳ қилдилар.
Рамазоннинг еттинчи куни:
1) Ҳижрий 361- йил. Ал-Азҳар университети очилди.
Рамазоннинг саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 273- йил. Ибн Можа роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
2) Ҳижрий 455- йил. Алп Арслон Салжуқийлар волийси этиб тайинланди.
Рамазоннинг ўнинчи куни:
1) Пайғамбарликнинг 10-йили, ҳижратдан 3 йил аввал. Хадийжа розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 485-йил. Низомул мулк Абул Ҳасан Алий ибн Ишоқ ўлдирилди.
Рамазоннинг ўн биринчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Зайнаб бинти Хузайма розияллоҳу анҳога уйландилар.
2) Ҳижрий 9-йил. Сақиф қабиласи элчилари Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида бўлди.
3) Ҳижрий 95- йил. Саиъд ибн Жубайр вафот этдилар.
4) Ҳижрий 624- йил. Чингизхон вафот этган.
5) Ҳижрий 922- йил. Султон Салим Дамашқни фатҳ қилди.
Рамазоннинг ўн иккинчи куни:
1) Ҳижрий 597- йил. Ибн Жавзий роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн учинчи куни:
1) Ҳижрий 15-йил. Умар розияллоҳу анҳу Шомни эгалладилар
2) Ҳижрий 40- йил. Абу Лубоба розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 132-йил. Аббосийлар Умавийлар пойтахти Дамашққа ҳужум қилишди.
2) Ҳижрий 612- йил. Ибн Атоуллоҳ Сакандарий таваллуд топдилар.
Рамазоннинг ўн бешинчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Ҳасан ибн Алий розияллоҳу анҳу дунёга келдилар.
2) Ҳижрий 37-йил. Муҳаммад ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу Мисрга волий этиб тайинландилар.
3) Ҳижрий 383- йил. Абу Бакр Хоразмий вафот этдилар.
4) Ҳижрий 543- йил. Фаҳриддин ар-Розий дунёга келдилар.
Рамазоннинг ўн еттинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Катта Бадр ғазоти бўлиб ўтди.
2) Ҳижрий 2-йил. Руқайя (розияллоҳу анҳо) бинти Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар.
3) Ҳижрий 85-йил. Мўминлар онаси Ойиша розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
4) Ҳижрий 124- йил. Муҳаммад ибн Муслим аз-Зуҳрий вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 21- йил. Холид ибн Валид вафот этдилар.
2) Ҳижрий 560- йил. Муҳйиддин ибн Арабий дунёга келди.
Рамазоннинг йигирманчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил Макка фатҳ қилинди.
2) Ҳижрий 652- йил. Сайфуддин Қутуз дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма биринчи куни:
1) Ҳижрий 40- йил. Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 95- йил. Ҳажжож ибн Юсуф ас-Сақофий дунёга келди.
3) Ҳижрий 1353- йил. Форс юрти Эрон давлати деб ўзгартирилди.
Рамазоннинг йигирма учинчи куни:
1) Ҳижрий 9-йил Мусулмонлар «Лот» номли бутни бузиб ташлашди.
2) Ҳижрий 26- йил. Язид ибн Муовия туғилди.
Рамазоннинг йигирма тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 20- йил. Амр ибн Ос масжидини қуриш бошланди.
Рамазоннинг йигирма бешинчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил. Холид ибн Валид розияллоҳу анҳу «Уззо» номли ибодатхонани бузиб ташладилар.
2) Ҳижрий 129-йил. Абу Муслим Хуросоний Умавийларга қарши қўзғолон бошлади.
3) Ҳижрий 544- йил. Фахруддин ар-Розий таваллуд топдилар.
4) Ҳижрий 658- йил. «Айни жолут» жанги бўлиб ўтди.
Рамазоннинг йигирма олтинчи куни:
1) Ҳижрий 762- йил. Бадруддин Айний роҳимаҳуллоҳ дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма еттинчи куни:
1) Ҳижрий 927- йил. Белград фатҳ этилди.
Рамазоннинг йигирма саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Закот фарз бўлди.
Рамазоннинг йигирма тўққизинчи куни:
1) Ҳижрий 1425- йил. Ёсир Арафот вафот этди.
Рамазоннинг ўттизинчи куни:
1) Ҳижрий 256- йил. Имом Бухорий вафот этдилар.
2) Ҳижрий 384- йил. Имом ибн Ҳазм дунёга келдилар.
Тошкент Ислом институти талабаси
Муҳаммад Али Муҳйиддин.
Ҳалоллик ва ростгўйлик инсоннинг шахсий фазилатлари бўлиш билан бирга, оила мустаҳкамлиги, жамият тараққиёти ва ижтимоий муносабатларнинг барқарорлигини таъминлайдиган муҳим миллий, диний, маънавий-ахлоқий қадриятлардир. Инсонлар ўртасида ўзаро ишонч, адолат, ҳурмат ва ҳамжиҳатлик қарор топиши кўп жиҳатдан ҳар бир шахснинг ҳалоллик ва ростгўйлик тамойилларига қай даражада амал қилишига боғлиқ. Шу маънода, бу икки хислат нафақат шахсий хулқ-атвор меъёри, балки оила ва жамиятда соғлом маънавий муҳитни шакллантирувчи муҳим омил ҳисобланади.
Ислом динида ҳалоллик ва ростгўйликка инсон ҳаётининг барча соҳаларини қамраб олувчи муҳим тамойиллар сифатида қаралади. Ҳалол ва ҳаромни фарқлаш, шубҳали ишлардан сақланиш, ўзгаларнинг ҳақ-ҳуқуқини поймол қилмаслик, ростгўй ва адолатли бўлиш инсоннинг нафақат шахсий камолоти, балки жамият олдидаги масъулиятини ҳам белгилайди.
Ҳалоллик ва ростгўйлик инсоннинг маънавий бойлигини, юксак ахлоқий фазилати ва комилликка интилишини намоён этувчи муҳим мезонлар ҳисобланади. Бундай инсон сўзи ва амалида ҳақиқатга содиқ бўлади, ҳар қандай вазиятда ҳам адолат ва виждонийлик тамойилларига риоя этишга ҳаракат қилади. Шу билан атрофдагиларнинг ишонч ва ҳурматини ҳам қозонади.
Қуръони карим оятлари ва Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўплаб ҳадиси шарифларида инсонларни ҳалоллик ва ростгўйликка даъват қилиш, ҳар доим ҳалол бўлишга ундаш, алдов ва ёлғон гувоҳлик беришдан қайтаришга алоҳида эътибор қаратилган.
Аллоҳ таоло Наҳл сурасининг 105-оятида бундай марҳамат қилган: «Ёлғон сўзларни фақат Аллоҳнинг оятларига имон келтирмайдиганларгина тўқийдилар. Айнан ўшаларнинг ўзлари ёлғончилардир».
Оятнинг нозил бўлиш сабаби Макка мушрикларининг Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга нисбатан турли асоссиз даъволарни илгари сургани, жумладан, у зотни ёлғончиликда айблаганидир.
Аслида, ёлғонни фақат имонсиз кишиларгина тўқийди. Чунки мўмин киши ёлғонни катта гуноҳ деб билади. Ёлғон сабабли қиёматда азобга қолишдан қўрқади. Шунинг учун ҳар қандай вазиятда ростгўй бўлишга интилади. Ҳатто ўз манфаатига зид бўлган ҳолатларда ҳам ҳақиқатни айтишни Афзал билади. Зеро, ҳақиқий имон инсонни фақат ибодатларга эмас, балки юксак ахлоқий фазилатларга ҳам ундайди.
Ислом таълимотида ҳалоллик ва тўғрисўзлик мақталган, ёлғон гапириш ва ҳақиқатни яшириш кескин қораланган. Жумладан, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар.
Абдуллоҳ (ибн Масъуд) розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ростгўйликни ўзингизга лозим тутингиз (ростгўй бўлингиз)! Чунки ростгўйлик яхшиликка етаклайди, яхшилик эса жаннатга етаклайди. Киши доим рост гапирса, Аллоҳнинг ҳузурида «сиддиқ» (ўта ростгўй) деб ёзиб қўйилади. Ёлғондан сақланинг! Чунки ёлғон фожирликка (гуноҳ ва бузуқликка) етаклайди, фожирлик эса дўзахга етаклайди. Киши ёлғон гапираверса, Аллоҳнинг ҳузурида «каззоб» (ўта ёлғончи) деб ёзиб қўйилади», дедилар» (Имом Бухорий ривояти).
Нўмон ибн Башир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганларини эшитдим: «Ҳалол ҳам аниқ, ҳаром ҳам аниқ. Уларнинг ўртасида шубҳали нарсалар бор. Кўп одамлар буни билмайди. Ким шубҳалардан сақланса, дини ва обрўйини пок сақлайди…» (Имом Бухорий ривояти).
Бу ўринда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам инсонларни эҳтиёткорлик ва покликка даъват этмоқдалар. Чунки ҳалоллик тамойилларига амал қилган инсон ҳаётнинг ҳар бир жабҳасида, жумладан, сўзида, оилавий муносабатларида, таълим олишда, меҳнат фаолиятида ва жамиятдаги ўзаро муносабатларида адолат, поклик ва ростгўйликка интилади. Ўзгаларнинг ҳақ-ҳуқуқларини ҳурмат қилади, бировнинг мол-мулки ёки меҳнатининг маҳсулига тажовуз қилмайди, алдов, хиёнат ва манфаатпарастликдан узоқ бўлишга интилади. Бундай фазилатлар инсоннинг шахсий обрў-эътиборини юксалтириш билан бирга, жамият аъзолари ўртасида ўзаро ишонч ва ҳамкорликни мустаҳкамлайди.
Мухтасар қилиб айтганда, ҳалоллик ва ростгўйлик ижтимоий ҳаётнинг барқарорлигини, инсонлар ўртасидаги ишонч ва жамият тараққиётини таъминловчи муҳим маънавий-ахлоқий асосдир. Ислом таълимотидаги ҳалоллик, ростгўйлик, адолат ва омонатдорликка оид кўрсатмалар бу қадриятларнинг инсон ва жамият ҳаётидаги ўрни нақадар муҳим эканини кўрсатади. Ҳар бир инсон ўз ҳаёти ва фаолиятида ҳалоллик, ростгўйлик, адолат ва виждонлиликни устувор тамойилга айлантирса, жамиятда соғлом маънавий муҳитни шакллантириш имконияти ортади.
Йўлдошхон ИСАЕВ,
Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази илмий ходими
Манба: «Зарафшон» газетаси 2026 йил 19-сентабр, №82 (24.262)
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 