03 Ноябр, 2026, 23 Жумадул аввал, 1448
03 Ноябр, 2026, 23 Жумадул аввал, 1448
Танловга!
Бандаларига рўза тутишни фарз қилган Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Рўза амалларини гўзал тарзда адо қилишда йўлбошчи бўлган Саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот ва саломлар бўлсин.
Албатта, Рамазон исломий ойлар ичида фазилатларга бой ва баракали ойлардан ҳисобланади. Бу ойда ҳидоят қўлланмаси бўлган Қуръони Каримнинг нозил бўлиши ҳам, бу ойнинг энг афзал ой эканига далолат қилади. Шунингдек, бу ойнинг фазилати ва баркаси борасида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан жуда кўплаб ҳадиси-шарифлар ривоят қилинган.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Рамазон ойи келиши билан жаннат эшиклари очилиб, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади» - дедилар. Муттафақун аълайҳ.
Ҳақиқатда, Рамазон ойининг фазилатлари ва баракотлари жуда ҳам кўп. Бу борада жуда кўп мавиъзаларда эшитиб, кўплаб мақолалар орқали хабардор бўлганмиз. Лекин, бугун эътиборимизни бошқа томонга қаратамиз. Яъни, бу ойнинг фазилатлари кўп бўлиш билан бирга, тарихда бу улуғ кунда жуда кўплаб муҳим тарихий воқеалар бўлиб ўтган. Қуйида уларни бирма- бир санаб ўтамиз.
Рамазоннинг биринчи куни:
1) 2-ҳижрий йил Душанба. Мусулмонлар биринчи марта рамазон рўзасини тутдилар.
2) Иброҳим алайҳиссаломга илоҳий саҳифалар туша бошлаган.
3) Ҳижрий 73-йил. Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
4) Ҳижрий 91- йил. Андалусни фатҳ қилиш бошланган.
5) Ҳижрий 472- йил. Абу Али ибн Сино вафот этди.
Рамазоннинг иккинчи куни:
1) Ҳижрий 65-йил. Абдумалик ибн Марвон Умавий халифа этиб тайинланди.
Рамазоннинг учинчи куни:
1) Ҳижрий 11- йил. Фотимаи Заҳро розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
2) Ҳижрий 37- йил. Таҳким воқеаси бўлиб ўтди.
Рамазоннинг тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 1- йил. Ҳамза розияллоҳу анҳу биринчи сарияга чиқдилар.
2) Ҳижрий 666 - йил. Антокия Славянлардан қайтариб олинди.
Рамазоннинг олтинчи куни:
1) Мусо алайҳиссаломга Таврот саҳифалари туша бошлади.
2) Ҳижрий 63- йил. Мусулмонлар Синд шаҳрини фатҳ қилдилар.
Рамазоннинг еттинчи куни:
1) Ҳижрий 361- йил. Ал-Азҳар университети очилди.
Рамазоннинг саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 273- йил. Ибн Можа роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
2) Ҳижрий 455- йил. Алп Арслон Салжуқийлар волийси этиб тайинланди.
Рамазоннинг ўнинчи куни:
1) Пайғамбарликнинг 10-йили, ҳижратдан 3 йил аввал. Хадийжа розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 485-йил. Низомул мулк Абул Ҳасан Алий ибн Ишоқ ўлдирилди.
Рамазоннинг ўн биринчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Зайнаб бинти Хузайма розияллоҳу анҳога уйландилар.
2) Ҳижрий 9-йил. Сақиф қабиласи элчилари Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида бўлди.
3) Ҳижрий 95- йил. Саиъд ибн Жубайр вафот этдилар.
4) Ҳижрий 624- йил. Чингизхон вафот этган.
5) Ҳижрий 922- йил. Султон Салим Дамашқни фатҳ қилди.
Рамазоннинг ўн иккинчи куни:
1) Ҳижрий 597- йил. Ибн Жавзий роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн учинчи куни:
1) Ҳижрий 15-йил. Умар розияллоҳу анҳу Шомни эгалладилар
2) Ҳижрий 40- йил. Абу Лубоба розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 132-йил. Аббосийлар Умавийлар пойтахти Дамашққа ҳужум қилишди.
2) Ҳижрий 612- йил. Ибн Атоуллоҳ Сакандарий таваллуд топдилар.
Рамазоннинг ўн бешинчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Ҳасан ибн Алий розияллоҳу анҳу дунёга келдилар.
2) Ҳижрий 37-йил. Муҳаммад ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу Мисрга волий этиб тайинландилар.
3) Ҳижрий 383- йил. Абу Бакр Хоразмий вафот этдилар.
4) Ҳижрий 543- йил. Фаҳриддин ар-Розий дунёга келдилар.
Рамазоннинг ўн еттинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Катта Бадр ғазоти бўлиб ўтди.
2) Ҳижрий 2-йил. Руқайя (розияллоҳу анҳо) бинти Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар.
3) Ҳижрий 85-йил. Мўминлар онаси Ойиша розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
4) Ҳижрий 124- йил. Муҳаммад ибн Муслим аз-Зуҳрий вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 21- йил. Холид ибн Валид вафот этдилар.
2) Ҳижрий 560- йил. Муҳйиддин ибн Арабий дунёга келди.
Рамазоннинг йигирманчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил Макка фатҳ қилинди.
2) Ҳижрий 652- йил. Сайфуддин Қутуз дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма биринчи куни:
1) Ҳижрий 40- йил. Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 95- йил. Ҳажжож ибн Юсуф ас-Сақофий дунёга келди.
3) Ҳижрий 1353- йил. Форс юрти Эрон давлати деб ўзгартирилди.
Рамазоннинг йигирма учинчи куни:
1) Ҳижрий 9-йил Мусулмонлар «Лот» номли бутни бузиб ташлашди.
2) Ҳижрий 26- йил. Язид ибн Муовия туғилди.
Рамазоннинг йигирма тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 20- йил. Амр ибн Ос масжидини қуриш бошланди.
Рамазоннинг йигирма бешинчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил. Холид ибн Валид розияллоҳу анҳу «Уззо» номли ибодатхонани бузиб ташладилар.
2) Ҳижрий 129-йил. Абу Муслим Хуросоний Умавийларга қарши қўзғолон бошлади.
3) Ҳижрий 544- йил. Фахруддин ар-Розий таваллуд топдилар.
4) Ҳижрий 658- йил. «Айни жолут» жанги бўлиб ўтди.
Рамазоннинг йигирма олтинчи куни:
1) Ҳижрий 762- йил. Бадруддин Айний роҳимаҳуллоҳ дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма еттинчи куни:
1) Ҳижрий 927- йил. Белград фатҳ этилди.
Рамазоннинг йигирма саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Закот фарз бўлди.
Рамазоннинг йигирма тўққизинчи куни:
1) Ҳижрий 1425- йил. Ёсир Арафот вафот этди.
Рамазоннинг ўттизинчи куни:
1) Ҳижрий 256- йил. Имом Бухорий вафот этдилар.
2) Ҳижрий 384- йил. Имом ибн Ҳазм дунёга келдилар.
Тошкент Ислом институти талабаси
Муҳаммад Али Муҳйиддин.
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида 21 октябрь – Ўзбек тили байрами куни ҳамда ўзбек тилига давлат тили мақоми берилганининг 37 йиллиги муносабати билан «Давлат тили – миллий маънавиятимиз тимсоли» мавзусида маънавий-маърифий давра суҳбати ўтказилди.
Тадбирдан мақсад талаба-ёшларда она тилига ҳурматни ошириш, уларни ўзбек тилининг тарихи, миллий давлатчилигимиз ва маънавий ҳаётимиздаги ўрни билан таништириш, давлат тилига оид ислоҳотларнинг моҳиятини кенг тушунтиришдан иборат бўлди.
Давра суҳбатини институтнинг «Ижтимоий фанлар ва тиллар» кафедраси ўқитувчиси Ш.Бадиев олиб борди. У 1-босқич талабаларига ўзбек тилининг тарихий тараққиёт босқичлари, совет давридаги тил сиёсати, давлат тили мақоми учун олиб борилган саъй-ҳаракатлар ҳамда мустақиллик йилларида она тилимиз нуфузини ошириш борасида амалга оширилган ислоҳотлар ҳақида батафсил маълумот берди.
Тадбирда тил ҳар бир миллатнинг маънавий қиёфаси, тарихий хотираси, миллий ўзлиги ва маданий меросини сақлаб қолувчи энг муҳим омиллардан бири экани таъкидланди. Халқнинг асрлар давомида шаклланган урф-одатлари, қадриятлари, илмий тафаккури ва маънавий бойликлари авлоддан-авлодга, аввало, она тили орқали етказилади.
Маърузада совет даври тил сиёсатига алоҳида тўхталинди. Бу даврда рус тилининг давлат бошқаруви, олий таълим, илм-фан ва айрим расмий иш юритиш соҳаларидаги мавқеи кучайиб бориб, ўзбек тили ижтимоий ҳаётнинг муайян йўналишларида чекланган имкониятлар билан қўлланилгани тарихий мисоллар орқали тушунтирилди. Ёзув тизимининг бир неча бор ўзгартирилгани, жумладан, араб ёзувидан лотин графикасига, кейинчалик кирилл алифбосига ўтилиши миллий ёзма меросни ўрганишга ва авлодлар ўртасидаги маънавий-маданий узвийликка таъсир кўрсатгани қайд этилди. Шу билан бирга, маърузачи ўзбек тилида адабиёт, матбуот ва илмий фаолият ривожланганини, бироқ тилларнинг расмий ва ижтимоий мавқеида тенгсизлик мавжуд бўлганини ҳам таъкидлади.
Айниқса, 1989 йил 21 октябрда «Давлат тили ҳақида»ги Қонуннинг қабул қилиниши халқимиз маънавий ҳаётидаги муҳим тарихий воқеа сифатида эътироф этилди. Қонун билан ўзбек тилига давлат тили мақоми берилиши миллий ўзликни англаш, она тилига ҳурматни кучайтириш ва унинг давлат ҳамда жамият ҳаётидаги ўрнини мустаҳкамлаш йўлидаги муҳим қадам деб баҳоланди.
Мустақиллик йилларида давлат тилининг ҳуқуқий мақомини мустаҳкамлаш, нуфузини ошириш, таълим, маданият, илм-фан ва давлат бошқарувида ундан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш борасида амалга оширилган ишларга эътибор қаратилди. Жумладан, ўзбек тилининг давлат тили сифатида Ўзбекистон Республикаси Конституциясида мустаҳкамлангани, 1995 йилда «Давлат тили ҳақида»ги Қонуннинг янги таҳрири қабул қилингани, 2019 йил 21 октябрдаги «Ўзбек тилининг давлат тили сифатидаги нуфузи ва мавқеини тубдан ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Президент фармонининг аҳамияти ҳақида маълумот берилди. 2020 йилда 21 октябрнинг «Ўзбек тили байрами куни» этиб белгиланиши ҳам она тилимиз мавқеини юксалтиришга қаратилган муҳим ташаббуслардан бири экани таъкидланди.
Давра суҳбатида ўзбек тилининг бой илмий ва адабий мероси ҳақида ҳам сўз юритилди. Маҳмуд Кошғарий, Юсуф Хос Ҳожиб, Алишер Навоий ва Бобур каби буюк аждодларимизнинг туркий тиллар, адабиёт ва маънавият ривожига қўшган ҳиссаси эътироф этилди. Алишер Навоийнинг туркий тилнинг бой ифода имкониятларини намоён этган ижоди ва «Муҳокамат ул-луғатайн» асарининг тилшунослик тарихидаги аҳамияти алоҳида қайд этилди. Алломаларимиз қолдирган мерос она тилимиз нафақат кундалик мулоқот воситаси, балки юксак илмий, адабий ва фалсафий тафаккурни ифодалашга қодир тил эканини кўрсатиши таъкидланди.
Шунингдек, диний таълим муассасалари талабалари учун ўзбек адабий тили меъёрларини пухта ўзлаштириш, фикрни аниқ, равон ва мантиқий ифодалаш, диний-маърифий тушунчаларни кенг жамоатчиликка содда ва тушунарли тилда етказиш алоҳида аҳамиятга эга экани айтилди. Келажакда диний-маърифий соҳада фаолият юритадиган мутахассислар араб тили ва ислом илмларини пухта эгаллаш билан бирга, ўзбек тилининг луғавий бойлиги, услубий имкониятлари ва нутқ маданиятини ҳам чуқур ўзлаштиришлари зарурлиги қайд этилди.
Глобаллашув, рақамли технологиялар ва ижтимоий тармоқлар шароитида она тили софлиги, имло меъёрлари ва нутқ маданиятини сақлаш масаласига ҳам эътибор қаратилди. Ёшларнинг давлат тилида саводли ёзиши, адабий тил меъёрларига амал қилиши ва интернетда ҳам она тилига ҳурмат билан муносабатда бўлиши муҳим маънавий масъулият экани таъкидланди. Бошқа тилларни ўрганиш ва ўзбек тилига ҳурмат бир-бирига зид эмаслиги, аксинча, кўп тиллилик замонавий билимларни эгаллаш ва халқаро илмий мулоқотда иштирок этиш имкониятларини кенгайтириши айтилди.
Тадбир якунида она тилини асраб-авайлаш, унинг бой имкониятларидан тўғри фойдаланиш, миллий илмий-маънавий меросни чуқур ўрганиш ва келажак авлодларга етказиш ҳар бир зиёли ва ёш мутахассиснинг муҳим бурчи экани таъкидланди.
Мазкур давра суҳбати талабаларнинг ўзбек тили тарихи ва давлат тили сиёсатига оид билимларини бойитиш, миллий ўзликни англаш туйғусини мустаҳкамлаш ҳамда она тилига ҳурмат-эҳтиромни юксалтиришга хизмат қиладиган муҳим тарбиявий тадбирлардан бири бўлди.
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 