Зироънинг замонавий ўлчовлардаги миқдори
Зироъ деб ҳайвонларнинг қўлига айтилади. Фақат инсондагина қўлнинг тирсагидан ўрта бармоқнинг учигача бўлган миқдорга айтилади. Шаръий ҳукмларнинг масофа ва узунликка оид мавзуларида зироъ асосий ўлчов бирилиги сифатида кўрсатилади. Кўплаб манбалар, хусусан, фиқҳий манбалар унинг инсон қўлидан тирсакдан бошланиб бармоқ учигача бўлган миқдор эканлиги, у олти мушт, мушт эса тўрт бармоқ, бармоқ эса бирининг олди иккинчисининг орқасига қилиб ёпиштириб қўйилган ўртача олтита арпа, арпа эса хачирнинг думидан олинган олтита соч миқдоридадир.
Маҳмудбек Фалакий (вф.1302 ҳ.) зироъ узунлигини
белгилаш учун бир неча тажрибаларга қўл урган. Жумладан, у ўртача қоматдаги 30 та инсоннинг қўлини ўлчаб чиққан ва ўртача зироънинг узунлиги 48 см деган хулосага келган.
Шунингдек, Иброҳим ибн Мустафо (вф.1328 ҳ.) ҳам бу борада қиёсий тажриба ўтказган. У 144 та арпанинг ён тарафини ўлчаган ва бу ишни 55 марта такрорлаган. Яна у бундай тажрибани хачир думидан олинган сочда ҳам 81 марта такрорлаган ва ҳисоб-китоблар натижасига кўра бир шаръий зироъ 48.5 см деган хулосага келган.
Шаръий зироънинг миқдори борасида энг дақиқ ўлчов Мисрнинг Азҳар жомиъасида жойлашган Табарсий мадрасасининг ҳовузидан маълум бўлган. Чунки уни ҳанафийлар қурган. Маълумки, ҳанафий мазҳабига кўра оқин бўлмаган сув 100 зироъ квадрат бўлгандагина таҳоратга яроқли бўлади. Маҳмудбек Фалакийнинг нақл қилишича, “Азҳар”га қарашли Табарсий мадрасасидаги ҳовузнинг масофаси роппа-роса 100 зироъ квадрат бўлиш шартига кўра қурилган. Маҳмудбек Фалакий ушбу ҳовузни ўлчаб унинг кенглиги 3.95 м, узунлиги эса 6.16 м.га баробар эканлигини аниқлаган. Бу унинг 24.332 м. квадрат 67 эканлигини билдиради. Бу миқдорни 100 га тақсим қилинса, 0.24332 м квадрат чиқади. Бу шаръий бир зироъ квадратнинг миқдоридир. Бу сонни илдиз остига бўлиш амалиётига кўра тақсимласак, 0.4932747712989 м, яъни 49. 32747712989 см чиқади.
Баъзи манбаларда эса бир зироъ 46 см дея кўрсатилган. Шулардан келиб чиқиб, биз “кирбос зироъси” деган иборага “Тадқиқотларга кўра мазҳабимизда бир зироъ 46-49.32 см ни ташкил қилади” дея изоҳ бердик. Шулардан келиб чиқиб биз зироънинг ўртача миқдорини 48 см деб олдик. Чунки юқоридаги иборалардан бир зироънинг олти мушт эканини, бир мушт эса тўрт бармоқдан иборат эканлиги маълум бўлган эди. Тажрибаларга кўра бир бармоқнинг эни тақрибан 2 см ни ташкил қилади. Олти муштда эса 24 бармоқ бор. 24 ни иккига кўпайтирилса 48 см келиб чиқади.
Ўзбекистон Халқаро Ислом академияси магистранти,
“Ақоид ва фиқҳий фанлар” кафедраси ўқитувчиси
Жўрабоев Ҳабибуллоҳ
Диний таълимда янги босқич: Тошкентда нуфузли анжуман бўлиб ўтмоқда
Тошкент шаҳридаги Ислом цивилизацияси марказининг Катта мажлислар залида Ўзбекистон мусулмонлари идораси тасарруфидаги олий ва ўрта махсус диний таълим муассасалари профессор-ўқитувчиларининг «Замонавий диний таълим: педагогика, илм-маърифат ва инновация» мавзусидаги I илмий-амалий анжумани бошланди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси тарихида илк бор ўтказилаётган ушбу нуфузли тадбирда Президент маслаҳатчиси Музаффар Комилов, Дин ишлари бўйича қўмита раиси Содиқжон Тошбоев, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов, шунингдек, диний таълим муассасалари раҳбарлари, бош имом-хатиблар ва ОАВ вакиллари иштирок этмоқда. Анжуманга жами 700 нафарга яқин педагог ва соҳа вакиллари жалб этилган бўлиб, уларнинг 300 нафари бевосита залда, 400 нафари эса ҳудудлардан видеоселектор орқали қатнашмоқда.
Сўзга чиққан нотиқлар сўнгги йилларда Президентимиз ташаббуслари билан диний-маърифий соҳани такомиллаштириш ва замонавий кадрлар тайёрлаш борасида амалга оширилаётган тизимли ислоҳотларга тўхталиб ўтмоқда. Таъкидланганидек, Мир Араб олий мадрасаси, Ҳадис илми мактаби, Имом Термизий ислом институти ва мадрасаси ҳамда 4 та халқаро илмий-тадқиқот марказининг ташкил этилиши илм аҳлига кенг имкониятлар эшигини очди. Тошкент ислом институтида магистратура очилди, тизимдаги 510 нафар педагогнинг 50 нафардан ортиғи PhD ва DSc илмий даражаларига эга бўлди.
Шунингдек, юртимиздаги диний таълим муассасаларига Мисрнинг Ал-Азҳар мажмуаси устозлари жалб этилди. 90 та фан дастури ва янги авлод дарсликлари яратилди. Мир Араб, Хадичаи Кубро, Ҳидоя ва Кўкалдош мадрасалари замонавий биноларга эга бўлиб, Иордания, Миср ва Бирлашган Араб Амирликларининг етакчи олий таълим муассасалари билан ҳамкорликлар ривожланмоқда.
Ушбу нуфузли анжумандан кўзланган мақсад ҳам профессор-ўқитувчилар учун илмий-амалий мулоқот майдонини яратиш, педагогларнинг касбий салоҳиятини юксалтириш, таълим жараёнига рақамли ва инновацион усулларни кенг жорий этишдир.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
