17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
Mulohaza uchun mavzu
Birinchi voqea. Qishloq bozori. Tong otmasdan turib, sigirining hali sutdan endigina ayrilgan buzog‘ini zarurat uchun mol bozorga olib chiqqan Shojalilni darvozadan kirmasdanoq devday keladigan
Norqobil qarshi oldi. Shojalil xotinining “Yana dallolga arzon-garovga berib qo‘ymang, haqiqiy xaridorga soting”, degan so‘zlarini esladi-da, Norqobilni chetlab o‘tmoqchi bo‘ldi. Ammo Norqobil ham anoyi emas edi. U Shojalilning qo‘lidan mahkam ushladi-da, bor kuchi bilan silkita boshladi. “Barakasini bersin, bor, baraka deng...”.
Xullas, bechora buzoqning taqdiri bozor darvozasidan kirmasdanoq hal bo‘ldi. U bir million so‘mga sotildi. Shojalil pullarni sanab, bemalol hamyoniga joyladi-da, sekin ichkariga kirdi. Ne ko‘z bilan ko‘rsinki, hozirgina sotgan buzog‘ini Norqobil boshqa xaridorga naq 1 million 200 ming so‘mga pullayotgandi...
Ikkinchi voqea. Ishsiz yurgan jiyanimni ishga joylashtirmoqchi bo‘lib, dong‘i ketgan qurilish tashkilotlaridan birining rahbariga iltimos qildim. Chunki kasbim taqozosiga ko‘ra, u bilan matbuot anjumanlarida ko‘p marta uchrashgandim. U kishi har gal qurilishda ish ko‘pligini, ish topolmayotgan yoshlar bemalol murojaat qilishini ta’kidlardi.
Mulozim iltimosimni erinchoqlik bilan eshitarkan, “Jiyaningizni ertalab oldimga yuboring”, dedi. Jiyanim Rossiyada ishlagan professional shofyor edi. Ikki kundan so‘ng jiyan uyga kelib, uni ishga olishmaganini aytdi. Jiyanning aytishicha, hujjatlariga bironta e’tiroz bildirishmabdi, faqat “Yoshingiz bizga to‘g‘ri kelmaydi”, deyishibdi. “Tog‘a, siz aytgan hayot faqat kitobda, kinolarda bo‘ladi. Qo‘ying, ovora bo‘lmang, hammasi borib-borib yana pulga taqaladi”, dedi u. Men yana o‘sha tashkilot rahbari bilan bog‘landim.
U kishi “Bizda ishga kirish uchun maxsus komissiya bor. Jiyaningizni shu komissiyaga yuborgandim. Ular nima degan bo‘lsa, shu-da”, dedi. Oradan bir hafta o‘tib, jiyanim o‘sha tashkilotda ishlayotgan bir tanishining yordamida 500 dollar evaziga ishga joylashganini aytdi.
O‘Z O‘G‘LIDAN YO‘LKIRA OLGAN OTA
Gap nima haqida borayotganini sezgandirsiz. Ha, aynan “uchinchi odam” – dallollar haqida. Sirasini aytganda, tirikchilikning bunday ko‘rinishi ilgari ham bor edi-yu, ammo bugungidagidek keng
“ommalashib” ketmagandi. Ommalashgani ham bir tomon-u, bu “kasb”ni tanlaganlarning aksariyati pul uchun hatto yaqinlarini ham sotib yuborayotgani ikkinchi tomon.
Xo‘sh, nimaga shunday bo‘lyapti? Nahotki, odamlarda mehr, oqibat, diyonat, iymon degan tushunchalar yo‘qolib borayotgan bo‘lsa?
Axir bir paytlar bir burda nonini qo‘shnisi bilan baham ko‘rgan, o‘nlab g‘irt begona yetimlarni bag‘riga olgan shu xalq emasmi? Xo‘sh, endi-chi?
– Eh, nimasini aytasiz, hatto ota-bola orasida ham hisob-kitob bo‘lyapti, - deydi Payariqdagi Ernazarqo‘rg‘on mahallasida yashovchi otaxonlardan biri Salohiddin Nosirov. – Yaqinda bir qarindoshim yuk mashinasida daladan somon olib kelib bergani uchun o‘zining o‘g‘lidan naq 200 ming so‘m pul talab qilibdi. O‘g‘li 100 ming so‘m beraman desa, ko‘nmabdi. Mana, sizga ota-bola o‘rtasidagi mehr-oqibat!
UZOQQA BORMAGAN “ISHBILARMONLIK”
Qishloqda Gulsanam degan fermer ayol bor edi. Davlatning kattagina miqdordagi mablag‘ini talon-toroj qilgani uchun fermerlikdan ketib, har joyda yurardi. Yaqinda o‘sha ayol qishloqdagi ishsiz xotin-qizlarni ish bilan ta’minlayotganini eshitib qoldim. “Xudo insof beribdi-da”, deb qo‘ydim. Ammo keyin surishtirib ko‘rsam, u yirik-yirik fermerlar bilan kelishib, ularning 10-20 gektar yerdagi ekinlarini o‘tash, ularga ishlov berish, mevalarni terish bo‘yicha shartnoma tuzarkan va bu ishga qishloqdagi xotin-xalajni jalb qilarkan. Aytaylik, bitta maydondagi ekinlarni o‘toq qilish uchun bu “brigadir xonim” fermerdan 10
million so‘m olsa, shu pulning 6 millionini ayollarga berar, qolganini esa dallolligi uchun cho‘ntakka urarkan.
Hayot sinovlari oldida ojiz qolgan sodda ayollarning topgan pullari evaziga hamyonini qappaytirayotgan Gulsanamning dang‘illama uchastkasi yaqinda elektr tarmog‘idagi qisqa tutashuv tufayli yonib, kulga aylanibdi. Chunki ochko‘z ayol hatto elektr tarmog‘iga ham noqonuniy ulanib olgan ekan.
“GASTARBAYTER”LIKNING OQIBATI
Qo‘shni qishloqlardan birida yashovchi Eshmirza 50 yoshida insult tufayli olamdan o‘tdi. Uning nimaga insult olgani haqida turli gap-so‘zlar oraladi. Odamlarning aytishicha, Eshmirza Rossiyadagi katta shaharlardan birida qurilishda ishlagan ekan. Aniqrog‘i, u yerga o‘zining aka-ukalaridan tashqari, qo‘shni qishloqlardan ham ishsiz odamlarni olib borib ishlatgan dallol ekan. Qurilish boshlig‘idan olgan pulining yarmini qo‘l ostidagilarga bo‘lib berib, qolganini o‘zining cho‘ntagiga urarkan. Qizig‘i, ertadan qorong‘i kechgacha loy, g‘isht, sement ko‘targanlarning orasida uning o‘z tug‘ishgan akasi ham bo‘lgan.
Eshmirzaning qing‘irligini sezib qolgan yigitlar undan halol ishlagan pullarini talab qilishgan. Eshmirza pullarni uyga jo‘natib yuborganini, qishloqqa qaytganidan so‘ng ularga berishini aytgan. Ammo u va’dasida turmagan. Natijada akasi boshchiligidagi aldangan yoshlar agarda Eshmirza ularning haqini bermasa, uning 2 nafar voyaga yetmagan o‘g‘illarini o‘ldirish bilan qo‘rqitadi. Eshmirza ikki o‘t orasida qoladi. Oqibatda uning qon bosimi ko‘tarilib, insultga yo‘liqadi.
“MEN YOMON ISH QILAYOTGANIM YO‘Q...”
Bundan qariyb 20 yillar ilgari, “Samarqand” telekanalida ishlab yurgan kezlarim viloyat ichki ishlar boshqarmasi xodimlari bilan hamkorlikda tungi reydlardan birida qatnashishga to‘g‘ri keldi. Tezkor guruh boshlig‘ining aytishicha, shahardagi ko‘p qavatli uylardan birida yashirin fohishaxona ochilgan ekan.
Xodimlarning sa’y-harakatlari tufayli tez orada manzilni aniqlab, ikkinchi qavatda joylashgan xonadonga kirib bordik. Xonadon ichidagi 4 ta alohida xonada 17-22 yoshlar orasidagi qizlar mijozlarning
ko‘nglini ovlash bilan band edi. Qizig‘i, bu ayollar qo‘shmachi opalarini himoya qilib gapirishdi.
– Bizga boshqa ish topib beringlar, bo‘lmasa, bola-chaqamizni boqinglar, ko‘raylik-chi, - dedi ulardan biri. – Opa bizlarga ish berdi, boshpana bilan ta’minladi.
Xonadon sohibasi, 50 yoshlar atrofidagi ayol ichki ishlar xodimlariga o‘ta bepisandlik bilan muomala qildi.
– Xo‘sh, nima bo‘pti, shu ish bilan anchadan beri shug‘ullanaman. Marhamat, qonunni buzgan bo‘lsam, sudga beringlar. Men yomon ish qilayotganim yo‘q. Nonini topolmay, ko‘chada qolgan qiz-juvonlarga boshpana, ovqat, ish haqi beryapman. Yo noto‘g‘rimi?
Ayolning do‘q-po‘pisalariga qaramay, tegishli hujjatlarni rasmiylashtirib, 6 nafar juvonni teri-tanosil kasalliklari shifoxonasiga olib ketishdi. Oradan ikki hafta o‘tib, o‘sha qo‘shmachi ayol sudda jarima bilan qutulib qolganini eshitdim.
“TIRIKCHILIK-DA”
Endi shu holatlarni bir tahlil qilib ko‘raylik. Ko‘pincha tirikchilikning qiyinligi, zamonning “aynib ketayotgani”dan nolib qolamiz. Ammo pul topish uchun inson zoti qaysi ko‘chalarga kirib chiqayotgani, qanaqa noma’qul ishlarga qo‘l urayotgani haqida o‘ylab ham o‘tirmaymiz. Yana ko‘pincha shunday holatlarga ko‘z yumib o‘tib ketamiz. O‘zimizni ovutib, “Tirikchilikda”, deb qo‘yamiz.
Nazarimda bunday yumushlarni tirikchilik, degan nom bilan oqlab bo‘lmaydi. Chunki birovning haqiga ko‘z olaytirish, harom yo‘lga yurish shariatda ham qoralab kelingan.
Qolaversa, farzandingizga nafaqat to‘g‘ri tarbiya berish, balki unga halol luqma yedirish ham bolaning kelajak hayotiga ta’sir ko‘rsatishi isbotlangan haqiqat.
Inson tabiati g‘alati. Tarbiya, to‘g‘rilik, halollik, rostgo‘ylik haqida qancha ko‘p va xo‘b eshitib, o‘z ko‘zi bilan ko‘rmasin, baribir boshi devorga urilmaguncha o‘zining bilganidan qolmaydi.
“Menga nima” qabilida yashayveradi. Ehtimol, uning eng katta fojiasi ham mana shundadir. Ammo ne bo‘lganda ham, o‘sha bozorda, ko‘chada, hayot chorrahalarida doim to‘qnash kelayotganimiz shoir aytganidek, uchinchi odamlarga insof bersin.
Yormamat RUSTAMOV
“Zarafshon” gazetasining 2023 yil 23 iyul sonidan
Мусулмон киши катта-ю кичик гуноҳлар қилишдан холи эмас. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳар бир одам боласи хатокордир. Хатокорларнинг яхшиси тавба қилувчиларидир”, деганлар. Одам ҳаёти давомида ҳар турли гуноҳ қилиб қўйиши мумкин. Шунда тезда тавба қилиб, чин дилдан Аллоҳга ёлворса, гуноҳи кечирилади.
Ҳозирги кунда энг долзарб бўлган муаммолардан бири шуки, айрим тоифалар гуноҳ қилган мўмин-мусулмон кишини кофирга чиқариб, унинг қони, жони ва моли(га тажовуз)ни ҳалол санамоқда. Ҳатто давлатларни куфрда айбламоқда. Ачинарлиси шундаки, бундайлар орасида “жиҳод” шиори остида ўзга юртларга кетиб, мамлакатимиз мусулмонларини куфрда айблаётган ҳамюртларимиз ҳам бор. Бундай тоифалар бугун чиқиб қолгани йўқ. Тарихда мусулмонлар орасига тафриқа (бўлиниш) солиб, уларни кофирликда айблаган тоифалар кўп бўлган. Масалан, хаворижлар шулардан бири ҳисобланади. Улар Али розияллоҳу анҳунинг қўшинидан ажраб чиқиб, шундай ном олган. Бу тоифа гуноҳи кабира қилган мусулмонни кофирликда, муртадликда айблайди. Ҳозирги бузғунчилар айнан ўша хаворижларнинг давомчиларидир.
Қуйида гуноҳи кабира қилган кишининг ҳукми ҳақида аҳли сунна вал жамоанинг эътиқоди қандай экани ва адашган тоифаларга берган раддиялари борасида сўз юритилади.
Гуноҳи кабирани ҳалол санамай, ундан қайтарган Зотга беписанд бўлмай, уни қасддан қилган киши қалбида тасдиқ борлиги учун имондан чиқмайди. Имондан фақатгина унга кирган томондан чиқади. Гуноҳкор киши тавбасиз вафот этса, унинг ҳукми Аллоҳ таолонинг хоҳиш-иродасида бўлади. Хоҳласа, уни кечиради ва фазли, карами ёки ундаги имон ва тоатларнинг баракаси сабабли ёки баъзи ахёрларнинг (дўст-биродар) шафоати сабабли жаннатга киритади. Хоҳласа, кичик ё катта бўлсин, гуноҳи миқдорича азоблайди. Сўнгра барибир охир-оқибати жаннат бўлади, дўзахда абадий қолмайди.
Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳи: “Мен кичик ва катта гуноҳ эгалари учун умидда бўламан ва иккисидан ҳам хавфсирайман. Кичик гуноҳ эгасига умид борлигини, катта гуноҳ эгасига эса хавф борлигини айтаман”[1], дер эди.
Гуноҳи кабира эгаси лаънатланмайди. Чунки имони у билан бирга бўлиб, у камаймагандир. Ким гуноҳи кабира учун тавба қилса, бошқа катта гуноҳдан қатъий тийилиши билан тавбаси тўғри бўлади. У тавба сабабли иқоб қилинмайди (азобланмайди). Шунингдек, гуноҳи кабира учун тавба қилиши билан гуноҳи сағираларнинг (кичик гуноҳлар) тавбасидан беҳожат бўлмайди. У гуноҳи сағира учун ҳам тавба қилиши керак. Аҳли сунна наздида гуноҳи сағиралар сабабли иқоб қилиниши жоиз саналади.
Шу ўринда хавориж, мўътазила, муржиъа каби адашган фирқаларнинг даъволари ва уларга аҳли суннанинг жавоблари қандай эканига тўхталсак. Бу ҳозирги бузғунчиларга ҳам тегишли бўлади. Чунки уларнинг илдизлари айнан хавориж ва мўътазила каби фирқаларга бориб тақалади.
Хаворижлар: “Ким кичик ёки катта гуноҳ билан исён қилса, у кофирдир. У дўзахда абадий қолади. Чунки Аллоҳ таоло: ﴿وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا﴾ “Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига исён қилса ва Унинг чегараларидан ошиб ўтса, У Зот уни абадий қолиши учун дўзахга киритади”[2], деган. Гуноҳларнинг барчаси исёнга бориб тақалади. Аллоҳ таоло: ﴿وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ﴾ “Кофирлар учун тайёрлаб қўйилган дўзахдан қўрқинг”[3], деган. Дўзах кофирлар учун тайёрлаб қўйилган бўлгач, гуноҳ сабабли ваид қилинган (азоб ваъдаси берилган) ҳар бир киши кофирдир. Бу икки оятнинг жамланишидан осийнинг кофир экани, унинг ҳукми эса дўзахда абадий қолиш экани собит бўлди”, деган.
Бу даъво нотўғри. Чунки оятлар гуноҳкор кишининг кофир эмаслигига далолат бўлади. Аллоҳ таоло: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى﴾ “Эй имон келтирганлар, сизга ўлдирилганлар учун қасос фарз қилинди”[4] дейди. Яъни, У Зот қасддан одам ўлдирганнинг гуноҳи кабира қилганини била туриб, уни “мўмин” деб атади. Оятнинг давомида ﴿فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ﴾ “Кимга ўз биродаридан бир нарса афв қилинса”[5] деб, ўлдирган ва ўлдирилган кишилар ўзаро биродар эканини зикр қиляпти. Биродарлик эса, “Албатта, мўминлар биродардирлар”[6] каломига кўра, имонга оид ҳодисадир. Демак, бир жонни қасддан ўлдирган киши гуноҳкор бўлади, лекин кофир бўлмайди.
Бошқа бир оятда Аллоҳ таоло: ﴿وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا﴾ “Агар мўминлардан икки тоифа уришса”[7], деган. Оятда икки тоифадан бири боғий (исёнкор) бўла туриб, иккиси учун ҳам “мўмин” сўзи қўлланган. Боғийлик эса исломда оғир гуноҳ саналади. Демак, у гуноҳкор бўлади, лекин имондан чиқмайди.
Хаворижлар далил сифатида келтирган ﴿وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا﴾ “Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига исён қилса ва Унинг чегараларидан ошиб ўтса, У Зот уни абадий қолиши учун дўзахга киритади”[8] ояти кофирлар ҳақидадир. Чунки У Зот: “Унинг чегараларидан ошиб ўтса”, деяпти. “Чегаралар” сўзи кўпликда келган. Мўмин Аллоҳнинг барча чегараларидан ошиб ўтмайди. Исён эса инкор қилиш ёки такзиб (ёлғонга чиқариш) жиҳатдан эмас, феъл жиҳатдан амрга қарама-қарши бўлишдир. Ўз-ўзидан аёнки, буни “такзиб” ё “инкор” деб бўлмайди. Чунки унда тасдиқ бор. Модомики шундай экан, у заруратан мўмин ҳисобланади.
Мўътазила фирқаси: “Гуноҳи кабира қилган киши фосиқдир, мўмин ҳам, кофир ҳам эмас. У ўша гуноҳи сабабли имондан чиқади, лекин куфрга кирмайди. У икки манзил орасида бўлади. Ҳукми шуки, тавбасиз вафот этса, дўзахда абадий қолади. Тоатлари фойда бермайди. Унинг афв ва мағфират қилиниши жоиз бўлмайди. Чунки Аллоҳ таоло: ﴿وَأَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْوَاهُمُ النَّارُ﴾ “Аммо фосиқлик қилганлар эса, бас, уларнинг жойлари дўзахдир”[9] ва ﴿وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا﴾ “Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир. Унда абадий қолур”[10], дейди”, деган.
“Фисқ” луғатда чиқмоқдир. Ким Аллоҳнинг амрларидан бирига бўйсунишдан чиқса, у фосиқ бўлади.
Мўътазилийлар келтирган оятда мутлақ фосиқ назарда тутилган. У бундай давом этади: ﴿وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ﴾ “У (фосиқ)ларга: “Ўзингиз ёлғонга чиқарган дўзахнинг азобини тотинг” дейилур”[11]. Ким дўзахни ёлғонга чиқарса, кофир ҳисобланади. Аллоҳ таоло бошқа бир оятда: ﴿أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا لَا يَسْتَوُونَ﴾ “Ахир, мўмин бўлган одам фосиқ бўлган одамдек бўлурми?! Тенг бўлмаслар”[12] деб, мутлақ фосиқни мўмин билан таққослаган. Мутлақ фосиқ кофирдир. Мўмин киши мутлақ фосиқ эмас, балки маъсият (гуноҳ) қилгани сабабли фосиқ бўлади, лекин имони ва тоатлари сабабли итоат қилувчи ҳисобланади.
Қасддан одам ўлдирган кишига нассда (аниқ, очиқ ҳужжатлар – оят ва ҳадисларда) келган дўзахда абадий қолиш жазоси – ўша ишини ҳалол санаб қилгани учундир. Ўша ишни ҳалол санаш кофирлик бўлади. Аммо ким бу ишни ҳалол санамай қилса, унинг ҳукми Аллоҳ таолонинг ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى﴾ “Эй имон келтирганлар, сизга ўлдирилганлар учун қасос фарз қилинди”[13] деган сўзларига мувофиқ бўлади. Яъни, ўлдирган киши бу ишни ҳалол санамай қилгани учун кофир саналмайди. У гуноҳи кабира қилган бўлади. Абадий дўзахда қолмайди. Ундан қасос олинади. Ояти каримага биноан, одам ўлдирган шахсни қасос учун, албатта, ўлдириш шарт эмас, балки ўлдирилганнинг яқинлари кечиб юборса, ўлдирмай қўйиб юборса, ўрнига хун олса ҳам бўлади. Бунда хунни яхшилик билан сўраш лозим, айбдор томон ҳам яхшилик билан адо этиши зарур.
Юқорида мўътазилаларнинг “Гуноҳи кабира қилган киши тавбасиз вафот этса, дўзахда абадий қолади. Тоатлари фойда бермайди. Унинг афв ва мағфират қилиниши жоиз бўлмайди” деган сўзлари ҳам келтирилди. Бу даъво ҳам мутлақо нотўғри. Чунки Аллоҳ таоло: ﴿وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ﴾ “Албатта, Раббингиз одамларнинг зулмига қарамай, улар учун мағфиратлидир”[14], деган. Бу тавбадан олдин ҳам мағфиратнинг жоизлигига далил бўлади. Бошқа бир оятда Аллоҳ таоло: ﴿إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ﴾ “Албатта, Аллоҳ Ўзига ширк келтирилишини кечирмас. Ундан бошқа гуноҳни (Ўзи) хоҳлаган кишилар учун кечиради”[15], деган. Оятда зикр қилинган мағфират машиъатга (Аллоҳнинг хоҳиш-иродасига) боғланган, тавбага эмас. Ширкдан бошқа гуноҳни кечириш тавбага боғланганда, ширк ва ундан бошқа гуноҳ орасида фарқ қолмасди. У Зот хоҳлаган бандасининг ширкдан бошқа гуноҳини Ўз фазли билан кечириб юбориши мумкин. Чунки ﴿وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ﴾ “Ундан (яъни ширкдан) бошқа гуноҳни кечиради” деган сўзлари ширкдан бошқа гуноҳни тавбасиз ҳам кечиришини ифодалайди.
Аллоҳ таоло афвли ва мағфиратли Зотдир. Афв ва мағфират азоблаш жоиз бўлган нарсага татбиқ этилади. Азоблаш жоиз бўлмаган нарсада азоблашни тарк қилиш афв ва мағфират эмас.
Муржиъалар: “Куфр билан бирга тоат фойда бермагани каби имон билан бирга гуноҳ ҳам зарар бермайди. Мусулмон киши гуноҳи кабиралардан бирортаси сабабли иқоб қилинмайди. Аллоҳ таоло: ﴿إِنَّا قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنَا أَنَّ الْعَذَابَ عَلَى مَنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى﴾ “Албатта, бизга ваҳий қилиндики, “Ёлғонга чиқарганларга ва юз ўгириб кетганларга, шубҳасиз, азоб бўлур”[16], деган. Бу “ким Аллоҳ таолони ёлғонга чиқармаса, Унинг динидан юз ўгирмаса, у азобланмайди”, деган гап”, дейди.
Уларнинг даъвоси нотўғри экани кўриниб турибди. Инсон заррача гуноҳи учун ҳам жавоб бериши оятларда аниқ баён этилган (масалан, Залзала сурасининг охирги ояти). Аллоҳ таоло: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ﴾ “Эй имон келтирганлар, Аллоҳга холис тавба қилингиз! Шояд Раббингиз гуноҳларингизни ювса”[17] ва ﴿وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا﴾ “Аллоҳга барчангиз тавба қилингиз”[18], деб буюрган. Гуноҳи бўлмаган кишига тавбани буюриб бўлмайди. Гуноҳ инсон учун зарар бўлмаганда, тавбага амр қилишда мантиқ қолмасди.
Умумий қилиб айтадиган бўлсак, гуноҳи кабира қилган киши имондан чиқмайди. У гуноҳкор мўмин бўлади. Чин дилдан тавба қилса, Аллоҳ таоло кечиради. Тавба қилмасдан вафот этса, кейинги тақдири Аллоҳ таолонинг измида бўлади. Хоҳласа, фазл-марҳамати билан кечиради. Хоҳласа, адолати билан гуноҳига яраша азоблайди. У охир-оқибат жаннатга киради. Чунки Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким “Ла илаҳа иллаллоҳ” деса, жаннатга киради”, деганлар.
Кўплаб оятларда солиҳ амаллар қилган киши жаннатга кириши айтилган. Хусусан, Аллоҳ таоло: ﴿إِنَّ الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا خَالِدِينَ فِيهَا﴾ “Албатта, имон келтирган ва солиҳ амаллар қилганларга Фирдавс жаннати манзил бўлгандир. Унда абадий қолурлар”[19] деб марҳамат қилган. Гуноҳи кабира эгаси эса мўминдир. У солиҳ амаллар қилган. У ваъда қилинган жаннатга киришга ҳақли ҳисобланади.
Ақл юритадиган бўлсак, банда тоатларнинг энг афзали ва яхшиликларнинг олий даражаси бўлган имонни келтирди. У қилган ёмонлик инкорнинг олий даражаси бўлмиш куфрга етиб бормади. У дўзахда абадий қолганда ва энг афзал яхшилиги бўлган имоннинг савобини ва ёмонликнинг юқори даражасидан паст бўлган гуноҳи кабирани қилиши билан ўзи келтирган солиҳ амалларининг савобини ботил қилганда, албатта, ёмонликларнинг иқоби кўпайтирилган ва яхшиликларнинг савоби камайтирилган бўларди. Бу эса яхшиликка ўн баробар (ундан ҳам ортиқ) мукофот ва ёмонликка ўз мислича жазо бериш ҳақидаги илоҳий ваъдага хилоф келарди. Ваҳоланки, Аллоҳ таоло ваъдага хилоф қилмайди.
Равшан ЭЛМУРОДОВ,
Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази
илмий ходими
[1] Абул Муин Насафий. Табсиратул адилла фий усулид дин. – Ж.1. – Қоҳира: Ал-мактабатул Азҳарийя лит турос, 2011. – Б.1037.
[2] Нисо сураси, 14-оят.
[3] Оли Имрон сураси, 131-оят.
[4] Бақара сураси, 178-оят.
[5] Бақара сураси, 178-оят.
[6] Ҳужурот сураси, 10-оят.
[7] Ҳужурот сураси, 9-оят.
[8] Нисо сураси, 14-оят.
[9] Сажда сураси, 20-оят.
[10] Нисо сураси, 93-оят.
[11] Сажда сураси, 20-оят.
[12] Сажда сураси, 18-оят.
[13] Бақара сураси, 178-оят.
[14] Раъд сураси, 6-оят.
[15] Нисо сураси, 48, 116-оятлар.
[16] Тоҳа сураси, 48-оят.
[17] Таҳрим сураси, 8-оят.
[18] Нур сураси, 31-оят.
[19] Каҳф сураси, 107-108-оятлар.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 