Идда муддатлари
«Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.
Идда муддатлари:
- Эри талоқ қилган аёл талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди.
Аллоҳ таоло:
«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).
Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.
Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.
- Ёши кексалиги ёки жуда ёшлиги ёки бўйи етган бўлса ҳам умуман ҳайз кўрмайдиган аёл уч ой идда ўтиради.
Аллоҳ таоло:
« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган. (Талоқ, 6)
- Эри вафот этган ҳомиладор бўлмаган аёл талоқ қилинса тўрт ой ўн кун идда ўтиради.
Аллоҳ таоло:
«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.
Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.
- Эри вафот етган ҳомилали аёл ҳомиласини туғиши билан иддаси чиқади.
Аллоҳ таоло:
«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган. (Талоқ, 6)
Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:
Аллоҳ таоло:
«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)
Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.
Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:
Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.
Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.
Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.
Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.
Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.
Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли
ЎМИ матбуот хизмати
Ислом цивилизацияси: тинчлик, бағрикенглик ва маърифат сари дадил қадамлар
7-11 июль кунлари Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида “Ислом цивилизацияси: тинчлик, бағрикенглик ва маърифат йўли” мавзусида I Халқаро ислом форуми ўтказилади. Мазкур нуфузли тадбир ҳақида Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси доценти Обид Тангиров ЎзА мухбирига қуйидагиларни гапириб берди:
– Глобаллашув шароитида халқлар ўртасидаги маданий ва диний мулоқотни мустаҳкамлаш, ёш авлодни бағрикенглик, инсонпарварлик ва тинчликсеварлик руҳида тарбиялаш ҳар қачонгидан ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Айниқса, ахборот маконида турли ёт ғоялар, экстремизм ва радикализм таҳдидлари кучайиб бораётган бугунги шароитда ёшларда мустаҳкам мафкуравий иммунитетни шакллантириш долзарб вазифалардан бири ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан ташкил этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ана шу эзгу мақсадларга хизмат қилаётган муҳим илмий-маърифий муассасадир. Марказ экспозициялари, илмий лойиҳалари ва маърифий тадбирлари орқали Ўзбекистон заминида турли миллат ва дин вакиллари асрлар давомида ўзаро ҳурмат ва ҳамжиҳатлик муҳитида яшаб келгани ҳақидаги тарихий ҳақиқатлар кенг ёритиб берилмоқда.
Марказ музейидаги “Исломдан аввалги давр цивилизациялари”, “Биринчи Ренессанс”, “Иккинчи Ренессанс”, “Янги Ўзбекистон – Янги Ренессанс”, “Қуръон зали” ҳамда “Цивилизация ва кашфиётлар девори” экспозициялари қадимдан то бугунги кунгача бўлган тарихий жараёнларни қамраб олади. Улар Марказий Осиё халқларининг жаҳон цивилизацияси ривожига қўшган улкан ҳиссасини намоён этиб, ёшларда миллий ғурур ва бошқа халқларга нисбатан ҳурмат туйғуларини шакллантиришга хизмат қилади.
Марказ томонидан ташкил этилаётган экскурсиялар, кўргазмалар, маънавий-маърифий учрашувлар ва очиқ мулоқотлар ёшларни экстремизм, мутаассиблик ва радикал ғоялар таъсиридан асраш, уларда танқидий фикрлаш ва соғлом дунёқарашни қарор топтиришга кўмаклашмоқда.
7-11 июль кунлари Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида “Ислом цивилизацияси: тинчлик, бағрикенглик ва маърифат йўли” мавзусида I Халқаро ислом форуми ўтказилиши режалаштирилган. Форумнинг асосий ташкилотчиси Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази бўлиб, унинг бош халқаро ҳамкори ICESCO ҳисобланади. Мазкур нуфузли анжуманда Яқин Шарқ, Шимолий Африка, Марказий ва Жанубий Осиё ҳамда Европа давлатларидан 300 дан ортиқ олимлар, тадқиқотчилар, дин арбоблари ва экспертлар иштирок этиши кутилмоқда. Форумнинг асосий мақсади ислом цивилизациясининг инсонпарварлик ва маърифатпарварлик моҳиятини кенг тарғиб қилиш, уни тинчлик, билим ва бунёдкорлик цивилизацияси сифатида намоён этиш ҳамда халқаро мулоқот ва ҳамкорликни мустаҳкамлашдан иборат.
Форум доирасида юқори даражадаги ялпи мажлислар, халқаро илмий-амалий конференциялар, ислом хаттотлиги ва қўлёзмалари кўргазмалари, ноёб манбалар тақдимотлари, ҳужжатли фильмлар намойиши ва қатор маданий-маърифий тадбирлар ташкил этилади. Шунингдек, иштирокчилар учун мамлакатимизнинг бой исломий мерос объектларига саёҳатлар уюштирилиши режалаштирилган. Марказ фаолиятида буюк аждодларимиз – Имом Бухорий, Имом Мотуридий, Исо Термизий, Ҳаким Термизий, Бурҳониддин Марғиноний, Мирзо Улуғбек ва Алишер Навоий каби алломаларнинг бой илмий-маънавий меросини ўрганиш ва тарғиб қилишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Уларнинг илм-фан, маърифат, бағрикенглик ва инсонпарварлик ҳақидаги қарашлари ёшлар тарбиясида муҳим аҳамият касб этмоқда. Форум доирасида ҳам Мовароуннаҳр алломаларининг ислом илоҳиёти, мўътадиллик маданияти ва цивилизациялар мулоқоти ривожига қўшган ҳиссаси кенг муҳокама қилинади. Бу эса ёшларда диний ва миллий қадриятларга онгли муносабатни шакллантириш, уларни турли ёт ғоялар таъсиридан муҳофаза қилишга хизмат қилади. Марказ фаолияти мамлакатимизда Учинчи Ренессанс пойдеворини барпо этишга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар билан ҳамоҳангдир. Бу ерда жамланган нодир қўлёзмалар, замонавий кутубхона, интерактив экспозициялар ва рақамли технологиялар ёшларни илм-фанга қизиқтириш ва интеллектуал салоҳиятини юксалтиришда муҳим ўрин тутмоқда.
Бугунги кунда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ёшларни динлараро бағрикенглик, миллатлараро тотувлик, инсонпарварлик ва маърифатпарварлик руҳида тарбиялашга хизмат қилаётган нуфузли маънавий-маърифий муассаса сифатида намоён бўлмоқда. Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида ўтказиладиган I Халқаро Ислом цивилизацияси форуми эса мазкур мақсадларни халқаро миқёсда амалга ошириш, ёшларда миллий меросга ҳурмат, илм-фанга интилиш ва цивилизациялар ўртасидаги мулоқот маданиятини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Бу ташаббуслар Янги Ўзбекистон тараққиёти, инсон қадрини улуғлаш ва Учинчи Ренессанс ғояларини рўёбга чиқаришнинг муҳим маънавий асосларидан бири ҳисобланади. Бир сўз билан айтганда, мазкур нуфузли анжуман Исломнинг тинчликпарвар ғоялари, унинг нурли маърифатини тарғиб этиш, бу борада мамлакатимизда амалга оширилаётган ишларни халқаро миқёсда тарғиб ва ташвиқ этишда муҳим платформа вазифасини ўтайди.
ЎзА мухбири Назокат Усмонова ёзиб олди.
