«Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.
Идда муддатлари:
Аллоҳ таоло:
«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).
Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.
Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.
Аллоҳ таоло:
« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган. (Талоқ, 6)
Аллоҳ таоло:
«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.
Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.
Аллоҳ таоло:
«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган. (Талоқ, 6)
Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:
Аллоҳ таоло:
«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)
Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.
Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:
Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.
Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.
Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.
Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.
Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.
Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли
ЎМИ матбуот хизмати
Мамлакатимизнинг Малайзиядаги элчихонаси ҳамда Ўзбекистон мусулмонлари идораси вакиллари Кедаҳ штатидаги Ал-Бухорий халқаро университетида таҳсил олаётган ўзбек ёшлари билан учрашди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Тадбирда университет раҳбарияти ва турли йўналишларда таҳсил олаётган ўзбекистонлик ёшлар иштирок этди.
Элчи Каромиддин Гадоев ёш ватандошларни мустақилликнинг 35 йиллиги билан табриклаб, ушбу санага бағишлаб ўтказилган тантанали маросимда давлатимиз раҳбари томонидан билдирилган таклиф ва ташаббуслар ҳақида алоҳида тўхталиб ўтди.
Ёшларга оид давлат сиёсатининг устувор йўналишлари, амалга оширилаётган ташаббуслар ва давлат органларининг ёш авлодни қўллаб-қувватлашдаги ролига алоҳида эътибор қаратилди.
Иштирокчиларга элчихонанинг Малайзиядаги ўзбекистонлик ватандошлар билан олиб бораётган ишлари ҳақида маълумот берилди. Ёш диаспорани бирлаштириш, уларнинг муаммоларини ўрганиш ҳамда қонуний ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш дипломатик миссиянинг асосий вазифаларидан бири эканлиги қайд этилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари Зайниддин Эшонқулов “Ўзбекистон – бағрикенг диёр” мавзусида маъруза қилди. У Ўзбекистонда диний соҳадаги давлат сиёсати ва фуқароларнинг виждон эркинлигини таъминлаш борасидаги чора-тадбирлар ҳақида маълумот берди.
Учрашувда ёшларнинг ҳар томонлама ривожланиши ва таълим олиши учун шарт-шароитлар яратиш, хориждаги ўзбекистонлик талабаларнинг қонуний ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлаш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан экани таъкидланди.
Иштирокчилар интерактив мулоқот шаклида Малайзиядаги ўзбек ёшларини қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари ва келгуси йилда улар иштирокида маданий-маърифий тадбирлар ўтказиш масалаларини муҳокама қилди.
Талабалар ўз ғоя ва таклифлари, жумладан, ватандошлар билан келгусидаги ҳамкорлик бўйича фикрларини билдирди. Улар Ўзбекистон ҳаётида фаол иштирок этиш ва мамлакатнинг янада ривожланишига муносиб ҳисса қўшишга тайёр эканини маълум қилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати