Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
17 Ноябр, 2026   |   7 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:51
Қуёш
07:13
Пешин
12:13
Аср
15:21
Шом
17:05
Хуфтон
18:22
Bismillah
17 Ноябр, 2026, 7 Жумадул сони, 1448

Идда муддатлари

03.09.2018   36419   3 min.
Идда муддатлари

 «Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини  сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.

Идда муддатлари:

  1. Эри талоқ қилган аёл талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди.

Аллоҳ таоло:

«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).

Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.

Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.

  1. Ёши кексалиги ёки жуда ёшлиги ёки бўйи етган бўлса ҳам умуман ҳайз кўрмайдиган аёл уч ой идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган.  (Талоқ, 6)

  1. Эри вафот этган ҳомиладор бўлмаган аёл талоқ қилинса тўрт ой ўн кун идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.

Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.

  1. Эри вафот етган ҳомилали аёл ҳомиласини туғиши билан иддаси чиқади.

Аллоҳ таоло:

«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган.  (Талоқ, 6)

Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:

Аллоҳ таоло:

«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)

Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.

Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:

Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.

Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.

Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.

 Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.

Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.

 

Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли

ЎМИ матбуот хизмати

 

Фиқҳ
Бошқа мақолалар

2026 йил ноябрда Самарқандда Жаҳон вақф форуми ўтказилади

28.09.2026   144257   2 min.
2026 йил ноябрда Самарқандда Жаҳон вақф форуми ўтказилади

Ўзбекистон Мусулмонлар идораси раиси ўринбосари, Вақф хайрия жамоат фонди раиси Зайниддин Эшонқулов бошчилигидаги делегация Малайзияда бўлиб ўтган Исломий иқтисодиёт ҳафталиги ва Жаҳон вақф форумида иштирок этди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.

Учрашувларда Ислом ҳамкорлик ташкилотига аъзо 57 та давлатдан ҳукумат расмийлари, исломий молия ва закот-вақф соҳаси мутахассислари қатнашди.

Зайниддин Эшонқулов маърузасида давлатимиз раҳбари томонидан мамлакатимизда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар, ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳоли, хусусан, беморларга кўрсатилаётган ёрдамлар ҳамда кенг кўламли хайрия тадбирлари ҳақида иштирокчиларга батафсил маълумот берди.

Ўзбекистон делегацияси Малайзия парламенти сенатори, Малайзия Вақф фонди раҳбарияти, Бутунжаҳон закот ва вақф форуми бош котиби ҳамда бошқа расмийлар билан учрашиб, соҳа бўйича музокаралар ўтказди.

2026 йил Рамазон ойида ишга туширилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ҳамда Имом Бухорий мажмуаси ислом уммати учун беқиёс аҳамият касб этиши алоҳида эътироф этилди.

Вакилларимиз Малайзиянинг “Нашрул Қуръон” нашриёти раиси Абдул Латиф Мираса билан ҳам кўришди. Учрашувда ҳамкорликни янада ривожлантириш, ўзаро тажриба алмашиш, турли хайрия лойиҳаларини биргаликда амалга ошириш мақсадида англашув меморандуми имзоланди.

“Нашрул Қуръон” нашриёти Ўзбекистон мустақиллигининг 35 йиллиги муносабати билан “Вақф” хайрия жамоат фонди орқали халқимизга 20 минг нусхадаги “Қуръони карим ва ўзбек тилидаги маънолар таржимаси” китобини туҳфа қилди.

Исломий иқтисодиёт ҳафталигининг якуний сессияси Малайзия парламентида бўлиб ўтди ва унда Малайзия сиёсий, академик ва ишбилармон доиралари вакиллари ҳамда соҳа амалиётчилари иштирок этди.

Томонлар рақамли дунёда вақф ва закот ишлари бошқарувини, унинг қонуний асосларини янада такомиллаштириш, маблағларни йиғиш ва уларни манзилли тарзда ўз ўрнига етказиш ҳамда ислом молияси экотизимини яратиш ва ривожлантириш бўйича илғор тажриба алмашишга келишиб олди.

Учрашувлар чоғида Бутунжаҳон вақф форумини жорий йилнинг ноябрь ойида Самарқанд шаҳрида ўтказиш бўйича келишувга эришилди. Ушбу халқаро тадбирга мусулмон мамлакатларидан 300 га яқин ҳукумат расмийлари ва экспертларни таклиф этиш режалаштирилмоқда.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати