Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
17 Ноябр, 2026   |   7 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:51
Қуёш
07:08
Пешин
12:13
Аср
15:21
Шом
17:05
Хуфтон
18:21
Bismillah
17 Ноябр, 2026, 7 Жумадул сони, 1448

Идда муддатлари

03.09.2018   36554   3 min.
Идда муддатлари

 «Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини  сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.

Идда муддатлари:

  1. Эри талоқ қилган аёл талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди.

Аллоҳ таоло:

«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).

Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.

Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.

  1. Ёши кексалиги ёки жуда ёшлиги ёки бўйи етган бўлса ҳам умуман ҳайз кўрмайдиган аёл уч ой идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган.  (Талоқ, 6)

  1. Эри вафот этган ҳомиладор бўлмаган аёл талоқ қилинса тўрт ой ўн кун идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.

Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.

  1. Эри вафот етган ҳомилали аёл ҳомиласини туғиши билан иддаси чиқади.

Аллоҳ таоло:

«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган.  (Талоқ, 6)

Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:

Аллоҳ таоло:

«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)

Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.

Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:

Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.

Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.

Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.

 Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.

Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.

 

Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли

ЎМИ матбуот хизмати

 

Фиқҳ
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

«Чекка ва чегараолди ҳудудларда ёт ғояларга мойиллиги бўлган фуқароларни соғлом ҳаётга қайтариш» лойиҳасига старт берилди

22.09.2026   69237   1 min.
 «Чекка ва чегараолди ҳудудларда ёт ғояларга мойиллиги бўлган фуқароларни соғлом ҳаётга қайтариш» лойиҳасига старт берилди

21 сентябрь куни Термиз шаҳридаги Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот марказида «Чекка ва чегараолди ҳудудларда ёт ғояларга мойиллиги бўлган фуқароларни соғлом ҳаётга қайтариш» лойиҳасига старт беришга бағишланган тадбир бўлиб ўтди.

Тадбирда лойиҳанинг мақсад ва вазифалари, асосий йўналишлари ҳамда Сурхондарё ва Қашқадарё вилоятларининг ҳудудларида амалга ошириладиган ишлар муҳокама қилинди.

Жумладан, 11 ойга мўлжалланган лойиҳа доирасида маънавий-маърифий ва профилактик йўналишларда кенг қамровли ишлар амалга оширилади.

Шунингдек, 36 та тарғибот тадбири, 23 та семинар ва 1 та илмий-амалий семинар ҳамда ҳужжатли фильм, видеоқўлланма, қўлланмалар, рисола, электрон ва босма материаллар, подкастлар ҳамда кўрсатувлар тайёрланади.

Тадбирда ҳудудлардаги ишларни самарали ташкил этиш, маҳалла ва таълим муассасалари, шунингдек, ҳамкор ташкилотлар билан ҳамкорликни кучайтириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.

Лойиҳа Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси буюртмаси асосида амалга оширилади. Лойиҳа ижрочиси — Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази.

Лойиҳа доирасида амалга ошириладиган ишлар бугунги кунда жамият олдида турган долзарб вазифалардан бири — радикализм, экстремизм ва турли бузғунчи ғояларнинг олдини олиш, ёшларни бундай таъсирлардан асрашга қаратилган.

Зеро, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий каби буюк уламолар етишиб чиққан юртимизда маърифат ва эзгуликни кенг тарғиб қилиш, жаҳолат ва бузғунчи ғояларга қарши маънавий иммунитетни мустаҳкамлаш муҳим аҳамият касб этади.

Шу маънода, мазкур лойиҳа фуқаролар билан манзилли ишлаш, соғлом дунёқарашни шакллантириш ва жамиятда маънавий-маърифий муҳитни янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати