Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
18 Ноябр, 2026   |   8 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:52
Қуёш
07:09
Пешин
12:13
Аср
15:20
Шом
17:04
Хуфтон
18:20
Bismillah
18 Ноябр, 2026, 8 Жумадул сони, 1448

Идда муддатлари

03.09.2018   36691   3 min.
Идда муддатлари

 «Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини  сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.

Идда муддатлари:

  1. Эри талоқ қилган аёл талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди.

Аллоҳ таоло:

«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).

Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.

Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.

  1. Ёши кексалиги ёки жуда ёшлиги ёки бўйи етган бўлса ҳам умуман ҳайз кўрмайдиган аёл уч ой идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган.  (Талоқ, 6)

  1. Эри вафот этган ҳомиладор бўлмаган аёл талоқ қилинса тўрт ой ўн кун идда ўтиради.

Аллоҳ таоло:

«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.

Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.

  1. Эри вафот етган ҳомилали аёл ҳомиласини туғиши билан иддаси чиқади.

Аллоҳ таоло:

«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган.  (Талоқ, 6)

Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:

Аллоҳ таоло:

«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)

Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.

Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:

Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.

Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.

Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.

 Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.

Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.

 

Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли

ЎМИ матбуот хизмати

 

Фиқҳ
Бошқа мақолалар
Мақолалар

“АБУ НАҲВ” ЁХУД 57 ЁШИДА ҚУРЪОННИ ЁД ОЛГАН АЛЛОМА

20.09.2026   50691   4 min.
“АБУ НАҲВ” ЁХУД  57 ЁШИДА ҚУРЪОННИ ЁД ОЛГАН АЛЛОМА

Яхшилар ёди


Муҳаммадлатиф домла дастлабки таълимни отаси Шайх мулла Олим раҳматуллоҳи алайҳдан ўрганиш баробарида у зотнинг дуоларини ҳам олишга муваффақ бўлган. Ана шу дуонинг шарофати билан у киши катта олим бўлиб етишди.


Мактабни олтин медаль билан тамомлаган устоз ҳарбий хизматдан қайтгач, Бухородаги Мир Араб мадрасасида, сўнгра Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида таҳсил олди. Ўша кезларда маъҳадга Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари мудир эди.


Муҳаммадлатиф домла институтни тугатгач, Бухородаги Мир Араб мадрасасига талабаларга сабоқ бериш учун юборилади. Кейинчалик яна Тошкентга қайтиб, маъҳадда мударрис бўлиб ишлайди. Ўша пайтда Тошкент ислом институтида эронлик, тожикистонлик ва афғонистонлик талабалар ҳам таълим олишган. Муҳаммадлатиф домла форс тилини яхши билгани учун чет эллик талабаларга шу тилдан дарс берган. Қаттиққўллиги боис айрим дангаса талабалар домланинг устидан шикоят қилишган.


Шикоят чет эллик талабалар номидан бўлгани учун Ташқи ишлар вазирлиги даражасигача чиққан. Табиийки, бу шикоят қаноатлантириш учун Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний идораси раҳбариятига топширилган. Идора раҳбарияти ректор Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфга мурожаат қилиб, шикоят ёзилган қоғозни кўрсатган.


Шунда Шайх ҳазратлари муфтийга: “Талабаларнинг билмасдан ёзган шикоятлари сабабли тажрибали ўқитувчини ишдан олиш адолатдан эмас. Агар шундай қилинса, шикоятлар яна кўпайиши мумкин. Бунинг ўрнига Муҳаммадлатиф домланинг дарсини кузатиш учун махсус вакил тайинлайман. Агар вазият ростдан ҳам талабалар шикоят қилганидек бўлса, у домла бир кун ҳам ишламайди”, деган. Вакил дарсни кузатиб, ҳеч қандай эътироз йўқлигини ва домланинг талаби ўринли эканини айтади.


Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари идораси муфтийси бўлганида, Муҳаммадлатиф домла Тошкент ислом интитутига ректор этиб тайинланди. Икки уламо Ўзбекистонда диний таълимни тубдан ислоҳ қилишга, талабалар сонини кўпайтиришга ва халқимиз ўртасида диний таълимни кенг ёйишга ҳаракат қилади.


Шайх ҳазратларига ўша пайтларда туҳматлар бўлди ва бу туҳматлардан Муҳаммадлатиф домла ҳам бенасиб қолмади. Иккала уламо ишдан бўшашга мажбур бўлишди.


Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари чет элга чиқиб кетди. Муҳаммадлатиф домла эса “Кўкалдош” мадрасасида ўқитувчи ва “Тўхтабойвачча” жоме масжидига имом бўлиб ишга кирди. Лекин туҳматлар тинмади. Оқибатда домла Россиянинг Қозон шаҳрига кетиб, у ердаги ислом университетига ўқитувчи бўлиб ишга кирди. Кейинчалик Чеченистоннинг президенти Аҳмад Қодировнинг таклифига биноан Грозний шаҳридаги ислом университетига мударрис бўлди.


Муҳаммадлатиф домла сарф ва наҳв илмини яхши билиш баробарида фиқҳ, тафсир ва бошқа илмларни пухта ўзлаштирди. “Кофия”ни ёд олди. Талабаларга шу фанлардан ёддан дарс ўтар эди. Шу боис у киши илм аҳли орасида “Абу наҳв”, яъни наҳв илмининг отаси, дея танилди.


Муҳаммадлатиф домла Чеченистонда дарс бериб юрган пайтларида 57 ёшида Қуръони каримни тўлиқ ёд олди. Домладан шогирдлари: “Каломуллоҳни кексайган чоғингизда ёдлашингизнинг боиси нима?” деб сўрашганида, у киши: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: “Қуръон соҳиби жаннатга кирганида унга: “Ўқи ва кўтарил!” дейилади. Бас, у ўқийди ва ҳар бир оятни ўқиганида бир даража юқорилайди. (Қуръондан) охирги нарсани ўқигунича шундай бўлади” (Ибн Можа ривояти), деган ҳадислари менга қаттиқ таъсир қилди. Кўплаб талабаларга сабоқ бердим. Уларнинг кўпи Қуръони каримни тўлиқ ёд олишди. Мен, иншоаллоҳ, Аллоҳнинг инояти билан жаннатга кирсам, Қуръони каримни ёдламаганим учун беҳиштнинг қуйида қолиб кетишни хоҳламайман», деган.


Аллоҳ таоло марҳум устозимизнинг охиратларини обод қилсин. Ниятларига яраша жаннатнинг энг олий даражаларидан насиб қилсин.

 

Толибжон НИЗОМ

 

“АБУ НАҲВ” ЁХУД  57 ЁШИДА ҚУРЪОННИ ЁД ОЛГАН АЛЛОМА “АБУ НАҲВ” ЁХУД  57 ЁШИДА ҚУРЪОННИ ЁД ОЛГАН АЛЛОМА “АБУ НАҲВ” ЁХУД  57 ЁШИДА ҚУРЪОННИ ЁД ОЛГАН АЛЛОМА
Ибратли ҳикоялар