Ўзимиз яхши кўрганни ўзгаларга раво кўрайлик. Имонимиз ва нафсимиз хоҳламаган нарсаларни бошқаларга раво кўрмайлик. Нафсимиз жиловини тортиб турайлик, уни ҳай-ҳайлаб йўлимизга солмасак, қамчилаб турмасак, тоату ибодат, савоб ишларга бурмасак, бизни ўзига қўшиб жаҳаннамга тортиб кетади.
Валийлардан бири балиқпазнинг дўкони олдидан ўтиб қолибди. Нафси ғалаён қилиб балиқ егиси келибди, бориб балиқпаздан балиқнинг нархини сўрабди. Унга жавобан балиқпаз нархи икки танга эканини айтибди. Буни эшитган Валий, пул топиш ниятида йўлида давом этаётганда қудуқдан чарх айлантириб сув чиқарадиган жойга бориб қолибди. Чарх эгаси миробдан:
– Бир кунлик иш ҳақи қанча бўлади? – деб сўрабди.
– Икки танга, – дебди мироб ва иккаласи келишибди. Эртадан кечгача тинмай гир айланиб сув чиқарган авлиё қаттиқ чарчаб, ҳолдан тойибди. Хизмат ҳақига келишилган икки тангани олиб, балиқ харид қилиб, ер экан:
– Эй нафсим, агар яна балиқ егинг келса, бундан ҳам қаттиқроқ ишлатаман, – дебди.
Эй азиз фарзанд! Ёмон нафс доимо ёмонликка ундар, қанча кўп бўлса, шунча кам дейди.
Баднафслик хорликка ундагай ҳар дам,
Оташга тушарсан гар бўлсанг ҳамдам.
Нафсингни доимо тарбият айла,
Жиловин маҳкам тут, яхшилаб бойла.
Шермурод Тоғайнинг “Қасамини бузган қиз” китобидан
Кеч ухлаш соғлиққа бир қанча хавф туғдиради.
Жигар ва бошқа аъзолар ўзини тиклай олмайди. Инсон организмидаги барча аъзолар тунда, айниқса, соат 22:00–02:00 оралиғида фаол тикланиш жараёнига киришади. Хусусан, жигар соат 23:00 дан кейин танани фаол тозалаш (детоксикация) вазифасини бажаради. Агар инсон у пайтда ухламаган бўлса, вазифа тўлиқ бажарилмайди. Бу эса чарчоқ, безовталик, тушкунликка олиб келади.
Гормонлар мувозанати бузилади. Уйқу вақтида, айниқса, соат 22:00–01:00 орасида ўсиш гормони (мелатонин ва соматотропин) ишлаб чиқарилади. Бу гормонлар иммунитетни кўтариш, тери ва ҳужайраларни тик лаш, стрессни камайтиришга хизмат қилади. Агар ухлаш кечикса, бу гормонлар кама йиб боради.
Ақлий фаолият сусаяди. Эътиборни жамлаш, эслаб қолиш қобилиятининг пасайиши айнан ўз вақтида ухламаслик билан боғлиқ. Оқибатда иш унумдорлиги ёмонлашиб, сифатли ўқишга ҳам салбий таъсир қилади.
Руҳий мувозанат бузилади. Соат 23:00 дан кейин ухлайдиган инсонларда депрессия, қўрқув, руҳий заифликлар кўп кузатилади.
Юрак уриш мувозанати ёмонлашади.
Сўнгги йилларда юракқон томир касалликлари ҳам кўпайиб, ҳам “ёшариб бормоқда”. Кам ва ўз вақтида ухламаслик юракни зўриқтириб, умрнинг қисқаришига сабаб бўлмоқда. Юракни даволаш учун ўз вақтида ухлаш керак.
Энг фойдали уйқу эса соат 22:00 дан 05:00 гача бўлади. Чунки айнан шу соатларда уйқу фазалари мукаммал кечади.
Интернет манбалари асосида тайёрланди.
“Ҳидоят” журналининг 2025 йил 8-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws