27 Август, 2026, 14 Рабиъул аввал, 1448
27 Август, 2026, 14 Рабиъул аввал, 1448
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий
Усмонхон Алимов билан суҳбат
– Ҳурматли муфтий ҳазратлари, мамлакатимизда барча соҳалар қатори таълим-тарбия, маънавий-маърифий йўналишда ҳам жиддий ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг «Ижтимоий барқарорликни таъминлаш, муқаддас динимизнинг софлигини асраш – давр талаби» номли нутқи ва «Ўзбекистондаги ислом маданияти марказини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорида айнан ёшларимиз маънавияти, одоб-ахлоқи, таълим-тарбиясига алоҳида урғу берилгани бежиз эмас. Шу ҳақда фикр-мулоҳазаларингизни билдирсангиз.
– Аллоҳ таолога ҳамду санолар бўлсинки, фаровонлик, тинчлик-хотиржамлик ҳукм сурган мамлакатда тараққиёт эшиги кенг очилади. Бунинг учун Яратганга ҳар қанча шукурлар айтсак ҳам кам. Ҳар бир мамлакат ўз ёшларига суянади, маънавияти соғлом ва тоза бўлиши учун қайғуради, уларнинг ҳаёти ва маънавиятига дахлдор нуқсонларни бартараф этиш чораларини кўради. Ёшлар ўсиб-улғайиб, ўзларидан олдингиларнинг ишларини давом эттиради. Биринчи Президентимиз Ислом Каримов: «Ёшларимизга бугуннинг ўзида алоҳида эътибор қаратишимиз лозим. Улар нафақат ишончимиз ва келажагимиз, ёшлар – бугунги ва эртанги кунимизнинг ҳал қилувчи кучидир. Яъни эртанги кун кутганимиздек бўлиши учун бугуннинг ўзида ёшлар тарбиясига жиддий эътибор қаратишимиз зарур», деган эди. Юртимизда ҳатто йиллар «Оналар ва болалар йили» (2005 йил), «Ёшлар йили» (2008 йил) ва «Баркамол авлод йили» (2010 йил) деб аталиб, давлат дастурлари қабул қилиниб, шу асосда ибратли ишлар амалга оширилди. Шундан ҳам биламизки, мамлакатимизда ёшлар масалаларига давлат миқёсида доимо катта эътибор берилган.
Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг ҳар бир қарор ва фармонида мамлакатимизнинг маънавий ва ижтимоий ҳаётида эришилган ютуқлар қаторида камчиликлар ҳам очиқ айтилмоқда ва уларни тузатишга бутун омманинг эътибори жалб этилмоқда. Чунки ҳар қандай иллат ўз вақтида муолажа қилинмас экан, узоқ вақт ундан кўз юмиб яшалгани билан ўз-ўзидан тузалиб қолмайди. Президентимизнинг ислоҳотлар ҳаётий зарурат эканини куюнчаклик билан бот-бот такрорлашлари ва бу борада ғайрат билан амалга ошираётган ишлари тез орада ўз натижасини беришига ишонаман. Чунки самимий танқид ва очиқ-ошкораликнинг фойдаси кўп. Ислоҳотлар оқимида энг муҳим ишлардан бири ёшлар маънавияти, одоб-ахлоқи ва тарбияси масаласидир. Янаям аниқроқ айтсак, бу ҳаёт-мамот масаласидир.
– Маънавияти юксак халқни енгиб бўлмайди. Айниқса, ёш авлоднинг имон-эътиқоди, билим ва тафаккури, дунёқараши ва танлаган йўли келажагимизни белгилаб беради. «Ўзбекистондаги ислом маданияти марказини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорда «жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш, ёш авлодни гуманистик ғоялар, миллий ғурур ва ифтихор руҳида тарбиялаш»га алоҳида эътибор қаратилди. Баъзи ёшларимизда айни шу туйғу етишмаётганини теран англашимиз керак. Бу хусусда фикр-мулоҳазаларингиз?
— Қуръони каримда ўтмишда ер юзида фисқ-фасод ишларни кўпайтириб, ахлоқи бузилган, оқибатда ҳалокатга маҳкум этилган қавмлар ҳақида сўз боради. Бундай тубанликнинг туб илдизи ўз-ўзидан маънавий инқирозга бориб тақалишини асло унутмаслик керак.
Маънавий соғлом ва камолотга эришган халқлар қадимдан улуғлик шоҳсупасини эгаллаган, уларни енгиш ёки улар билан тенглашиш осон бўлмаган. Ҳозир ҳам шундай. Маънавий инқирозга учраган халқнинг обрў-эътибори бўлмайди, унинг қадрият ва урф-одатларига паст назар билан қаралади. Ўтган асрда шундай балога мубтало бўлганимиз сир эмас. Шунинг учун ёшларимизда миллий ифтихор руҳини уйғотиш ва уларни айнан шу руҳда тарбиялаш янада муҳим маъно касб этмоқда. Бизнинг халқимиз узоқ асрлар давомида ислом дини ва таълимотидан қувват олиб, ўз маънавиятини бойитди, исломий таълимот асосида яшади. Бу билан кам бўлмадик, маънавияти юксак ва эътиқоди мустаҳкам халққа айландик. Бу борада эришган ютуқларимизга жаҳон аҳли тан бериб келган. Шу боис ёшларимизга ислом дини ва таълимотини тўғри етказишимиз керак. Шунда уларда ўз-ўзидан миллий ифтихор туйғулари уйғонади, ўзларига ишонч пайдо бўлади, турли бузғунчи фирқаларнинг даъватлари нохолис ва ҳақиқатдан йироқ эканини тушуниб етади. Қалби пок, билимли ёшларни алдаш, гумроҳликка бошлаш мумкинми? Мен бундай бўлишига ишонмайман.
– Инсон тарбияси жуда мураккаб ва оғир жараён. Башарият яралибдики, инсонларни ҳидоятга – тўғри йўлга бошлаш, қалбларни ислоҳ қилиш ва руҳиятни поклаш муаммоси мавжуд. Айниқса, бола тарбияси унга она танлашдан бошланади, дейди донишмандлар. Шу маънода бу борада жавобгарлик ва масъулият биринчи навбатда ота-онага тушади. Сизнинг «Оилада фарзанд тарбияси» («Мовароуннаҳр» нашриёти, 2017.) китобингизда: «Фарзандларимизга шундай тарбия берайликки, улар ўз ота-боболарига, ўз тарихи, ватани, она тилига, миллат улуғларига муқаддас ислом дини анъаналарига содиқ бўлиб қолишсин. Китобларда ўрганилган маърифий илм қаторида оилада олинган ҳаёт илми ҳам уларга сув ва ҳаводек зарур» деган гапингиздаги «ҳаёт илми» бугунги кунда ёшларга жуда керак. Қолаверса, мактаб, лицей ва коллежларни таълим маскани бўлишдан ташқари тарбия маскани деб айтиш мумкин. Президентимиз 15 июн куни Тошкент шаҳрида Ўзбекистон мусулмонлари идораси раҳбарлари, дин арбоблари, «Нуроний» ва «Маҳалла» жамғармалари, Хотин-қизлар қўмитаси, «Камолот» ёшлар ижтимоий ҳаракати (ҳозирги Ўзбекистон ёшлар иттифоқи) фаоллари, ҳокимликлар, ҳуқуқ-тартибот идоралари вакиллари, илм-фан ва маданият намояндалари, исломий таълим муассасалари мутасаддилари ва талабалари, жамоатчилик вакиллари иштирок этган «Ижтимоий барқарорликни таъминлаш, муқаддас динимизнинг софлигини асраш – давр талаби» мавзусидаги анжуманда «Юртимизда яшаётган, оиласини, фарзандларининг эртанги кунини ўйлайдиган ҳеч бир инсон, дин арбоблари, жамоатчилик вакиллари бу ҳаёт-мамот масаласидан четда турмаслиги керак» деган крни айтди.
– Инсонга ҳар доим жумбоқ хилқат, сирли, мукаммал мавжудот сифатида қаралган. Не-не донишманд ва файласуфлар инсоний феъл-атворни ўзгартириш жуда мураккаблигини тан олганлар. Инсонга ўз вақтида тўғри тарбия берилмаса, бундан ёмони бўлмаса керак. Аммо бундай тарбия муайян муддат билан чегараланмайди. Тарбия узоқ вақт давом этадиган жараён эканини ҳеч қачон эсдан чиқармаслик керак. Абу Асвад Дувалий деган зот болаларига: «Сизларга ёшлигингизда ҳам, катта бўлганингизда ҳам, ҳатто туғилмасингиздан олдин бир яхшилик қилганман», — деди. Болалари «Туғилмасимиздан олдин қандай яхшилик қилдингиз?» деб ҳайрон бўлишса, отаси «Сизларга яхши онани танладим» деган экан. Халқимиз «Етти пуштини суриштириб уйлан» деб бекорга айтмаган. Яхши ва солиҳа онадан одобли ва тарбияли болалар дунёга келади. Бола солиҳа она бағрида меҳр кўриб вояга етса, ибратли инсон бўлиб улғаяди. Имом Термизий ривоятида пайғамбаримиз алайҳиссалом «Ҳеч бир ота ўз фарзандига гўзал одобдан ҳам афзалроқ ҳадя бера олмайди» деган. Бирон егулик ёки кўйлак олиб берилса, фарзанд қанчалик хурсанд бўлади. Аммо ўз вақтида одоб ва тарбия олган фарзанд бир умр ота-онасидан миннатдор бўлади. Ота-она ҳам фарзандига шундай ҳадя берганидан ҳеч қачон афсусланмайди. Бундай ҳадянинг бошқа ҳадялардан афзаллиги шунда. Манбаларда келишича, фарзанд ота-онага берилган омонат, тенги йўқ гавҳарга ўхшатилган. Агар фарзанд яхши одоб ва тарбия олса, ота-онаси бу дунё ва охиратда катта ажр-савоб эгасига айланади. Агар ёмон тарбия олса, унинг жазосига ҳам икки дунёда шерик бўлишади. Фарзандга омонат ва гавҳар деб қаралгани учун у эҳтиёт қилинади. Бироқ боланинг омонат ва гавҳарлиги кўпчиликни қизиқтирса ҳам, одоби ва тарбиясига етарлича эътибор берилмайди. Чунки ҳали ақли тўлиб улгурмаган бола атроф-муҳит таъсирига тез берилади. Шу боис ота-оналар боланинг юриш-туриши, овқатланиши, бошқалар билан муомаласи учун ҳам жавобгардир. Агар фарзанд борасидаги шаръий ҳақлар ўз вақтида адо этилса, ота-она зиммасидан жавобгарлик соқит бўлади. Бундай шаръий ҳақлар мўътабар манбаларда тўлиқ ва батафсил баён этиб берилган.
Тўғри, бизда ота-оналарга тарбия ишида ўқув даргоҳлари ва маҳалла ёрдамга келади. Мана шу тарбия тизими яхши ишласа, бизда бетарбия боланинг ўзи қолмаса керак деб ўйлайман.
Кенг қамровли тарбияни бола ўз ҳаёти давомида аста-секин ўзлаштириб борса, келажакда яхши самара беради. Буни фақатгина китоблардан эмас, шу билан бирга ҳаётнинг ўзидан олинган илм – ҳаёт илми десак тўғрироқ бўлади. Ҳикоя қилишларича, Ардашер Бобак юртини адолат билан зийнатлаган. Бир куни у ўғлининг ниҳоятда кўркам кийиниб олганини кўриб: «Эй ўғлим, киши шундай либос кийсинки, бундай либос ҳеч бир хазинада бўлмасин», дебди. Ўғли: «Эй отажон, у қандай либос, нимадан тикилади?», деб сўрабди. Отаси: «У шундай либоски, матоси яхши хулқ ва яхши ишдир, ипи эса муроса ва сабрдан бўлади», деб жавоб берибди.
– Имон-эътиқод масаласи тарбияда муҳим ўрин тутади. Имонли, тафаккурли ва пок кишида ёт ғоялар таъсирига қарши иммунитет ўз-ўзидан шаклланади. Асрлар давомида ислом дини ва таълимоти руҳида яшаб келган халқимиз шўро даврида ундан маҳрум қилинди. Бунинг таъсири ҳозирга қадар сезилади. Мактаб, лицей ва коллежларда ёшларимизга динимиз моҳияти ва таълимотидан кенгроқ тушунча бериш вақти етмадимикан?
– Бу гапларга тўла қўшиламан. Имон-эътиқод таълим-тарбияда катта вазифани бажаради. Аллоҳнинг ўзи тавфиқ бермаса, имон-эътиқоди бузуқ ёки айниган кишини тарбиялаб ҳам, хулқини тузатиб ҳам бўлмайди. Ислом дини келгандан кейин маълум вақт ўтиши билан турли фирқа ва оқимлар пайдо бўлди. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Яҳудийлар етмиш бир ёки етмиш икки фирқага бўлиндилар, насоролар етмиш ёки етмиш икки фирқага бўлиндилар, менинг умматим эса етмиш уч фирқага бўлинади”, дедилар». Демак, соғлом ақида ва пок эътиқод билан яшаш ва қалбни тоза ҳолда бу дунёдан олиб ўтиш осон иш эмас.
Шунинг учун бола бу каби дарди бедаво касалга чалинмасдан унинг олди олинса, муолажа қилинса, бундай болани ҳамма яхши кўради. Ота-онаси уни алқайди. Эътиқоди нотўғри шаклланган ёшларни фикри саёз, ғўр, жиззаки, бу дунёнинг ҳар бир ишидан ҳикмат эмас, кўпроқ иллат қидирадиган тоифага киритса бўлади. Уламолар қалб ислоҳи ва эътиқод тўғри бўлиши учун илм, ҳикмат ва маърифат керак деганлар. Жуда тўғри фикр. Илм ва ҳикмат бўлса-ю, маърифат бўлмаса, бундай ислоҳдан фойда йўқ. Маърифат деганда у зотлар Аллоҳ таолони танишни назарда тутганлар. Демак, ёшларимиз илм ва ҳикмат орқали Аллоҳ таолони, ўзларининг кимлиги ва қандай ишларга қодирлигини ҳам англаб етишлари аниқ. Бу жараёнд камтарлик ва тавозе хислати ҳам шаклланиб, уларга катта фойда келтиради. Аллоҳни таниш катта илмдир. Ёш бола турли саволлар бериб бошни оғритадиган пайтидан бошлаб Аллоҳни танитиш, ҳаром-ҳалолни билдириш, бировнинг ҳақига хиёнат қилиш мумкин эмаслиги, ор-номус, ҳаё, уят ва андиша каби хислатларни шакллантириб бориш керак. Болалар тарбиясида яхши хулқли, одобли ва ҳаёли бўлиш катта аҳамият касб этади. Ислом динида хулқ ва одобга имон билан бир хил қаралади. Ҳар қандай замонда олижаноб, одобли, ҳалим ва ширинсўз кишилар жамият кўрки бўлиб келган.
Фарзанд дунёга келгандан кейин унга қилинажак ишлар шариатимизда тўлиқ айтиб қўйилган. Булар «Оилада фарзанд тарбияси» китобида баҳоли қудрат келтириб ўтилган. Имом Бухорий, Имом Термизий, Ҳаким Термизий ва бошқа алломаларимизнинг китобларида ҳам ёшлар тарбиясига жиддий қаралган. У зотлар инсон тарбияси деганда дастлаб нафсни таниш, нафс риёзати ва ислоҳини тушунганлар. Нафсни ислоҳ қилиб, уни иллатлардан фориғ қилган инсон ҳар икки дунёда бахт-иқбол қозонишини билдирганлар. Айтиб ўтганингиздек, болалар тарбиясида муҳимлигини эътиборда тутган ҳолда мактаб, лицей ва коллежларда бошланғич диний таълим ва одоблар дастур сифатида киритилса, ёшларнинг тўғри тарбия олишида катта фойда берарди. Маънавий етук ва баркамол бола ҳеч қандай ёт ғоянинг таъсирига тушмайди.
– «Мовароуннаҳр» нашриётида чоп этилган «Интернетдаги таҳдидлардан ҳимоя» китобида интернет орқали амалга оширилаётган таҳдидлар, «оммавий маданият» ниқобидаги маданиятсизликнинг салбий оқибатлари фош этилиб, ҳамма кўнгилсизликлар таълим-тарбияда лоқайдликка йўл қўйиш оқибатида келиб чиқиши тўғри таъкидланган. Дарҳақиқат, бугун ота-оналар ўз уйларида ўзлари билан дастурхон бошида ўтирган боласининг ёнида кимлар бор-у, онгида нималар бор эканлигини сезмай қолиши ҳеч гапмас. Уйидаги фарзанди билан аллақандай кўринмас одамлар ҳам ёнма-ён ўтирган бўлиши мумкин. Фақат улар кўринмай ишларини битирадилар. Ёвуз ниятли кимсалар интернет орқали, нафақат уйингизга, балки болангизнинг онгига сиздан олдинроқ кириб кетишга ҳаракат қилади. Бундай маккор шарпалар эҳтиётсиз ҳар бир уйда учраши мумкин. Бу каби иллатларга қарши туришда диний таълимнинг аҳамияти ҳақидаги тавсияларингизни айтиб ўтсангиз.
– Ёшлар тарбиясида бугунги кашфиётларнинг ижобий тарафи бўлганидек, салбий томони ҳам борлигини асло унутиб бўлмайди. Замонавий ихтиролар ёшларнинг таълим олиши, билимларни тез ўзлаштириши, жаҳонда юз бераётган янгиликлардан вақтида хабардор бўлишида ёрдамчидир. Бу хабар ва маълумотлар тўғри ва ҳақиқатга яқин бўлса албатта. Лекин чет эллардан ижтимоий тармоқлар орқали тарқатилаётган хабарларнинг ярмидан кўпи ёлғон-яшиқ, бузғунчи хабарлардир. Шунинг учун уларни ақл торозисига солиб, қай бири тўғри, қай бирида бирон эгри мақсад яширинганига эътибор бериш керак.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ривоятида Пайғамбаримиз алайҳиссалом: «Охирзамонда дажжоллар (фирибгарлар), ёлғончилар бўлади. Улар сизлар ҳам, ота-боболарингиз ҳам эшитмаган гапларни гапирадилар. Бас, сизлар улардан ўзларингизни узоқ қилинглар ва ўзларингиздан ҳам уларни узоқ қилинглар. Сизларни адаштириб ва алдаб, фитнага солиб қўймасин», — деган (Имом Муслим ривояти). Афсуски, ҳозирги вақтда интернет орқали оқиб келаётган инсонни йўлдан оздирувчи ёлғон-яшиқлар йўлига тўсиқ қўйишнинг иложи йўқ. Бундай бузғунчи таъсирлар ҳар бир хонадоннинг чақирилмаган «меҳмони» бўлиб уйига кириб боради. Ёш ва ҳали оқ-қорани ажрата олмаган ёшлар интернетга ружу қўйиш оқибатида билиб-билмасдан турли ёт оқим ва фирқалар тарқатаётган ғоя ва қарашларнинг қурбонига айланмоқда. Шунинг учун Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг «Ўз болангни ўзинг асра» деган шиори бугунги кунда жуда зарур деб ҳисоблайман. Абдурауф Фитрат «Ким бадахлоқ болаларни тарбия этса, инсониятга катта душманлик қилган бўлади» деган. Ҳар ким бу тўғрида «Интернетдаги таҳдидлардан ҳимоя» китобидан ўзига керакли маълумотларни олиши мумкин. Ижтимоий тармоқлар орқали тарқатилаётган беҳаё фильмлар, вилеолавҳалар, бузғунчи ғоялар ёшлар маънавиятини кўтаришга хизмат қиладими?
Лекин ғўр ёшларга шаҳвониятни қўзғайдиган лавҳа ва тасвирлар фойдалидек кўринади ва бола қайсидир маънода лаззат ва завқ олгани учун уларнинг таъсирига берилиб кетади. Абдурауф Фитрат айтганидек, инсониятга бундан бошқа душманнинг кераги бўлмай қолади. Буни «оммавий маданият», «оломонча маданият» деб аташмоқда. Аммо ундан кўзланган мақсад – одамзотни асрлар давомида авайлаб-ҳимоя қилиб келган умуминсоний қадрият ва одоб-ахлоқ мезонларидан узоқлаштириш ва уларга нисбатан нафрат ўйғотиш. Чунки бундан кимлардир фойда кўради ёки фойда кўришни мўлжаллаб турган бўлади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: «Ер юзида бузғунчилик қилиб юрадиган кимсалар ҳам борки, улар учун (Аллоҳдан) лаънат бўлур ва улар учун нохуш диёр (жаҳаннам) бордир» (Раъд сураси, 25-оят). Бизнинг уларга шундан бошқа жавобимиз йўқ. Шундай экан, инсоният келажаги ва тақдирини белгилайдиган ёшлар маънавияти, тарбияси, одоб-ахлоқи ва ҳаётини издан чиқаришга қаратилган ҳар қандай бузғунчи ғоя ва қарашлардан болаларимизни ўзимиз ҳимоя қилайлик. Ҳар бир болага жавобгарликни ота-онаси, таълим даргоҳи ва маҳалла тўғри ҳис этса, аҳил ва ҳамкор бўлса, ёшларимиз кўзларни қувонтирадиган улуғ ишларни амалга оширадилар, давлатимиз янада қудратли бўлиб, жамиятимиз гуллаб-яшнайди.
— Самимий суҳбатингиз учун ташаккур!
Бобомурод Эрали суҳбатлашди.
“Маънавий ҳаёт” журналидан олинди.
ЎМИ Матбуот хизмати
#Вакилликлар фаолиятидан
Бугунги кунда Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳри ва вилоятларда Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг 14 та ҳудудий вакиллиги фаолият юритади. Мазкур ҳудудларда жами 2161 та масжид бўлиб, 3000 дан зиёд имом-хатиб ва имом ноиби хизмат қилади. Вакилликлар фаолиятидан, деб номланган ушбу рукнимизда ҳудудий вакиллар билан туркум суҳбатларни режа қилганмиз. Шу мақсадда Қашқадарё вилоятида бўлдик.
Қашқадарё вилояти бош имом-хатиби, “Имом Бухорий” ордени соҳиби, Уламолар Кенгаши аъзоси Раҳматуллоҳ домла УСМОНОВ билан суҳбат
– Ассалому алайкум, домла. Суҳбатимизни Сиз вилоят бош имом-хатиби сифатида иш бошлаган даврлардан бошласак. Дастлаб вакиллик фаолиятини таҳлил қилиб, қандай оғриқли нуқталар, тезкорлик билан ҳал этилиши керак бўлган муаммоларни кўрган эдингиз ва бугунги кунда улар қанчалик ҳал этилган?..
– Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳ. Бундан роса 14 йил олдин – 2012 йилнинг июль ойида Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг Қашқадарё вилояти вакили ҳамда вилоят бош имом-хатиби сифатида фаолият бошлаганман. Ўшанда вакилликнинг фаолиятини атрофлича таҳлил қилиб, тизимли ёндашувни талаб этадиган қатор вазифаларни белгилаб олганмиз.
Хусусан, масжидлар фаолиятини ягона тартиб ва талаблар асосида ташкил этиш, имом-хатиблар ва диний соҳа ходимларининг илмий-маърифий салоҳиятини юксалтириш, ижро интизоми ва ҳисобдорликни кучайтириш, аҳоли, айниқса, ёшлар ўртасида соғлом диний-маърифий муҳитни мустаҳкамлаш, жойларда тарғибот-ташвиқот ишларини янада самарали йўлга қўйиш кабиларга алоҳида эътибор қаратдик.
Бугунга келиб вакилликда 22 нафар малакали, ўз ишининг мутахассиси бўлган ходим ишламоқда. Шунингдек, масжидлар билан ишлаш, ҳаж-умра, ахборот медиа, аёл-қизлар, ҳуқуқшунослик, молия-хўжалик каби бўлимлар фаолият юритади. Вакиллигимиз замонавий моддий-техник базага эга бўлиб, рақамли технологиялар ва илғор иш услубларидан самарали фойдаланиб келмоқда.
Масжидларнинг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, ҳужжатлар юритилишини такомиллаштириш, фуқаролар мурожаатлари билан ишлаш сифатини ошириш, шунингдек, вакиллик тизимида мазкур йўналишлар бўйича ишларни самарали ташкил этиш, вазифалар ижросини мувофиқлаштириш ва назорат қилиш мақсадида тегишли бўлимларни ташкил этиш зарурати ҳам бор эди.
Ўтган йиллар давомида мазкур йўналишлар бўйича аниқ режалар асосида тизимли ишлар амалга оширилди. Натижада вилоят вакиллиги ҳамда масжидлар фаолияти янада такомиллаштирилди. Вакиллик тузилмасида тегишли штат бирликлари жорий этилиб, соҳанинг устувор йўналишлари бўйича малакали мутахассислар ишга қабул қилинди. Бу эса фаолиятни самарали ташкил этиш, вазифалар ижросини мувофиқлаштириш, назорат механизмларини кучайтириш ҳамда жойлардаги ишларни сифатли йўлга қўйиш имконини берди.
Имом-хатиблар учун мунтазам малака ошириш ва ўқув-семинарлар йўлга қўйилди, аҳоли билан очиқ мулоқотлар ва маънавий-маърифий тадбирлар кўлами сезиларли даражада кенгайди. Йилига «Жаҳолатга қарши маърифат» ғоясини кенг тарғиб этиш, экстремизм, терроризм, миссионерлик ва ёт ғояларга қарши курашиш, ҳуқуқбузарлик, жиноятчилик, гиёҳвандлик, ўз жонига қасд қилиш, эрта турмуш ва ажримларнинг олдини олиш, ёшлар, меҳнат мигрантлари ва ҳарбий хизматчилар билан манзилли ишлаш, соғлом турмуш тарзи, оила мустаҳкамлиги, маънавий қадриятлар, ижтимоий тармоқлардаги виртуал таҳдидлардан ҳимоя, атроф-муҳитни асраш ҳамда маҳаллада тинчлик ва ҳамжиҳатликни таъминлашга қаратилган 35 мингдан ортиқ кенг кўламли тарғибот-ташвиқот ишлари амалга оширилади.
Ўша даврда имом-хатиб ва диний соҳа ходимларининг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш зарурати бор эди. Амалга оширилган ислоҳотлар натижасида ҳамда муфтий ҳазратларининг ташаббуслари ва бевосита бошчиликлари билан масжидларда фаолият юритаётган имом-хатиблар ва имом-ноиблари ойлик иш ҳақи билан таъминланди. Бу эса уларнинг ижтимоий барқарорлигини мустаҳкамлаш, ўз хизмат вазифаларини сидқидилдан ва масъулият билан адо этиши учун муҳим омил бўлмоқда.
Таъкидлаш жоизки, муҳтарам Юртбошимиз томонидан берилаётган имкониятлар натижасида вилоятимизда ҳаж зиёрати учун ажратиладиган квоталар йилдан-йилга ошиб, фуқароларнинг муқаддас зиёрат амалини адо этиш имкониятлари кенгайиб бормоқда. Хусусан, 2012 йилда вилоятдан бор-йўғи 150 нафар фуқаро ҳаж зиёратини амалга оширган бўлса, бугунги кунда ушбу кўрсаткич йилига 800 нафардан ошди. Бу эса соҳада амалга оширилган ташкилий ишлар ва зиёратчиларга кўрсатилаётган хизматлар сифати анчайин ошганини кўрсатади.
– Вилоятдаги 180 дан ортиқ жоме масжидларнинг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, айниқса, тарихий ва меъморий аҳамиятга эга бўлган қадимий масжидларни асл қиёфасини сақлаган ҳолда таъмирлаш ишларида вакиллик маҳаллий аҳоли ва ҳомийлар билан алоқаларни қандай мувофиқлаштирмоқда?
– Вилоятдаги жоме масжидлар моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, уларнинг ободлиги ва фаолияти учун муносиб шароит яратиш масаласи доимо эътибор марказимизда бўлиб келмоқда. Бу борада ишлар тизимли, шаффоф ва жамоатчилик билан ҳамкорлик асосида ташкил этилган. Айниқса, тарихий ва меъморий аҳамиятга эга бўлган қадимий масжидларни таъмирлашда уларнинг асл қиёфаси, миллий меъморий услуби ва тарихий қимматини сақлашга алоҳида аҳамият қаратилади. Бундай объектларда ҳар қандай иш тегишли мутахассислар тавсиялари ва белгиланган талаблар асосида амалга оширилади.
Масжидларни ободонлаштириш ва таъмирлаш ишларида маҳаллий аҳоли, саховатпеша ҳомийлар ва жамоатчиликнинг иштироки муҳим ўрин тутади. Вакиллик томонидан ушбу жараёнлар мувофиқлаштирилиб, ҳомийлик ташаббусларининг мақсадли ва самарали йўналтирилиши таъминланмоқда.
Фаолиятимни бошлаган пайтимда вилоятимизда 182 та жоме масжид фаолият юритар эди. Ҳозир уларнинг сони 187 тага етди. Ўтган 14 йил давомида 58 та масжид замон талабларига мос равишда қайта бунёд этилди, 100 дан ортиқ масжидда эса кенг кўламли таъмирлаш ва реконструкция ишлари амалга оширилди. Мисол учун, 2026 йилнинг биринчи ярим йиллигида 2 та – Чироқчи туманидаги "Абу Бакр Сиддиқ" ҳамда Китоб туманидаги "Шайх Собир" масжидлари қайта қурилиб, муборак Рамазон ойида масжиднинг янги биноси намозхонларга топширилди.
Шунингдек, намозхонлар учун муносиб ва қулай шароитлар яратиш мақсадида 70 дан ортиқ таҳоратхоналар тўлиқ қайта қурилиб, замонавий талаблар асосида фойдаланишга топширилди.
– Кейинги йилларда вакиллик томонидан имом-хатиблар ва уларнинг ноиблари малакасини ошириш, уларнинг нафақат диний, балки дунёвий, сиёсий-ижтимоий билимларини замон талабларига мослаштириш бўйича қандай тизимли дастурлар ва ўқув семинарлари ташкил этилди?
– Имом-хатиблар ва уларнинг ноиблари малакасини ошириш, уларнинг замон талабларига мос билим ва кўникмаларини шакллантириш Қашқадарё вакиллиги фаолиятининг муҳим йўналишларидан бири ҳисобланади. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси томонидан ташкил этилаётган малака ошириш курслари, ўқув-семинарлар ва қайта тайёрлаш машғулотларида имом-хатиблар ва уларнинг ноиблари мунтазам иштирок этиб келмоқда. Ҳозирги кунга қадар вилоятдаги 187 нафар имом-хатиб ҳамда 91 нафар имом ноиблар Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси ҳузуридаги Диний-маърифий соҳада малака ошириш ва қайта тайёрлаш институтида ҳамда Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида малака ва кўникмаларини оширишди.
Айниқса, имом-хатибларнинг олий диний маълумотга эга бўлишини таъминлаш борасида тизимли ишлар амалга оширилмоқда. 2012 йилда вилоятдаги имом-хатибларнинг атиги 16 нафари олий маълумотга эга бўлган бўлса, сўнгги 14 йил давомида бу кўрсаткич кескин ошиб, бугунги кунда имом-хатибларнинг олий маълумотлилари 90 нафардан ошди. Ҳозир ҳам олий маълумотга эга бўлмаган 20 нафар имом-хатиб Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида модул тизими асосида таҳсил олиб, ўз билим ва салоҳиятини оширмоқда. Бу ишлар изчил давом эттирилиб, яқин истиқболда 100 фоиз олий диний маълумотли мутахассислар сифатида шакллантириш мақсад қилинган. Зеро, бугунги кунда имом-хатиблар нафақат диний илм соҳиби, балки кенг дунёқарашга эга, жамият билан самарали мулоқот қила оладиган, замонавий жараёнларни тўғри англайдиган маънавий-маърифий етакчи бўлиши замон талабидир.
– Вилоятдаги Қуръони карим ва тажвид курслари фаолияти ҳақида ҳам айтиб ўтсангиз...
– Қуръони карим ва тажвид курслари фаолияти аҳоли орасида диний билимларни фақат белгиланган тартиб ва малакали мутахассислар орқали олиш маданиятини шакллантиришга хизмат қилмоқда. Бу эса ўз навбатида норасмий диний таълим масканлари фаолиятининг олдини олиш, диний саводхонликни ошириш ва соғлом маърифий муҳитни таъминлашда муҳим аҳамият касб этмоқда.
Вилоят вакиллиги ҳамда Китоб туманидаги "Хожа Бухорий" ўрта махсус ислом таълим муассасаси қошида фаолият юритаётган Қуръони карим ва тажвид ўқув курслари орқали ҳар йили жами 1560 нафар тингловчи Қуръон тиловати ва тажвид қоидалари бўйича зарур билим ва кўникмаларга эга бўлмоқда. Бу эса аҳоли диний саводхонлигини ошириш, ёш авлодни илмий-маърифий руҳда тарбиялаш йўлида муҳим аҳамият касб этмоқда.
– Аёл-қизлар орасида диний-маърифий ишларни юритадиган отинойилар фаолиятини тартибга солиш, уларнинг диний тушунчаларини ўстириш, хотин-қизлар орасида ёт ғоялар тарқалишининг олдини олиш борасида вакиллик қандай натижаларни кўрсата олди?
– Аёл-қизлар ўртасида диний-маърифий фаолият олиб бораётган отинойиларнинг ишини ягона тизим асосида ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилган. Илгари бу йўналишда муайян тажриба мавжуд бўлган бўлса-да, фаолиятни мувофиқлаштириш, илмий салоҳиятни мунтазам ошириш ва назорат қилиш механизмларини янада такомиллаштириш зарурати бор эди.
Шу мақсадда ҳар бир отинойининг билим даражаси, фаолият йўналиши ва масъулият доираси қайта кўриб чиқилди. Ҳозирги кунда воҳада фаолият юритаётган жами 284 нафар отинойининг малакасини ошириш мақсадида тизимли ўқув-семинарлар, суҳбатлар ва давра йиғинлари йўлга қўйилди. Таҗрибали уламолар ва мутахассислар иштирокида ақида, фиқҳ, тафсир, ҳадис, миллий қадриятлар, оила мустаҳкамлиги ҳамда замонавий ахборот маконида учраётган мафкуравий таҳдидларга қарши маърифий машғулотлар ташкил этилди. Улар фаолияти мониторинг қилиниб, аҳоли билан ишлаш самарадорлиги доимий таҳлил қилиб борилмоқда.
Бугунги кунда бу ишлар ўзининг амалий натижасини бермоқда. Отинойилар маҳаллаларда хотин-қизлар билан манзилли ишлаш, уларнинг мурожаатларини ўрганиш, диний саводхонликни ошириш ва соғлом маънавий-маърифий муҳитни шакллантиришда фаол иштирок этмоқда. Айниқса, эрта никоҳ ва ажримларнинг ҳамда ёт ғоялар ва турли бузғунчи қарашлар улар муносиб ҳисса қўшмоқда.
– Дарвоқе, оилавий ажримлар, ўз жонига қасд қилиш ёки жиноятчилик каби оғир ижтимоий муаммолар энг кўп кузатиладиган маҳаллалар билан ишлашда имомларнинг масъулияти ва ҳисобдорлиги қандай бўлмоқда?
– Вакиллик томонидан имом-хатибларнинг маҳалла фаоллари, хотин-қизлар ва ёшлар билан манзилли ишлаш масъулияти янада кучайтирилган. Айниқса, оилавий ажримларнинг олдини олиш, нотинч оилалар билан ишлаш, ёшларни турли салбий таъсирлардан асраш ва жамиятда соғлом маънавий муҳитни шакллантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ҳар ой туманларда сайёр йиғилишлар ўтказилиб, жойлардаги мавжуд ҳолатлар, долзарб муаммолар ва уларнинг ечимлари муҳокама қилиб борилмоқда. Мазкур йиғилишларда имом-хатибларнинг масъулияти, маҳаллалар билан ҳамкорлиги ва амалга оширилаётган ишларнинг самарадорлиги таҳлил қилинади. Хусусан, ўтган йил якуни бўйича вилоят миқёсида имом-хатиблар томонидан маҳаллаларда мингдан ортиқ оила билан манзилли ишлар олиб борилди. Улар билан ўтказилган суҳбатлар, маънавий-маърифий тадбирлар ва тушунтириш ишлари натижасида бир қатор оилавий низоларнинг олди олиниб, ажрим ёқасига келиб қолган оилаларни яраштиришга эришилди.
Муҳими, имом-хатиблар иши фақат ўтказилган тадбирлар сони билан эмас, балки инсонлар тақдирига ижобий таъсир кўрсата олган амалий натижалари билан баҳоланмоқда. Шунинг учун имомларимиз маҳаллада халқ билан яқин мулоқот қиладиган, оила, жамият барқарорлигини таъминлашга ҳисса қўшадиган маънавий-маърифий раҳнамо сифатида ўз масъулиятини чуқур англаб, фаолият олиб бормоқда.
– Ижтимоий тармоқларда даъват ишларини олиб бориш, nasafziyo.uz сайти ва ижтимоий саҳифаларни юритишда вакиллик қошида махсус медиа гуруҳ ёки замонавий кадрлар жамоаси шакллантирилганми?
– Бугунги ахборот асрида интернет маконидаги диний-маърифий фаолият муҳим йўналишлардан бири ҳисобланади. Шу боис, вакиллик томонидан замонавий ахборот технологияларидан самарали фойдаланиш, ижтимоий тармоқларда аҳоли, айниқса, ёшлар билан мулоқотни кучайтиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Бу борада вакилликда замонавий талабларга жавоб берадиган медиа хонаси ташкил этилиб, зарур замонавий техник жиҳозлар билан таъминланди. Шунингдек, диний-маърифий контентларни тайёрлаш, таҳрир қилиш ва кенг жамоатчиликка етказиш йўналишида фаолият олиб борувчи малакали кадрлар жалб қилинган.
Мазкур тизим орқали ўн бир йилдан буён фаолият юритиб келаётган nasafziyo.uz веб-сайти ҳамда ижтимоий тармоқлардаги саҳифалар мунтазам юритилмоқда. Шунингдек, 2017 йилда ташкил этилган Telegram канали бугунги кунда кенг аудиторияга эга бўлиб, аҳолига тезкор ва ишончли диний-маърифий ахборотларни етказишда муҳим ахборот майдонига айланган.
Шунингдек, бугунги кунда вилоятимиздаги ҳар бир масжиднинг Telegram, YouTube, Facebook ва Instagram саҳифалари ҳамда гуруҳлари фаолият юритиб, уларнинг умумий аъзолари сони 310 минг нафардан зиёдни ташкил этади. Жумладан, биргина nasafziyo телеграм каналининг 120 мингдан ортиқ аъзоси бор. Шунингдек, Улар орқали аҳолига долзарб маънавий-маърифий материаллар, диний-маърифий тавсиялар, масжид фаолиятига оид янгиликлар ҳамда эълонлар мунтазам етказиб борилмоқда.
Албатта, рақамли макон доимий равишда янгиланиб бораётгани сабабли бу йўналишдаги ишлар ҳам узлуксиз такомиллаштирилмоқда. Асосий мақсад — замонавий медиа имкониятларидан фойдаланган ҳолда халқимизга, айниқса, ёш авлодга сифатли, ишончли ва таъсирчан диний-маърифий ахборотларни етказиб беришда давомли изланишдамиз.
– Вакилликнинг «Вақф» хайрия жамоат фонди вилоят филиали билан биргаликда кам таъминланган оилалар, етимлар ва ногиронлиги бор шахсларга ёрдам бериш борасидаги фаолияти сўнгги йилларда қанчалик шаффофлашди ва хайрия тадбирлари кўлами воҳа миқёсида қанчалик кенгайди?
– «Вақф» хайрия жамоат фонди вилоят филиали билан ҳамкорликда аҳолига ижтимоий кўмак кўрсатиш, эҳтиёжманд оилаларни қўллаб-қувватлаш ва хайрли ташаббусларни амалга ошириш фаолиятимизнинг ажралмас қисми ҳисобланади.
Ёрдамга муҳтож оилалар, етимлар, ногиронлиги бўлган шахслар ва ижтимоий ҳимояга муҳтож фуқароларнинг ҳолати ўрганилиб, уларга зарур кўмаклар ўз вақтида етказиб берилмоқда. Жумладан, Рамазон ойи ва Қурбон ҳайити арафасида давлатимиз раҳбари томонидан ажратилган маблағлар белгиланган тартиб асосида эҳтиёжманд оилалар, етимлар, ногиронлиги бўлган шахслар ва ижтимоий ҳимояга муҳтож фуқароларга етказиб берилди. Бу хайрли ишлар халқимизга бўлган эътибор ва ғамхўрликнинг яна бир амалий ифодаси бўлди.
Амалга оширилаётган ҳар бир хайрли ташаббус манзиллилик, очиқлик ва адолат тамойиллари асосида ташкил этилиб, воҳамизда хайрия ишларининг кўлами ва самарадорлиги йилдан-йилга ортиб бормоқда. Яқинда кўмакка муҳтож бир оилага уй қуриб беригани ҳам сўзимизнинг бир далилидир.
– Бу заминдан етишиб чиққан улуғ зотларнинг бой илмий мероси, қадамжолари тарихини халқаро ва республика миқёсида тарғиб қилиш борасидаги ишларга ҳам тўхталиб ўтсангиз...
– Бу воҳадан етишиб чиққан Абу Муин ан-Насафий, Абу Бакр ал-Косоний, Абу Ҳафс Насафий, Абу Ҳафс Кеший, Абу Шакур ас-Солимий, Паздавий каби кўплаб алломаларнинг илмий мероси нафақат юртимиз, балки бутун ислом олами маънавий хазинасининг ажралмас қисмидир.
Вакиллик фаолияти давомида ушбу бой илмий-маърифий меросни ўрганиш, тарғиб қилиш ва кенг жамоатчиликка етказишга алоҳида эътибор қаратилди. Хусусан, алломаларимиз ҳаёти ва илмий фаолияти, улар билан боғлиқ тарихий масканлар ва қадамжоларни ўрганиш, уларнинг маънавий аҳамиятини ёритиш борасида илмий-маърифий тадбирлар, давра суҳбатлари ва тарғибот ишлари амалга ошириб келинмоқда.
Аллоҳ таоло дин равнақи, юрт тинчлиги йўлида хизмат қилаётган барча юртдошларимизни икки дунёда мукофотласин!
ЎМИ Матбуот ва медиа бўлими мутахассиси
Абдулатиф АБДУЛЛАЕВ суҳбатлашди.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа