Муборак Рамазон ойини кутиб олишда халқларнинг ҳар бирининг ўзига хос урф-одатлари ва анъаналари мавжуд. Европа қитъасида жойлашган Албания давлати мусулмонлари ҳам Рамазон ойини шоду-хуррамлик билан қаршилашади. Албан халқи Рамазон ойи келиши билан қайси дин вакили бўлишига қарамай, қўшниларига таомлар тарқатади, меҳмонлар учун зиёфат дастурхони ёзади. Бу муборак ойда қилинадиган одат тусига кирган энг яхши расм-русумлардан бири – қариндошлик ришталарини мустаҳкамлаш, борди-келди зиёратларини уюштириш ва жамоат учун ифторлик дастурхонларини ёзишдир.
Албаниялик мусулмонлар Рамазон ойида ифторлик дастурхонига гўшт билан тухум қўшилган таомлар, узум ва олхўри шарбати, ловия, карам, картошка ва ҳар хил зираворлардан тайёрланган суюқ таомлар тортиқ қилишни хуш кўришади.
Рамазон ойига ҳозирлик кўриш учун қуруқ гўштлар, ловия олдиндан сақлаб қўйилади. Сут маҳсулотлари бу муборак Рамазон ойида кўп миқдорда истеъмол қилинади. Шунингдек, албанлар қўй, бузоқ ва эчки гўштларини сут ва картошка билан аралаштириб тайёрланган таомларни ҳамда товуқ гўштини қайнатилган гуруч ва сутли патир билан тановул қилишни ёқтиришади.
Шунингдек, Рамазон ойида албанлар “Симс”, “Кадоиф”, “Шакарбаря” ва “Паҳлава” каби махсус ширинликлар тайёрлашади.
Муҳими улар рўза ибодатини кишининг ўзини ҳар қандай ёмон хулқ ва фаҳш сўзларни гапиришдан узоқ бўлиши деб билиб, бу салбий иллатлардан нафсини тийишга ҳаракат қиладилар. Масжидларда таровеҳ намозида қатнашади, Қуръонни хатм қилишади. Айниқса, албан халқи “Лайлатул қадр” кечасини ўзгача тароват билан қаршилайди. Унда махсус “Ҳосуд” номли ширинлик тайёрлаб, қариндошлар ва қўшниларга тарқатадилар, бир-бирларига эзгу тилаклар билдиришади.
Халқаро алоқалар бўлими ходими
Илёсхон АҲМЕДОВ тайёрлади.
Ижтимоий тармоқларда, афсуски, болаларнинг ўз жонига қасд қилиши, уйдан қочиб кетиши, жиноятга қўл уриши ҳақидаги хабарлар кўпайиб бормоқда. Бугун биз кўраётган кино ва сериалларда ҳам, албатта, бебош қаҳрамонлар ва уларнинг аянчли тақдири намойиш этилмоқда. Ота-онаси бор қизларнинг ўзаро жанжали ёки ўсмир йигитларнинг пичоқбозлиги сабаб бир оила ёлғиз ўғлидан айрилгани аслида нотўғри тарбия оқибати эмасми?
«Улар: “Парвардигоро, хотинларимиздан ва зурриётларимиздан бизларга кўз қувончини бахш эт ва бизларни тақводорларга пешво қилгин!” дейдиган кишилардир» (Фурқон сураси, 74-оят).
Оилалар билан суҳбатлашар эканман, ажримларга қадар оиладаги носоғлом муҳит, аёл ўз дунёси ва ҳақиқати, эркак ўз ҳолича яшаётгани натижасида болаларга мутлақ бефарқ, илмсиз ва саломатлигида ҳам нуқсонлар борлигини кўраман. Биз болаларни дуо қилишни, уларни тинглаш ва улар билан суҳбатлашишни билмаймиз. Улар ўз-ўзидан тарбияланиб, катта бўлиб қолмайди ахир. Айниқса, ҳозирги мураккаб даврда, турли зарарли таъсирлар кўпайган бир вақтда фарзандларимизни соғлом фитратда ушлаб қолиш осон эмас.
Бир сафар ажрим ёқасидаги оила билан суҳбатлашдик. Аёл ва эркак жанжал қилар, ўсмир қиз бир четда ўйин ўйнаб ўтирар, ота-онасининг бу ҳолати унга аҳамиятсиздай эди. Қизиғи, улар болага қарамаслик, ундан халос бўлиш учун ўзаро низолашар эди. Ўз ҳолига ташлаб қўйилган қиз ахлоқсиз бўлиб улғайган. Ўзларининг тарбияси ҳосиласини “бош оғриғи” дейишгани бизни янада ажаблантирди. Бу каби тақдирлар ҳар биримизни ўйлантириши лозим.
Афсуски, кўп ота-оналар фарзандларига фақат тақиқ қўйишади, тинглашни исташмайди. Бир воқеа бутун бир қишлоқни ларзага солди. Мактаб ўқувчиси ўз жонига қасд қилди. Сабаби эса, қўшнисининг уйида ўйнаб унинг ўғли билан жанжаллашгани учун болани ҳақоратлаган, ота-онасига ёмонлаган. Ўз уйидагилар ҳам болани эшитишни исташмаган. Бунинг оқибатида қаттиқ тушкунликка тушиб, у ўз жонига қасд қилган. Бу каби кўплаб воқелар ота-оналарни фарзанд тарбиясига бефарқ бўлмасликка чақиради. Сўнгги пушаймон – ўзимизга душман.
Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:
«Уч дуо рад этилмайди:
Аллоҳ фарзандларимизни кўз қувончимиз қилсин!
Гулнора ИБРАГИМОВА,
Хатирчи тумани “Боғишамол” маҳалласи отинойиси
“Мўминалар” журналининг 2025 йил 9-сонидан