Умматнинг “Амийни” Абу Убайда ибн Жарроҳ
Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ сололлоҳу алайҳи васаллам: “Албатта ҳар бир умматнинг амийни бордир. Албатта, бизнинг амийнимиз, эй уммат, Абу Убайда ибн Жарроҳдир”, дедилар”.
“Амийн” сўзи “Ўта ишончли, оманатли одам” деган манони англатади. Саҳобаларнинг ҳар-бирлари амаийндирлар. Аммо уларнинг ўзларига ҳос сифатлари бор бўлиб бошқалардан ажраб турган. Буни эса Расулуллоҳ сололлоҳу алайҳи васаллам билиб ўша сифат билан сифатлаганлар. Аллоҳнинг энг охирги ва энг мукаммал дини бўлмиш Исломга тобе умматнинг амийни бўлиш шарафига муяссар бўлган Абу Убайда ибн Жарроҳнинг сифатлари умр йўллари ҳақида малумот берамиз.
Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳунинг тўлиқ исмлари Омир ибн Абдуллоҳ ибн Ҳилол ибн Ухайб ибн Зобба ибн ал- Ҳарис ибн Феҳр ибн Моликдир. У кишининг насаблари Набий соллоллоҳу алайҳи васалламнинг насаблари билан Фиҳрда жамланади. У киши ислом оламида кунялари ва боболари Жарроҳнинг исми билан машҳур бўлганлар. Оталари мусулмон бўлмаган, оналари эса Умму Ғанам бинти Жобир ибн Абдуллоҳ ибн ал-Аъло ибн Омир ибн Умайра ибн ал-Вадия ибн ал-Ҳарис ибн Фиҳр мусулмон бўлган.
Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳу илк мусулмонлардан ҳисобланадилар. У киши Суҳайб Румий, Аммор ибн Ёсир, Усмон ибн Мазъун, Арқам ибн Аби ал-Арқамлар мусулмон бўлишларидан аввал мусулмон бўлган эдилар. Ҳабашистонга сафар қилганлар орасида ҳам бўлганлар, аммо у ерда оз муддат туриб Мадинага борганлар, Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам ёнларида туриб, Аллоҳ таолонинг йўлида жон фидолик қилганлар.
У киши Мадинага ҳижрат қилиб борганларида Кулсум ибн Ҳадмнинг уйига тушганар. Сўнгра Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам у кишини Муҳаммад ибн Маслама Ансорий розияллоҳу анҳуга биродар қилиб қўйдилар.
Бадрда у киши моҳир чавондоз эканликларини кўрсатганлар, Уҳуд кунини тарих ҳеч қачон унутмайди. У кун қанча йўқотишлар, қанча жон фидоликлар бўлгани ислом оламига маълумдир. Айни шу куни бизнинг қаҳрамонимиз ҳақиқий қаҳрамонликлар кўрсатганлар. Бу ҳақида бизга Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу сўзлаб берадилар:
“Уҳуд уриши куни Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам одамлардан ажраб, ёлғиз қолдилар. Мен биринчилардан бўлиб У зот томон юрдим, қарасам, бир одам У зотнинг олдиларида ҳимоя қилиб, уришмоқда: “Талҳа бўлса эди. Отам ҳам, онам ҳам унга фидо бўлсин! Талҳа бўлса эди. Отам ҳам, онам ҳам унга фидо бўлсин”, деб борсам, орқамдан Абу Убайда ҳудди қушдек учиб келди. Биргалашиб етиб борсак, Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларда Талҳа йиқилиб ётган экан.
Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам: “Биродарингизга қаранг, у ҳақлидир” дердилар.
Шу пайт Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламнинг яноқларига бир нарса келиб тегиб, дубулғанинг ҳалқасини киритиб юборди. Уни Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламдан чиқариб олиш учун борган эдим, Абу Убайда:
“Аллоҳ ҳайрингни берсин, Абу Бакр менга қўйиб бер”- деди ва ўша кирган нарсани оғзи билан чиқара бошлади. Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламга озор бермаслик учун тиши билан чиқаришга ҳаракат қилди ва чиқариб олди. Абу Убайданинг олд тиши синиб тушди. Сўнгра мен кейингисини олишга уринган эдим, Абу Убайда яна:
“Аллоҳ ҳайрингни берсин, Абу Бакр менга қўйиб бер”- деди. Яна тиши билан чиқариб олди. Абу Убайданинг яна бир олд тиши тушди.” Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳуни тушган икки тишлари умр бўйи у кишининг Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламга садоқатлари нишони бўлиб қўлди.
Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳуни таърифлаган ҳар бир киши “У киши узун бўйли, озғин, юзи очиқ, соқоли сийрак ва икки олд тиши тушган одам эди”, деб айтган.
Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу у кишини қуйидагича таърифалайдилар: “Қурайшдан уч киши одамлар ичида энг очиқ юзли, энг гўзал ҳулқли, энг собит ҳаёлидир. Улар сен билан гаплашсалар, ёлғон гапирмайдилар. Сен уларга гапирсанг, сени ёлғончи қилмайдилар. Улар- Абу Бакр Сиддиқ, Усмон ибн Аффон ва Абу Убайда ибн Жарроҳ” дедилар.
Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам бази сарияларга у кишини амр қилиб юборганлар, шу сариялардан бири Зул Қисса номли жойга юборилганларидир. Бу қўшинда 300 киши бор эди. Улар у ерда узоқ қолиб кетишди. Натижада уларда емиш қолмади. Шиддатли очлик етди. Ҳаттоки улар дарахт баргларини ейишди. Аммо Аллоҳ содиқ қулларини шундай ташлаб қўярмиди? Йўқ албатта! Аллоҳ таоло уларга денгиздан Анбар дейилгувчи балиқни отиб чиқариб берди. Улар бу балиқни еб ҳатто семириб ҳам қолишгани айтилган. Улар Мадинага қайтиб воқеани Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламга айтиб беришганда У зот ҳазил билан “Бизга ҳам олиб келмабсизда” деган эдилар.
Абу Убайда розияллоҳу анҳу етук одоб эгаси, буйруққа сўзсиз бўйсунувчи ҳодим эдилар. Ҳижрий 8-йили Жумадул аввал ойида Зотус Салолсил сарияси бўлиб ўтди. Бу сарияга муҳожирлардан Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумлар ҳам чиққан эдилар уларга бош этиб Абу Убайда ибн Жарроҳни тайин қилгандилар Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам. Умуман ўша сарияда мазкур икки улуғ саҳобийлардан ташқари, кўпгина катта муҳожир саҳобалар ҳам бор эдилар. Аммо Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам уларга бош этиб айнан Абу Убайда розияллоҳу анҳуни тайин қилишлари у кишини умматнинг амийни, Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларида фазли улуғ киши эканликларига яна бир ишора эди. У киши ҳусни хулқли, юмшоқ табиатли, тортишувни ҳуш кўрмайдиган, кўпчилик ғамини еювчи юксак фазл соҳиби эдилар.
Нажрондан элчилар келиб Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламга бизга талим берувчи бир амийн кишини юборинг деб илтимос қилдилар.
Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Нажрон аҳли Набий соллолоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб: “Эй Аллоҳнинг Расули, бизга бир амийн кишини юборинг”, дедилар. Бас, У зот:
“Албатта, мен сизларга амийн кишини, амийн бўлганда ҳам, ҳақийқий амийнни юборурман”, дедилар. Одамлар ўша шарафга интилдилар. У зот Абу Убайда ибн Жарроҳни юбордилар”.
Бундан кўринадики Абу Убайда розияллоҳу анҳуда устозликнинг юксак намунаси бор эди. Бошқа бир ҳолатда ҳам Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам устозликка у кишини тавсия этганлар. Ва тарифлаб айтгандиларки “Мен таълимингни ва одобингни яхши қиладиган юбордим” деганлар.
Бир ривоятда келтирилишича Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васалламга ичимлик келтирилганда биринчи Абу Убайда ибн Жарроҳга узатдилар “аввал сен ич деб”. Бундан кўринадики у кишининг фазллари юксак даражада эканки, у ерда катта саҳобалар ҳам бўлсаларда Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам айнан у кишига аввал бериб “сен ич сендан кейин мен ичаман” деб айтгандилар.
Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам вафот этганларида одамлар кимни ҳалифа қилишни билмай туришганда, Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу “ Ёки Умарга, ёки Абу Убайдага байъат қилинглар” дедилар. Аммо Абу Убайда розияллоҳу анҳунинг ўзлари ихтилофни олдини олиб ҳақли ҳалифанинг номзодини ёқлаб чиқдилар.
Ҳалифалар даврида ҳам у киши ўз фазллари ва ҳизматлари билан ислом умматига кўп фойдалар берганлар. Абу Бакр Сидддиқ розияллоҳгу анҳу даврларида у кишига кўп маслаҳатлар берганлар. У киши тақвода собит турган, динга ҳизмат қилишни шараф билган, ҳар ишда Аллоҳга яқинликни аввалга қўйган, қалби пок саҳий, қўли очиқ, охиратни дунёдан устун қўйган, қўлига тушган нарсани эҳсон қилишни севувчи зоҳид эдилар.
У киши Умар розияллоҳу анҳу даврларида Шомга волий эдилар. Шомга вабо тарқалган бир пайтда Умар розияллоҳу анҳу у кишига мактуб юбориб шундай дегандилар; “ Менинг сенга ҳожатим бор. Сенда бошқа ҳечким уни ҳал қилолмайди. Агар ушбу мактубни олсанг кечаси бўлса, кечаси, кундузи бўлса кундузи йўлга чиқ” дейдилар. Аммо Абу Убайда розияллоҳу анҳу мўминлар амирининг нияти у кишини вабо тарқаган ҳудуддан чақириб олиш эканини билиб қуйидагича жавоб ёзадилар.
“Эй мўминларнинг амири, менга тушган ҳожатингни билдим. Мен мусулмонлар лашкари ичидаман. Уларга етган нарсадан ўзимни четга олмоқчи эмасман. Аллоҳ менинг ва уларнинг ҳақида Ўз ҳукмини қилмагунча улардан ажрамоқчи эмасман. Қачон мактубим сенга етса, мени талабингдан ҳалол эт. Мени қолишимга изн бер”, дедилар.
Мактубни олган Умар розияллоҳу анҳу қаттиқ йиғладилар. Билдиларки вабо энг яқинлари, умматнинг амийни, амирул-умаро, содиқ ҳодим, ҳар лаҳза дин учун яшовчи бўлган маслаҳатчиларига ҳам етмай қолмас экан. Ҳа Умар розияллоҳу анҳуни йиғлатган мактубдан ҳеч қанча ўтмай вабо у кишига етди. Ҳолатлари оғилашиб ётиб қолганларида у киши мусулмонларни чақириб қуйидагича маруза қилдилар.
“Намоз ўқинглар, закотни беринглар, рамазон рўзасизни тутинглар, садақа қилинглар, ҳаж ва умра қилинглар. Бир-бирингизга ва амирларингизга насиҳат қилинглар, уларни алдаманглар. Дунё сизларни ҳалок қилмасин. Ўлим ҳақ, Аллоҳ таоло бани одамга ўлимни ёзгандир. Одамларнинг энг фаросатлиси Ўз Роббисига итоаткорроқ бўлгани, қайтар кун учун кўпроқ амал қилганидир.” дедилар.
Шундан сўнг ҳижрий 18-йили бошларида Урдун шахрида вафот этдилар, қабрлари ҳам ўша ерда. Бу ҳабарни эшитган Умар розияллоҳу анҳу қаттиқ йиғладилар ва узоқ дуо қилдилар. Жанозаларини Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳу ўқидилар. Жаноза олдидан одамларга ҳутба қилиб:
“Эй мусулмонлар, сизлар бир кишида фожеага учрадингиз. Мен ундан кўра қалби яхшироқ, ёмонликдан узоқроқ, кўпчиликка ҳайрни яхши кўрадиганроқ, одамларга насиҳатгўйроқ одамни кўрмаганман”, дея оламан.” дедилар.
Умар ибн Ҳаттоб розияллоҳу анҳу ўлим тўшагида ётганларида, одамлар ўзларидан кейинги ҳалифа ким бўлишини сўраганларида:
“Агар Абу Убайда ибн Жарроҳ тирик бўлганида, ўшани ҳалифа қилар эдим. Агар Роббим мендан у ҳақида сўраса, “Аллоҳнинг амийни, ва Унинг Расулининг амийнини ҳалифа қилиб қўйдим”, дер эдим”, дедилар.
Қаҳрамонимиз ҳардам бўлсин Аллоҳнинг умматини оғир вазиаятда қолдиришни ёқтирмасликларини яна бир бор исбот қилганлар. Аллоҳ таоло икковларидан ҳам рози бўлсин.
****
Сиз уммат амийни, Расул ишончи,
Сизни деб Умарлар йиғлаган узоқ.
Сиз жаннат аҳлисиз ҳаётлигида,
Амийн сифатини олган йўлбошчи.
Фазилатда тенгсиздир, ҳайрда олий,
Абу Бакрлар ҳам тан олган сизни.
Умматга буюк дарс ҳаёт йўлингиз,
Муозлар ҳам йиғлаб қолди ортиздан.
Денгиз бўйларида излари қолган,
Анбарлар бахслашган сизга интилиб.
Шомнинг кўчалари ҳамон соғинар,
Адолат, саҳоват, соҳибин излаб.
Расулин севгисин қозонган инсон,
Умматнинг амийни бўлолган ўзиз,
Амир-ул умаро барча амирга,
Сиз етук устозсиз шогирдлар учун.
Насабда Набийга туташган амийн,
Фазлда Умарга тенглашган амир.
Ҳатто Алоҳ сизни суйган бир ортиқ,
Сиз уммат амийни, Аллоҳ ишончи.
Тишларин йўқотиб шарафлар кўрган,
Расулига сўзсиз итоат этган.
Бу қандай мақомки сизда топилган,
Расулим сизга деб сувлар илинган.
Оҳ, қандай фазлки сизда жамланган,
Расулим сизни бир бошқача суйган.
Барча саҳобалар шараф деб кўрган,
Амирсиз, ажиб бир хулқли амийнсиз.
Манбалар асосида
Имом Бухорий номидаги Тошкент Ислом Институти
2-В курс талабаси Юнусхўжа Орифахон тайёрлади.
Президент Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг ўттиз беш йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи
(2026 йил 28 август, Тошкент ш.)
Ассалому алайкум, қадрли ватандошлар!
Ҳурматли меҳмонлар!
Бугун муқаддас Ватанимиз мустақиллигининг қутлуғ ўттиз беш йиллик байрамини катта ифтихор ва тантана билан нишонлаяпмиз.
Азиз халқимиз, жумладан, муҳтарам нуронийларимиз, шижоатли ёшларимиз, мўътабар аёлларимизни, юртимиздаги барча миллат ва элат вакилларини, хориждаги ватандошларимизни ушбу айём билан чин юракдан самимий табриклайман.
Энг улуғ байрамимиз Янги Тошкентда ўтказилаётгани тантана шукуҳини янада оширмоқда.
Келгусида илм-фан, таълим ва маданият маркази бўладиган ушбу ҳудудда куни кеча Янги Ўзбекистон университети, Низомий Ганжавий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети, Ўзбекистон миллий кутубхонасининг муҳташам биноларини ишга туширдик.
Бугун сизларнинг иштирокингизда очиладиган фаввора дунёдаги энг баланд мусиқали фаввора сифатида Гиннеснинг рекордлар китобидан жой олгани ҳам байрам кайфиятига янада баланд руҳ бағишлайди.
Бир неча юз йиллик орзулар рўёбга чиқаётган бу бетакрор маконда бутун халқимиз билан ҳали яна кўплаб қувончли ва тарихий воқеаларга гувоҳ бўламиз.
Аминманки, Янги Тошкент пойтахтимизнинг кўркига кўрк қўшиб, биз барпо этаётган Янги Ўзбекистоннинг куч-қудратини намоён этадиган чинакам тараққиёт марказига айланади!
Қадрли дўстлар!
Биз 1991 йилда халқимизнинг хоҳиш-иродаси ва қатъияти билан ўз давлат мустақиллигимизни қўлга киритдик. Аслида буюк истиқлолимиз илдизлари уч минг йилдан зиёд бўлган давлатчилик анъаналаримиз ва қадимий цивилизациямиз тарихига бориб тақалади.
Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврида Муҳаммад Хоразмий, Аҳмад Фарғоний, Абу Райҳон Беруний, Абу Али ибн Сино, Мирзо Улуғбек, Мир Алишер Навоий каби буюк алломаларимиз башарият тафаккури хазинасини бойитган.
Соҳибқирон Амир Темур бобомиз барпо этган давлат эса адолат ва бунёдкорлик тимсоли сифатида тарих зарварақларидан муносиб ўрин олган.
Ватан озодлиги ва миллий истиқлол йўлида жонини фидо қилган Беҳбудий, Мунавварқори, Фитрат, Қодирий, Чўлпон каби жадид боболаримизнинг ҳуррият ҳақидаги орзу-ниятлари бугун Янги Ўзбекистонда тўлиқ рўёбга чиқмоқда.
Мустақиллик, энг аввало, бизга шону шарафимизни, муқаддас динимизни, она тилимизни, унутилаётган миллий қадриятларимизни қайтариб берди.
Истиқлол туфайли биз ўзлигимизни англадик, номи ҳамиша эъзозда бўлган ота-боболаримизнинг муносиб ворислари эканимизни бутун дунёга намоён этдик.
Ушбу ҳаяжонли дақиқаларда бугунги эркин ҳаёт учун жонини фидо қилган улуғ аждодларимиз, жадидлар хотирасига таъзим бажо келтирамиз.
Мана шу тарихий санада ўтган 35 йил давомида мустақиллигимизни мустаҳкамлашга муносиб ҳисса қўшган барча марҳум юртдошларимизнинг фидокорона меҳнати ва жасоратини яна бир бор эътироф этишни жоиз, деб биламиз.
Биринчи Президентимиз, атоқли давлат ва сиёсат арбоби Ислом Абдуғаниевич Каримовнинг ёрқин хотирасини эҳтиром билан ёд этамиз.
Ҳурматли байрам иштирокчилари!
Мустақилликнинг буюк аҳамияти, аввало, инсон қадри ва эркин ҳаётида намоён бўлади. Шу боис, биз ислоҳотларни бошлаган биринчи кунларданоқ халқнинг қалбига қулоқ солдик, аҳолининг дардига дармон бўлишни мақсад қилдик. “Инсон қадри учун!” деган ғояни давлат сиёсатининг марказига олиб чиқдик. Биринчи галда “пахта қуллиги”, “мажбурий меҳнат ва болалар меҳнати”, “конвертация чеклови”, “прописка” каби одамларни йиллар давомида қийнаб келган муаммоларга барҳам бердик.
Энг асосийси, фуқароларимиз юрагидаги қўрқув ва ҳадик ўрнини ишонч ва хотиржамлик эгаллади. Ҳар бир инсон эркин ва фаровон яшайдиган жамият барпо этиш учун кейинги ўн йилда тинимсиз изландик, қаттиқ меҳнат қилдик.
Катта сиёсий ирода кўрсатиб, Ўзбекистонни дунёга кенг очдик. Хусусан, чегара муаммолари ҳал қилинди, қўшниларимиз билан дўстлик ва ҳамкорлик мустаҳкамланди. Валюта, солиқ, божхона ва инвестиция сиёсатида туб ўзгаришлар амалга оширилди. Натижада “Иқтисодий эркинлик индекси”даги ўрнимизни 80 поғона яхшилаб, “иқтисодиёти мўътадил эркин” давлатлар қаторидан жой олдик.
Илгари иқтисодиётимизга йилига 2-3 миллиард доллар хорижий инвестиция олиб келинган бўлса, ҳозирги пайтда 40-50 миллиард доллар чет эл сармояси жалб қилинмоқда. Юртимизга инвестициялар билан бирга илғор технологиялар, замонавий билим ва янги иқтисодий имкониятлар кириб келмоқда.
Биз уч йил олдин 2030 йилда ялпи ички маҳсулот ҳажмини 160 миллиард долларга етказишни режа қилган эдик. Глобал логистикадаги узилишлар, дунёдаги нотинч вазиятга қарамасдан, бу вазифани шу йилнинг ўзида ортиғи билан амалга оширамиз ва даромади ўртачадан юқори бўлган давлатлар қаторига кирамиз.
Эътиборли жиҳати – биз бундай юксак натижаларга халқимизнинг фидокорона меҳнати, интеллектуал салоҳияти ҳамда миллат ва давлат бирдамлиги туфайли эришяпмиз. Ижобий ўзгаришларни ҳар бир инсон, ҳар бир оила ўз ҳаётида чуқур ҳис этяпти, десам, фикримга қўшиласиз, албатта.
Янги даврда замонавий уй-жойга эга бўлган 650 мингдан зиёд оиланинг қувончини сўз билан таърифлаб бўладими?
Минглаб маҳаллаларимизга Янги Ўзбекистон қиёфаси кириб бормоқда.
Камбағаллик масаласини очиқ тан олиб, уни кескин қисқартириш бўйича Янги Ўзбекистон тажрибасини яратдик. Эҳтиёжманд оилаларнинг даромади, касби, саломатлиги, фарзандларининг таълим олиши ва яшаш шароитини яхшилаш бўйича “маҳаллабай” ишлаш тизимини йўлга қўйдик.
Изчил саъй-ҳаракатларимиз туфайли бугунги кунда камбағаллик даражасини 2017 йилдаги 35 фоиздан 4 фоизга туширишга эришдик. Ушбу рақамлар замирида рўзғорига барака кириб, турмуш сифати яхшиланган 10 миллион инсоннинг қувончи ва шукроналик туйғулари мужассам.
Муҳтарам юртдошлар!
Дунё ҳамжамиятида муносиб ўрин эгаллашимиз учун бизга билимли, келажак касбларини пухта эгаллаган, мустақил фикрига эга бўлган янги авлод мутахассислари керак. Шу боис, таълимга сифат ва мазмун олиб киряпмиз. Муаллимнинг обрў-эътиборини тиклаб, даромадини ошириб боряпмиз.
Ўтган ўн йилда, аҳолимиз 8 миллионга кўпайган шароитда ҳам боғча қамровини 78 фоизга етказдик. Мактабларда 1,5 миллион қўшимча ўқувчи ўрни яратилди. Президент, ижод ва ихтисослашган мактаблар ташкил этилгани фарзандларимизга етакчи хорижий таълим масканларидан кам бўлмаган даражада чуқур билим эгаллаш учун кенг имкониятлар эшигини очди.
Ёшларга хорижий тиллар ва касб-ҳунар ўрганишлари учун муносиб шароитлар яратдик.
Олийгоҳларда ўқиш учун қулай шароитларни кенгайтирганимиз ҳисобига ҳозирги кунда талабалар сони 1 миллион 600 минг нафарга етди. Қувонарлиси, ёшларда билим олишга иштиёқ кучайди. Ота-оналар учун фарзандини олий маълумотли қилиш фақат орзу эмас, эришса бўладиган мақсадга айланди.
Айниқса, талабаларнинг ярмидан кўпини хотин-қизлар ташкил этаётгани – Учинчи Ренессанснинг ўзига хос қиёфаси, десак, тўғри бўлади. Чунки, билимли қизлар – билимли оила, билимли авлод ва маърифатли жамият деганидир.
Биз таълим билан бир қаторда илм-фан, замонавий технология ва инновацияларни ҳам тараққиётимизнинг ҳал қилувчи омили, деб биламиз.
Шу билан бирга, IT, сунъий интеллект, креатив иқтисодиёт каби йўналишлар ривожига янги руҳ бериб, жуда катта ҳаракатни бошлаб юбордик. Бу орқали 10 миллион ёшларимизни рақамли индустрия ва келажак касбларига олиб кирамиз.
Истиқлол байрамимиз арафасида хитойлик ҳамкорларимиз билан “Самарқанд – 2028” сунъий йўлдошини фазога учирганимиз бизга алоҳида ғурур бағишлайди.
Менинг ниятим: Ўзбекистон технология соҳаларида жаҳонга илғор ташаббусларни таклиф қиладиган марказга айланиши зарур.
Ўзбек тили – рақамли дунёда илм ва технология яратиладиган тил бўлиши лозим.
Азиз ватандошлар!
Инсон қадри ҳақида сўз юритганда, аҳолимизнинг соғлиғи масаласига алоҳида эътибор қаратишимиз табиий. Сўнгги йилларда ушбу соҳага ажратилаётган маблағни 8 каррадан зиёд оширдик. Энг муҳими, сифатли тиббий хизмат олиш имконияти нафақат марказда, балки ҳудудларда ҳам яратилди.
Ўтган даврда юртимизда 652 та янги тиббиёт муассасаси барпо этилгани, хусусий секторга кенг имконият берилгани туфайли тиббий хизматлар ҳажми 3 карра ошди. Юқори малакали шифокорлар тайёрлашни йўлга қўйиб, уларга шароит яратганимиз
ўз натижасини беряпти. Илгари хорижда амалга оширилган 100 дан зиёд мураккаб диагностика ва даволаш усуллари бугун юртимизда ҳам мукаммал бажарилмоқда.
Умуман, аҳолининг ўртача умр кўриш давомийлиги 1991 йилдаги 66,4 ёшдан 2025 йилда 75,4 ёшга етгани, гўдаклар ва оналар ўлими кўрсаткичи 4 баробар камайгани соҳадаги ислоҳотларимизнинг энг муҳим натижасидир.
Қадрли дўстлар!
Жонажон Ватанимиз азалдан улуғ мутафаккирлар, азиз авлиёлар, буюк алломалар юрти бўлиб келган. Биз мана шундай бебаҳо меросга муносиб равишда Ислом цивилизацияси маркази, Имом Бухорий, Бурҳониддин Марғиноний ёдгорлик мажмуалари каби бетакрор илмий-маърифий даргоҳларни барпо этдик.
Бу муҳташам ва табаррук масканлар бугун нафақат юртимиз ва ислом олами, балки бутун жаҳон аҳлининг ҳақли эътирофига сазовор бўлмоқда. Биз бундай бунёдкорлик ишларини жадал давом эттирамиз.
Ҳурматли байрам иштирокчилари!
Бизнинг энг катта бойлигимиз – эртанги кунимизнинг ҳал қилувчи кучи бўлган Янги Ўзбекистон ёшларидир. Интилувчан ва тиришқоқ ўғил-қизларимизни қўллаб-қувватлаш, уларга кенг имкониятлар очиш учун ҳар йили 20-25 триллион сўм ажратилмоқда.
Бугунги кунда Ўзбекистондаги бизнес вакилларининг 35 фоизини ёш тадбиркорлар ташкил этяпти.
Токио ва Париж Олимпия ҳамда Паралимпия ўйинларида, дунё майдонларида ёш спортчиларимиз эришган тарихий ютуқлар халқимизга чексиз ифтихор бағишлади.
Футболчиларимиз илк бор жаҳон чемпионатида иштирок этиб, ўзбек спорти тарихида янги саҳифа очди. Улар бошлаган йўл албатта давомли ва зафарли бўлади, деб ишонамиз.
Яқин кунларда Самарқандда катта спорт анжумани – Жаҳон шахмат олимпиадаси бошланади. Ноябрь ойида эса машҳур гроссмейстеримиз Жавоҳир Синдоров жаҳон шахмат тожи учун курашга киришади.
Ушбу мусобақаларда шахматчи ўғил-қизларимга улкан зафарлар тилайман!
Халқаро фан олимпиадаларида, танлов ва фестивалларда юқори ўринларни эгаллаётган ёшларимизни – Янги Ўзбекистон юлдузлари, келажак бунёдкорлари, деб биламан!
Олдинга қараб интилишдан ва доимий изланишдан ҳеч қачон тўхтаманг, азиз фарзандларим!
Муҳтарам юртдошлар!
Бугун биз тарихнинг янада масъулиятли ва ҳал қилувчи палласида турибмиз. Мамлакатимиз тараққиётнинг мутлақо янги даврига қадам қўймоқда. Келгуси ўн йиллик – биз учун миллий юксалиш даври бўлади.
Буни фақат ва фақат халқимизнинг ақл-заковати, меҳнати ва бирдамлиги орқали ўзимиз бунёд этамиз. Шу мақсадда келгуси йилларда юртимизда инсон қадрини янада юксалтирадиган 7 та миллий дастурни амалга оширамиз.
Биринчи миллий дастур билим ва малакани келгуси тараққиётимизнинг асосий капиталига айлантиришдан иборат бўлади.
Болаларнинг 6 ёшли тайёрлов гуруҳларига қамровини қисқа муддатда 100 фоизга олиб чиқамиз. Хусусий боғча ташкил қилиш бўйича мавжуд имтиёзлар сақлаб қолинади.
Барча мактаблар халқаро баҳолаш дастурлари билан тўлиқ қамраб олинади.
Юртимиздаги техникумларда халқаро таълим стандартларини жорий этамиз. Уларда ёшларимизни юқори даромадли касбларга ўқитишни йўлга қўйиб, қамровни 1 миллионга етказамиз. Бир сўз билан айтганда, Янги Ўзбекистонда касб эгалламаган бирорта йигит-қиз қолмайди.
Биз келгуси йилларда камида 10 та университетимизни ТОП мингталикка киритишни катта марра сифатида белгилаймиз.
Иккинчи миллий дастур халқимизнинг соғлом бўлиши ва узоқ умр кўришини таъминлашга хизмат қилади.
Шу мақсадда аҳоли саломатлиги билан боғлиқ давлат харажатларини келгуси беш йилда ялпи ички маҳсулотга нисбатан 5 фоизга етказамиз.
Биз тиббиётда профилактикани кучайтириш орқали саломатликни асраш моделига ўтамиз. Давлат тиббий суғуртаси мамлакатнинг барча хонадонларига кириб боради.
Ихтисослашган тиббиётда рақобат муҳитини кучайтириш мақсадида дунёнинг энг нуфузли камида 5 та клиникасини олиб келамиз.
Юртимизни замонавий тиббиёт, фармацевтика, биотехнологиялар ва тиббий таълим тараққий этган масканга айлантирамиз.
Ҳурматли тадбир иштирокчилари!
Учинчи миллий дастур – иқтисодиётимизни юқори технология ва меҳнат унумдорлиги моделига ўтказиш.
Бунинг учун келгуси ўн йилда 450 миллиард доллар хорижий инвестиция жалб қиламиз. Иқтисодиётда юқори ўсиш суръатини сақлаган ҳолда, 2030 йилгача ялпи ички маҳсулот ҳажми 300 миллиард долларга етказилади, саноатда 2 миллионта юқори даромадли иш ўрни яратилади.
Ёшларимизнинг салоҳиятини тўлиқ рўёбга чиқаришда стартап, венчур ва сунъий интеллектни ривожлантириш устувор йўналишга айланади.
Шунингдек, кичик бизнес – ўрта бизнесга, ўрта корхоналар эса йирик компания ва корпорацияларга айланиши учун яхлит экотизимни йўлга қўямиз. Буларнинг ҳисобига келгуси ўн йилда жон бошига ялпи ички маҳсулот ҳажми 10 минг долларлик маррадан ошади.
Азиз дўстлар!
Глобал иқлим ўзгариши шароитида сув ва экология масалалари янада долзарб бўлиб бормоқда.
Шу боис, тўртинчи миллий дастур сув ва табиатга муносабатни тубдан ўзгартиришга қаратилади.
Келгуси беш йилда экин майдонларида сув тежайдиган технологиялар қамровини 100 фоизга олиб чиқамиз. Бу – умуммиллий маррага айланади.
Табиатга муносабат – халқнинг маданияти, давлатнинг масъулияти ва тараққиётнинг сифат кўрсаткичидир. Шунинг учун мамлакатимизда “Яшил макон” умуммиллий ҳаракатини янги сифат босқичига олиб чиқамиз. Мактаб, боғча, шифохона ва кўп қаватли уйлар атрофидаги яшил ҳудудлар жамиятнинг дахлсиз бойлиги сифатида муҳофаза қилинади. Яқин йилларда туман ва шаҳар марказларида яшиллик кўламини 30 фоизга етказамиз.
Қадрли юртдошлар!
Адолат қарор топган жойда иқтисодий ўсиш ҳам, ижтимоий ишонч ҳам юксалади.
Бу борада бешинчи миллий дастур – суд мустақиллигини кучайтириш ва қонун устуворлигини таъминлашни умумий қадриятга айлантиришдан иборат.
Бунинг учун ҳуқуқий тарбияни мактабдан бошлаб аниқ тизим асосида йўлга қўямиз. Фуқаролар ва тадбиркорларнинг қонуний кафолатларини кучайтириш бўйича ислоҳотларимизни қатъий давом эттирамиз. Кибержиноятчилик, гиёҳвандлик ва одам савдосининг олдини олиш бўйича чораларни янада кучайтирамиз.
“Яширин иқтисодиёт”, уюшган жиноятчилик, аёллар ва болалар ҳуқуқини камситишга қарши курашни янги босқичга кўтарамиз.
Азиз ватандошлар!
Одамларимизнинг кайфияти, оилаларнинг фаровонлиги, ёшларнинг орзу-истаги, тадбиркорларнинг ташаббускорлиги, энг аввало, маҳаллада намоён бўлади.
Шунинг учун олтинчи миллий дастур маҳаллани жамият тараққиётининг асосий буюртмачисига айлантиришга йўналтирилади.
Энди давлат дастурларини ишлаб чиқиш бўйича ёндашув буткул ўзгаради. Туман бюджети, инвестиция дастури ҳамда инфратузилма лойиҳалари маҳалла буюртмаси асосида ишлаб чиқилади. Бунда фуқароларнинг талаб ва эҳтиёжи, маҳалланинг фаровонлиги – энг асосий мезон сифатида белгиланади.
Ҳурматли байрам иштирокчилари!
Еттинчи миллий дастур – Ўзбекистоннинг тинчлик ва дўстлик диёри, бағрикенг ўлка сифатидаги нуфузини ҳар томонлама юксалтиришдан иборат.
Юртимизда 130 дан ортиқ миллат ва элат вакиллари, 16 та диний конфессия аъзолари бир оила фарзандларидек аҳил ва иноқ яшамоқда.
Бугунги нотинч замонда миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик халқимизнинг олтин фонди, бебаҳо бойлигидир.
Бизнинг очиқ, прагматик ва тинчликпарвар сиёсатимиз узоқ муддатли тараққиётимизни таъминлашга қаратилган.
Марказий Осиёда аҳил қўшничилик, стратегик шериклик ва дўстлик алоқаларини кенгайтиришда тарихий ютуқларга эришилди.
Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги, Европа Иттифоқи, Америка, Осиё-Тинч океани минтақаси ва араб-мусулмон дунёси давлатлари билан муносабатларимиз янада мустаҳкамланди. Шарқий Европа, Африка ва Лотин Америкасида янги ҳамкорлик йўналишлари очилди.
Мамлакатимиз билан дипломатик муносабат ўрнатган давлатлар сони қарийб 170 тага етди.
Ўзбекистонни халқаро дипломатиянинг муҳим марказига айлантириш учун кўпқиррали, вазмин ва мувозанатли ташқи сиёсатни давом эттирамиз. Иқтисодий дипломатия ташқи сиёсатимизнинг устувор йўналишларидан бири бўлиб қолади.
Мамлакатимиз 2027-2029 йилларда Қўшилмаслик ҳаракатига илк маротаба раислик қилади. Дунёдаги 120 дан ортиқ давлатни бирлаштирган ушбу глобал тузилма самарадорлигини оширишга қаратилган ташаббусларни фаол илгари сурамиз.
Ён қўшнимиз бўлган Афғонистон бўйича конструктив сиёсатимизни қатъий давом эттирамиз.
Фурсатдан фойдаланиб, бугунги тантанамизда иштирок этаётган дипломатик корпус вакилларига, хорижий оммавий ахборот воситалари ходимларига, АҚШ, Туркия ва Сингапурдан келган юқори мартабали меҳмонларимизга самарали ҳамкорлик учун алоҳида миннатдорлик билдираман.
Азиз ва муҳтарам ватандошларим!
Бир фикрни ишонч билан айтмоқчиман.
Биз бугун кечагидан кучлимиз. Насиб этса, эртага бундан ҳам кучли бўламиз.
Ўттиз беш йиллик мустақил тараққиёт йўлимиз бизга бир ҳақиқатни ўргатди: халқ ва давлат ягона мақсад йўлида бирлашиб, астойдил ҳаракат қилса, забт этиб бўлмайдиган марранинг ўзи йўқ.
Бундай буюк қудратга эга халқ ва давлатни енга оладиган кучнинг ўзи йўқ.
Биз ягона Ватан, ягона халқ бўлиб, янги ҳаёт ва буюк келажагимизни биргаликда барпо этамиз!
Ишончим комил, матонатли, мард ва олижаноб халқимиз ўз олдига қўйган улуғ мақсадларга албатта етади.
Ватанимизнинг олтин даврини, янги буюк тарихини албатта барчамиз биргаликда яратамиз!
Бизга мустақиллик неъматини берган Парвардигоримизга чексиз шукроналар бўлсин!
Истиқлолимиз ижодкори ва ҳақиқий бунёдкори бўлган халқимизга шон-шарафлар бўлсин!
Сизларни, сизлар орқали бутун халқимизни бугунги улуғ байрам – Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг ўттиз беш йиллиги билан яна бир бор табриклайман.
Юртимиз тинч, хонадонларимиз обод ва фаровон бўлсин!
Яшасин Ўзбекистон Республикаси!
Яшасин Ўзбекистон халқи!
- «
- »