Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
31 Август, 2026   |   18 Рабиъул аввал, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
04:25
Қуёш
05:48
Пешин
12:23
Аср
17:03
Шом
19:02
Хуфтон
20:21
Bismillah
31 Август, 2026, 18 Рабиъул аввал, 1448

Умму Кулсум бинти Уқба

01.08.2016   10211   7 min.
Умму Кулсум бинти Уқба

Бу фазилатли саҳобиянинг тўлиқ исмлари Умму Кулсум бинти Уқба ибн Абу Муайт Абон ибн Заквон ибн Умайя ибн Абдушшамс ибн Абдуманоф ибн Қусай ал-Умавий разияллоҳу анҳодирлар.

  Аллоҳ таоло Ўз каломида ўликдан тирикни чиқаришини, тирикдан эса ўликни чиқаришини ваъда қилган.  Яъни, гоҳо ноқобил ота-онадан солиҳ фарзандлар, гоҳо эса солиҳ ота-онадан ноқобил фарзандлар дунёга келади. Не саодатким, Умму Кулсум разияллоҳу анҳо дунёда имон лаззатини тотмай яшаган Уқба ибн Абу Муайтнинг солиҳа қизи эдилар.

  Уқба ибн Абу Муайтнинг исми ҳеч қачон яхши сўзлар ва мақтовлар билан эсланмайди.  Бунинг сабаби бор. У Аллоҳнинг динига ва Пайғамбарига қарши чиқувчи, имкон топди дегунча оёқости қилишга уринувчи кимса эди. Айниқса Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга озори қаттиқ кишилардан бири эди. У Сарвари коинот Каъба олдида сажда қилаётганларида муборак бўйинларини босиб турган, бошқа сафар намоз ўқиётганларида тўсатдан келиб кийими билан бўғган, туянинг қоғаноқини (ички аъзоси) елкаларининг ўртасига ташлаб, ҳамтовоқлари билан мириқиб кулган бадбахт – Уқба ибн Абу Муайт эди. Лекин Аллоҳнинг иродаси ила Уқбанинг ҳонадонида, тарбиясида катта бўлган қизалоқ катта бўлган сари отасига ўхшамас, унинг бадхулқини эса сира ҳазм қилолмас эди. Дили ёруғлик томон интилар, ҳамма қилган ишни қилгиси келмас, турли “олиҳалар”дан безор бўлган эди. У мисоли тубанлик саҳросида униб-ўсган муаттар гулга ўхшарди...

Умму Кулсум қалби излаб юрган осойишталик лаҳзалари етиб келди. У имон ҳаловатини, лаззатини туйди. Ўзини энг бахтли инсон дея ҳис қилди. Шукроналар айтиб Яратганга бош эгди...

 Кунлар келиб мусулмонлар Маккани тарк этиб, Мадина сари кетар бўлганларида Умму Кулсум улар билан йўлга чиқолмади, тўғрироғи чиқа олмасди. Уни қаттиққўл акалари бор эди. Лекин, Ислом неъматини қадрлаган ва диннинг шарафи остида ўз қадрини ҳам билган бу фидокор аёл ёлғиз ўзи сафар тадоригини кўрди. Уйидагиларига Мадинага кетаётганини сездирмаслик учун яқин бир ерга кетаётгандек тутди ўзини.  Аллоҳ ва Росулининг муҳаббатини энг яхши ҳамроҳ билиб, Мадина сари қадамини тезлатди. Йўлда хузоалик бир киши кимлигини, қаерга кетаётгани сўради. Умму Кулсум разияллоҳу анҳо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларига боришни жуда-жуда истаётганини, бироқ йўлни билмаслигини айтганда ҳалиги хузоалик: “Мен сени кузатиб қўяман!” деди. Сўнг бир туя келтириб, Умму Кулсумни миндирди-да, йўл бошлаб кетди. Йўл бўйи бир оғиз гапирмас, индамай кетар эди. Қачон туяни чўктирса, бир четга бориб турар, Умму Кулсум разияллоҳу анҳо пастга тушар эдилар. У эса узоқроқдаги дарахт соясида дам оларди. Яна туяга минсалар, юзини четга буриб турар, ўгирилиб қарамасди.  Шу тарзда Мадинага ҳам етиб келдилар. Умму Кулсум бу хузоаликнинг яхшилигини сира унутмадилар. Ҳаққига дуо қилдилар.

Мадина... Ҳа, бу Мадина! Пайғамбар қўним топган, дўстлари келиб тушган диёр. Етти йил деганда Расулуллоҳни кўради. Етти йил деганда фироқ оловига сув сепади. Саросима хаёлларни, дилдаги аламларни қувиб чиқаради... Майли етти йил кейин уларга етишган бўлсада, энди ортга қайтмайди. Гарчи “Ҳудайбийя” сулҳи тузилган бўлса ҳам, гарчи Маккадан келган мусулмонлар Мадинадан яна Маккага қайтарилиб юборилаётган бўлса ҳам, Мадинада қолади. Қаттиқ илтимос қилади. Заифлигини, аламларга сабри дош беролмаслигини тушунтиради... кейин Мумтаҳана сурасидаги қуйидаги оятлар нозил бўлди:

Эй, мўминлар! Қачонки, сизларга (Макка кофирлари томонидан) мўмина аёллар ҳижрат қилиб келсалар, уларни имтиҳон қилиб кўрингиз! Аллоҳ уларнинг имонларини (бор ёки йўқлигини) яхшироқ билувчидир. Бас, агар уларнинг (ҳақиқатан) мўмина аёллар эканини билсангиз, у ҳолда уларни кофирларга қайтармангиз! Булар (улар) учун ҳалол эмас ва улар булар учун ҳалол эмасдир.” (Мумтаҳана, 10)

Бу қандай бир бахт. Ўзи ҳақида оят тушса-я!

Умму Кулсумнинг ҳали бошлари очиқ, Маккада оила қурмаган эдилар. Биринчилардан бўлиб Зайд ибн Ҳориса совчи қўйдилар ва никоҳларига олдилар. Орадан бир муддат ўтиб талоқ қилдилар. Сўнг Абдурраҳмон ибн Авф уйландилар. Улар Иброҳим ва Ҳамид исмли икки ўғил кўрдилар. Абдурраҳмон ибн Авф вафот этгач, Амр иб Осс разияллоҳу анҳу ўз хонадонларига бека қилдилар. Умрларининг охиригача Амрнинг рафиқаси бўлиб қолдилар. Тақдир ҳукми уларни Али разияллоҳу анҳу халифалик қилган йилларда айирди. Амр суюкли умр йўлдошини  фоний дунёдан боқий дунёга кузатаркан: “Алвидо, Умму Кулсум...” дея кўзлари намланиб қолган эди.

Хадичаи Кубро аёл қизлар ўрта махсус

Ислом билим юрти ўқитувчиси 

Саидакбарова Нилуфар

Сийрат ва ислом тарихи
Бошқа мақолалар
Мақолалар

“Қадр-қимматимиз улуғланаётган юрт”

28.08.2026   21778   10 min.
“Қадр-қимматимиз улуғланаётган юрт”

“Янги Ўзбекистон” газетасининг шу йил 27 август кунги 175-сонида Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий, “Олий Даражали Имом Бухорий” ордени соҳиби Шайх Нуриддин ХОЛИҚНАЗАР ҳазратларининг “Қадр-қимматимиз улуғланаётган юрт” номли мақоласи чоп этилди.
Эзгулик, бағрикенглик марказига айланаётган мамлакатимизда диний-маърифий соҳада эришилаётган тарихий ютуқлар эътирофига бағишланган қиёсий-таҳлилий мақоланинг тўлиқ матни билан қуйида танишишингиз мумкин:

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.

Бутун халқимиз томонидан катта шодиёна қилинаётган, ўз тақдирини шу азиз Ватан тақдири билан боғлаган қирқ миллионга яқин юртдошимиз қалбини чексиз фахр-ифтихор туйғуларига тўлдираётган мустақиллик байрами – истиқлолимизнинг 35 йиллик айёми билан барчани чин қалбимдан муборакбод этаман.

Аллоҳ таолога беҳисоб шукрки, мамлакатимизда сўнгги йиллардаги жадал ва кенг кўламли ислоҳотлар қаторида эътиқод эркинлигини таъминлаш ҳамда мўмин-мусулмонлар эмин-эркин тоат-ибодат қилиши учун яратилаётган шароитлар янги босқичга кўтарилди.

Бунёдкорлик ва маънавий тикланиш солномаси

Сўнгги ўн йиллик солномасига қарайдиган бўлсак, юртимизнинг ҳар бир ҳудудида улкан бунёдкорлик ишларига гувоҳ бўламиз. Уларнинг энг маҳобатлилари, шубҳасиз, пойтахтимиздаги Ислом цивилизацияси маркази ва Самарқанддаги Имом Бухорий мажмуасидир.

Бундан 9 йил олдин Ислом цивилизацияси марказини барпо этиш ҳақида махсус қарор қабул қилиниб, амалий ишлар бошланган эди. Ниҳоят жорий йилда қадимдан Тошкентнинг маънавий маркази бўлиб келган Ҳазрати Имом мажмуаси ёнида миллий руҳ ва замонавий шароитларга эга муҳташам иншоот барпо этилди. Марказнинг асосий зали, таъбир жоиз бўлса, қалби, ҳеч шубҳасиз, муқаддас Қуръон залидир. Бу ерда дунёдаги энг қадимий Ҳазрати Усмон Мусҳафи юксак мақомига яраша муносиб ўрин топди.

Бу масканда Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳам янги қароргоҳига эга бўлди. Президентимизнинг оқ фотиҳаси билан биз ҳам шу ерда фаолиятимизни давом эттиряпмиз.

Имом Бухорий мажмуаси қурилиши 2019 йилда бошланган эди. Қарийб 45 гектар майдонни қамраб олган ҳудудда улкан мақбара, 10 минг кишилик масжид, инновацион музей, кутубхона, меҳмонхоналар ва бошқа зарур инфратузилма иншоотлари барпо этилди.

Шу муаззам мажмуа фойдаланишга топширилаётганида хаёлимга бир фикр келди. Биласиз, Имом Бухорий бобомиз илм талаб қилиш йўлида қанча машаққатлар чекиб дунё кездилар. Буюк муҳаддис бўлиб Ватанимизга қайтиб келдилар. Лекин унга ҳозиргидек эътибор, эҳтиром, ­эъзоз кўрсатилмаганди. Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан Имом Бухорий ҳазратларининг бой илмий меросини юксак даражада қадрлаш ва тарғиб этишга янги босқичда кенг имкониятлар яратилди. Ҳозир бутун ислом олами, барча мусулмонлар шу мажмуага талпинмоқда.

Шунингдек, Фарғонадаги Бурҳониддин Марғиноний янги мажмуаси, Намангандаги Султон Увайс Қараний зиёратгоҳи, Андижон бош масжиди, Сурхондарёдаги термизийлар мақбаралари, Қашқадарёдаги Абу Муин Насафий зиёратгоҳи, Бухородаги Мир Араб олий мадрасаси, Нукусдаги Имом Эшон Муҳаммад, Урганчдаги Охун бобо масжидлари, Тошкентдаги Сузук ота, Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф масжид-мажмуалари, Тошкент вилоятидаги Зангиота зиёратгоҳини ҳам санаб ўтиш мумкин.

Юртимизнинг шаҳару қишлоқларида, энг чекка ҳудудларида 130 тага яқин янги масжид очилди. 500 дан зиёд жоме бутунлай қайтадан бунёд этилди. 3 та олий ва 1 та ўрта махсус мадраса ташкил этилди. Жумладан, 500 йиллик тарихга эга Мир Араб олий мадрасасининг тарихий мақоми тикланди ва уни дунёга машҳур ал-Азҳар мажмуаси даражасига етказиш ишлари давом этмоқда.

Самарқандда Ҳадис илми мактаби, Сурхондарёда Имом Термизий ­номидаги ислом институти, шунингдек, Имом Термизий номидаги ўрта махсус ислом таълим муассасаси фаолият бошлади. Тошкент ислом институтида магистратура ташкил қилиниб, бу йил илк битирувчилар соҳанинг нуфузли идораларида меҳнат фаолиятига киришди.

Қуръони карим ва тажвид ўқув курслари сони 30 дан ошди. Машғулотларни 100 мингдан зиёд тингловчи якунлаб, Аллоҳнинг каломини ўқиш бахтига эришди. Бундан ташқари, интернет орқали онлайн қироат сабоқлари йўлга қўйилди.

Диний идорамиз ҳузурида Марказий Осиёда ягона бўлган Фатво маркази ташкил этилди. Бу ерда диний уламоларимиз ҳар йили юртдошларимизнинг 300 мингдан ортиқ саволига жавоб бериб келмоқда. Эътиборлиси, ишлаш ё ўқиш мақсадида чет давлатда бўлиб турган ватандошларимизнинг саволларига мобил илова ва ижтимоий тармоқлар орқали ҳам жавоб бериш имконияти яратилган.

Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий ва Баҳоуддин Нақшбанд номидаги 4 та халқаро илмий-тадқиқот маркази таъсис этилиб, нодир илмий-маърифий асарлар тадқиқ қилинмоқда.

Зиёрат ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш

Ҳаж ва умра сафарларига кенг йўл берилди. Ҳаж квотаси 3 баравар, яъни 5 мингдан 15 мингга кўпайган бўлса, умрага қўйилган квота чекловлари олиб ташланди. Натижада ҳар йили 1 миллионга яқин ҳамюртимиз Аллоҳнинг байтини зиёрат қилишга муваффақ бўлмоқда.

Бу йилдан бошлаб Президент ҳожилари дастури жорий этилиб, эл-юртимизга сидқидилдан хизмат қилган 100 нафар юртдошимиз ҳаж сафарига имтиёзли бориб келди.

Рамазон ойи, икки ҳайит байрами ҳақиқий маънода катта айёмга айланди. Бу муборак саналарни Президент қарори билан кенг нишонлаш дунё мамлакатлари тажрибасида йўқ. Айниқса, жорий йилги айёмларда давлатимиз раҳбари ташаббуси билан амалга оширилган улкан воқеликларни алоҳида таъкидлаш керак: Рамазон ойида 1 триллион 100 миллион сўм, Қурбон ҳайитида 700 миллиард сўм маблағ хайрия ишларига йўналтирилди.

Диний соҳа ходимларига бугунгидек ­эътибор, ижтимоий, моддий қўллаб-қувватлаш илгари кузатилмаган эди. Айниқса, 15 уламонинг Имом Бухорий ордени билан мукофотланиши тарихий воқеа бўлди.

Имом-хатибларимиз хорижий тажриба алмашиш ва малака ошириш учун чет давлатларга бормоқда. Хусусан, АҚШ, Россия, Буюк Британия, Европа мамлакатлари, Саудия Арабистони, Миср, БАА, Туркия, Жанубий Корея сингари давлатларда малака ошириш курслари, Қуръони карим хатмлари, диний-маърифий суҳбатларда иштирок этмоқда. Албатта, бундай юксак эҳтиром ва кенг имкониятлар қалбларимизда чексиз шукроналик туйғусини уйғотади. Зеро, Аллоҳ таоло Қуръони каримда шукр қилувчиларга неъматларини янада зиёда этишни ваъда қилиб, бундай марҳамат қилади:

“Ва Роббингиз сизга: “Қасамки, агар шукр қилсангиз, албатта, сизга зиёда қилурман. Агар куфр келтирсангиз, албатта, азобим шиддатлидир”, деб билдирганини эсланг” (Иброҳим сураси, 7-оят).

Ушбу илоҳий ваъдага мувофиқ, тинч ва фаровон кунларимизнинг қадрига етиш, юртимизда амалга оширилаётган хайрли ва эзгу ишларга шукроналик келтириш неъматларнинг бардавом ва янада зиёда бўлишига сабабдир. Зотан, шукр фақат тилда эмас, балки меҳр-оқибат, саховат ва эзгу амалларда намоён бўлиши билан ўз маъносини топади.

Буюк саодатнинг ифодаси

Мамлакатимиздаги очиқлик сиёсати натижасида Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг ислом олами билан алоқалари ривожланмоқда. Халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик мустаҳкамланди. Туркий давлатлар муфтийлари кенгаши, Абу Даби тинчлик форуми, Халқаро мусулмон уламолари кенгаши, Мусулмон донишмандлар кенгаши, Исломий фиқҳ академияси, Ислом олами уюшмаси, Подшоҳ Салмон номидаги Ҳадиси шариф академияси ва Халқаро ислом фиқҳи академияси каби нуфузли ташкилотлар шулар жумласидан.

Яқинда мамлакатимизда I халқаро ислом цивилизацияси форуми ўтказилди. У бутун дунё эътиборини яна бир бор Ўзбекистонга қаратди. Форум доирасида кўплаб нуфузли олимлар, уламолар юртимизга ташриф буюриб, амалга оширилаётган ижобий ўзгаришларнинг шоҳиди бўлди.

Юртимиздан етишиб чиққан буюк мутафаккир алломаларнинг ҳаёти ва илмий меросини ўрганиш юзасидан 600 дан ортиқ китоб, монография, рисола, роман нашр қилинди.

Умуман олганда, инсон қадрини улуғлашга қаратилган халқпарвар сиёсат аҳолининг турмуш сифатини янада ошириш, илгари адашган йўлидан қайтиб, соғлом ҳаёт кечириш йўлини танлаган шахсларни афв этиш каби савобли ишларда намоён бўлаётир.

Буларнинг бари Аллоҳ таолонинг инояти билан эришилган истиқлол шарофатидандир. Тикланган маънавий қадриятлар, кенг очилган эътиқод имкониятлари янги Ўзбекистонда инсон қадри нақадар юксак даражага кўтарилганининг ёрқин мисолидир. Бу ишлар маърифат, бағрикенглик ва эзгулик тамойиллари атрофида бирлашган халқимизнинг келажакка ишончини янада мустаҳкамлайди.

Зеро, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз таълимотларида инсон учун энг улуғ саодат тинчлик-осойишталик, тансиҳатлик ва хотиржамлик эканини алоҳида таъкидлаганлар:

“Сизлардан ким аҳли-оиласи тинч, тани соғ ва бир кунлик егулиги бор ҳолда тонг оттирса, гўёки унга бутун дунё тўлалигича берилибди” (Имом Термизий ривояти).

Бугун юртимизда ҳукм сураётган тинчлик ва эмин-эркинлик мана шундай улуғ саодатнинг амалий ифодасидир.

Аллоҳ таоло жонажон Ватанимиз истиқлолини абадий, тинчлигимизни барқарор айласин! Юртимиз ривожи ва халқимиз фаровонлиги йўлида сидқидилдан хизмат қилаётган Президентимиз ва барча мутасаддиларга куч-ғайрат, мустаҳкам соғлиқ ва улкан зафарлар ёр бўлсин. Эл-юртимиз аҳил-иноқлиги, хонадонларимизнинг қут-баракаси ҳеч қачон аримасин!

Шайх Нуриддин ХОЛИҚНАЗАР,

Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий, “Олий Даражали Имом Бухорий” ордени соҳиби

Мақолалар