Минога келгач тош отиш бошланади. Ҳайитнинг 1 – куни етти дона тош отилади. Тошни Муздалифадан ё хоҳлаган бошқа жойдан териб олса бўлади. Тош ҳажми нўхатдек бўлади. Тош олдин отилган бўлмаслиги керак. Тош отиш Иброҳим (а.с) дан қолган бўлиб, у зот ўғлини қурбонликка сўйишга олиб кетаётганларида шайтон иғво қилмоқчи бўлганда, Иброҳим а.с. уни тош отиб қувган.
Ҳайитнинг 1 – куни Жамратул ақобада тош отилади. У жамратул кубро, жамратул ухро деб ҳам аталади. Тош ақобадан беш газ узоқликдан туриб, бармоқларнинг учи билан отилади. Ҳар бир тош “Аллоҳу акбар” деб отилади. Тош агар махсус жойга тушмаса, қайта отиш вожиб бўлади. Биринчи тошни отган заҳоти “талбия”ни тўхтатади. Тош отиш вақти субҳи содиқдан, кейинги куннинг субҳигачадир. Тош отган заҳоти у ердан кетиш керак бўлади. Кейинги кун субҳигача отилмаса, жонлиқ сўйиш вожиб бўлади. Кечаси отиш макруҳ. Аммо аёллар, қарилар, касаллар кечаси отгани афзал. Тош отаётган жой 2 қаватли бўлиб, қайсидан отса ҳам бўлаверади.
Узрли кишиларни тошини бошқа отса ҳам бўлади, фақат аввал ўзиникини отиши шарт. Тош отилгач, ифрод ҳажни ният қилган киши соч олдиради. Лекин у агар қурбонлик қилмоқчи бўлса, аввал қурбонлик қилиб кейин сочини олдиради. Қирон, Таматтуъдагилар шундай қилиши шарт. Энди эҳромда ман қилинган ишларнинг аёллардан бошқаси ҳалол бўлади.
|
Ушбу асар ватанимизнинг XX асрдаги фожиали ва мураккаб тарихини ҳаққоний ҳамда холис ёритиб берган ноёб манба сифатида халқаро ҳамжамият томонидан эътироф этилади. Унда собиқ СССР ва ўша даврдаги Хитойнинг Марказий Осиё ҳамда Шарқий Туркистонда олиб борган сиёсати атрофлича ёритилган бўлиб, уйғур, ўзбек, қозоқ, қирғиз ва бошқа мусулмон халқларининг озодлик ва мустақиллик учун олиб борган курашлари акс эттирилган. Асли чиғатой туркий тилида ёзилган бу битик Франциянинг таниқли шарқшуноси ва соғунийшунос профессори Стефан Дудюанйон (Stéphane A. Dudoignon) томонидан 2024–2026 йиллар давомида француз тилига таржима қилинди ва нашрга тайёрланди. Таржима жараёнида профессор С. Дудюанйон Алихонтўра Соғуний ҳазратларининг фарзанди Қутлуғхон ака Соғуний билан яқиндан ва фаол ҳамкорлик қилди. Таъкидлаш жоизки, профессор 2023 йили Тошкентга ташриф буюриб, Қутлуғхон ака билан биргаликда Алихонтўра Соғуний яшаб ўтган хонадон ва кўчаларни кўздан кечирган, шунингдек, аллома дафн этилган “Шайх Зайниддин” қабристонини зиёрат қилган эди. |
|
||
|
Франция Миллий илмий тадқиқотлар маркази (CNRS) катта илмий ходими, тарихчи ҳамда ўзбек адабиёти ва тарихи бўйича етакчи тадқиқотчилардан бири бўлган профессор Стефан Дудюанйон Марказий Осиёдаги ислом тарихи, жамиятлар ҳаёти, тасаввуф йўналишлари ва минтақадаги тарихий шахслар меросини ўрганиш билан шуғулланиб келади. Олим “Туркистон қайғуси” асари европалик ўқувчилар учун янада тушунарли ва манбашунослик нуқтаи назаридан мукаммал бўлиши учун китобга 400 саҳифадан зиёд кенг қамровли шарҳлар илова қилди. Чуқур таҳлилларга бой ушбу шарҳлар америкалик, буюк британиялик ва япон туркологлари томонидан жуда юксак баҳоланди ҳамда махсус мукофотга тавсия этилди. Мутахассисларнинг таъкидлашича, ушбу китоб Ғарб дунёси учун Марказий Осиё ва Шарқий Туркистон тарихини ўрганишда муҳим фундаментал манба бўлиб хизмат қилади. |
|||
Айни кунларда “Туркистон қайғуси” асари Париж китоб ярмаркасида намойиш этилмоқда ва европалик китобхонларда катта қизиқиш уйғотмоқда. Алихонтўра Соғунийнинг ўғли Қутлуғхонтўра аканинг таъкидлашича, француз тилидаги ушбу нашр асарнинг Европа бўйлаб кенг тарқалишидаги илк муҳим қадамдир. Навбатдаги босқичда асарни инглиз тилига таржима қилиш ва нашр этиш режалаштирилган бўлиб, ушбу лойиҳа ҳам қисқа фурсатларда амалга оширилиши кутилмоқда.
Алихонтўра Соғуний меросининг француз тилида чоп этилиши ва халқаро эътирофга эришиши нафақат миллий тарихимизни тиклаш йўлидаги улкан ютуқ, балки ўзбек илм-фани ва маданиятининг жаҳон майдонидаги яна бир муваффақиятидир. "Туркистон қайғуси"нинг хорижий тиллардаги талқини дунё жамоатчилигига Марказий Осиё халқларининг ҳақиқий тарихи, озодлик ва маърифат йўлидаги фидокорона курашини холис етказишда бебаҳо кўприк вазифасини ўтайди.
Одил ОЛИМЖОНОВ, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати