Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
01 Сентябр, 2026   |   19 Рабиъул аввал, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
04:26
Қуёш
05:49
Пешин
12:23
Аср
17:01
Шом
19:00
Хуфтон
20:19
Bismillah
01 Сентябр, 2026, 19 Рабиъул аввал, 1448

Расулуллоҳ (с.а.в) нинг ҳаворийлари

21.07.2016   9933   11 min.
Расулуллоҳ (с.а.в) нинг ҳаворийлари

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим.

Жобир ибн Абдуллоҳ (р.а)дан ривоят қилинади, Расулуллоҳ (с.а.в) айтдилар: “Ҳар бир Набийнинг ҳаворийси бор. Менинг ҳаворийим Зубайрдир”. Икки Шайх ва Термизий ривояти.

Ҳаворий сўзи “ихлосли”, “мусаффо”, “энг яқин дўст” ва “ёрдамчи” деган маъноларни англатади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда Ийсо алайҳиссаломга ихлос қилган, у зотга нисбатан кўнгиллари энг мусаффо бўлган ҳамда энг яқин дўст ва ёрдамчи бўлган фидокорларни “Ҳаворий” деб атаган. Уларга ўхшаш саодатли кишилар ҳар бир набийнинг уммати ичида бўлган. Муҳаммад (с.а.в)нинг умматлари ичида ана шундай олий унвонга сазовор бўлган Зубайр ибн Аввом разияллоҳу анҳунинг ҳаётлари ҳақида қисқача тўхталиб ўтмоқчимиз.

Жаннат башорати берилган ўнта саҳобадан бири, Расулуллоҳ (с.а.в) менинг ҳаворийим деб сифатлаган зот Зубайр ибн Аввом ибн Хувайлид ибн Асад ибн Абдулуззо ибн Қусай ибн Килоб разияллоҳу анҳудирлар. У киши Пайғамбаримизнинг аммалари Софийя бинти Абдулмуттолибнинг ўғли бўлганлар.

Зубайр ибн Аввом (р.а) исломни биринчи бўлиб қабул қилган еттита саҳобийдан биридирлар. Ўша пайтда 15 ёки 16 ёшда эдилар. Дастлабки мусулмонларнинг Аллоҳ таолонинг йўлида тортган барча машаққат ва қийинчиликларига баробар шерик бўлдилар. Зубайрнинг амакиси уни бўйрага ўраб, осиб қўяр ва олов ёқиб, унга тутунни киритиб, “Куфрга қайт”, - дер эди. Зубайр бўлса, “Зинҳор куфр келтирмайман” – дер эди.

Ёшликларидан чавандозлик, шижоат ва баҳодирлик сифатлари билан кўзга кўринган Зубайр ибн Аввом (р.а) мусулмон бўлганларидан кейин анашу сифатларини дину диёнат йўлида ишга солдилар.

Саиъд ибн Мусаййиб айтадилар: Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб қилич яланғочлаган киши Зубайр ибн Аввомдир. Бир куни Набий (с.а.в) ўлдирилибди деган хабар тарқалганда, шиддат билан қилич кўтариб кўчага чиқди. Йўлда Набий (с.а.в)га дуч келдилар. “Сенга нима бўлди эй Зубайр?!” – дедилар. - Сизни қатл қилишди дейишди, Аллоҳга қасамки, Макка аҳлидан дуч келганини қиличдан ўтказмоқчи эдим – дедилар. Расулуллоҳ унинг ҳаққига дуо қилдилар”.

Зубайр (р.а) икки бор Ҳабашистонга, сўнгра Набий (с.а.в) билан бирга Мадинага ҳижрат қилганлар. Расулуллоҳ (с.а.в) у кишини Салама ибн Салама (р.а) билан биродар қилиб қўйганлар.

Абу Бакр Сиддиқ (р.а)нинг катта қизлари Асмо (р.а)га уйланиб, Набий (с.а.в)га божа бўлганлар. Мадинага ҳижрат қилиб келган пайтларида Асмо (р.а) ҳомиладор эдилар. У киши ўғил фарзанд дунёга келтирдилар. Пайғамбаримизнинг ўзлари уни танглайини кўтариб, Абдуллоҳ деб исм қўйдилар. Бу мусулмонларни жуда хурсанд қилди. Чунки мусулмонлар Мадинага келгач, бир муддат муҳожирлар оилаларида фарзанд дунёга келмаган. Шунда яҳудийлар: ”Биз уларни сеҳрлаб қўйдик. Улар энди фарзанд кўрмайдилар” – деб даъво қилишган эди.

Зубайр ибн Аввом (р.а) Набий (с.а.в) билан барча жангларда ихлос билан иштирок этиб, ўзларининг фидокорликлари, жасоратлари, баҳодирликлари билан Ислом тарихининг заррин саҳифаларига номларини олтин ҳарфлар ила битдилар.

Абдуллоҳ ибн Зубайр (р.а)дан ривоят қилинади: Аҳзоб куни мен Умар ибн абу Салама билан бирга аёлларнинг ичига қўйилган эдим. Қараб турсам, Зубайр отини миниб 2-3 марта Бани Қурайзага бориб келди. Кейинроқ бу ҳақда отамдан сўрадим. – Мени кўрдингми ўғлим, Расулуллоҳ (с.а.в): “Ким Бани Қурайзага бориб, менга уларнинг хабарини билиб келади?” – дедилар. Мен бориб келдим. Шунда Расулуллоҳ (с.а.в):  “Сенга отам ва онам фидо бўлсин” – дедилар. Икки Шайх ва Термизий ривояти.

Зубайр (р.а) Али (р.а)нинг халифалик даврларида мусулмонлар орасида ихтилоф чиқиб, Али ва Муовия (р.анҳум)лар ўртасида бўлган Сиффин жангида ҳалок бўлганлар дейилади. Зубайр (р.а) Муовия тарафда туриб жанг қилган эдилар. Лекин аслида Сиффин жанги бўлиб турган пайтда Зубайр (р.а) бу уруш нотўғри эканини англаб, жанг майдонидан чиқиб кетадилар. Бир водийда Аллоҳ таолога илтижо қилиб, намоз ўқиётган пайтларида Амр ибн Журмуз исмли бадбахт томонидан қатл этилдилар.

Жангдан сўнг Али (р.а) одамлари билан қароргоҳларида ўтирган эдилар. Амр ибн Журмуз мукофот илинжида Зубайр (р.а)ни қиличларини олиб у кишининг олдиларига келди.

-   Қўлингдаги Зубайрнинг қиличими?

Ҳа, уни ўлдирганимдан кейин олдим. Али (р.а) қилични ўнг қўллари билан олдилар. Сўнг икки қўллари билан ушлаб, оғизларига олиб келиб, ҳам меҳр, ҳам маҳзунлик ила ўпдилар. Кўзларидан дув-дув ёшлар тўкилди.  Ва:

Бу қиличнинг эгаси у билан Расулуллоҳдан ғамни кетказган эди. Сен эса, Ибн Софийянинг қотили! Дўзахнинг башоратини олавер.

Бу воқеанинг баёнини батафсил ўқиб чиқсангиз, кўзингиздан оқаётган ёшларни тўхтата олмайсиз. Чунки у зот Али каррамоллоҳу важҳаҳуни ҳам маҳзун қилиб йиғлатган Расулуллоҳ (с.а.в)нинг ҳаворийлари Зубайр ибн Аввом эдилар. Аллоҳ у кишидан рози бўлсин.

 

 

Абдукаримов Аҳроржон 

Тошкент ислом институти талабаси

Сийрат ва ислом тарихи
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Фидойи аждодларимиз жасорати – ҳамиша ибрат намунаси

28.08.2026   33637   6 min.
Фидойи аждодларимиз жасорати – ҳамиша ибрат намунаси

Мустақиллик байрами арафасида Ватан озодлиги йўлида курашган қаҳрамон аждодларимизни миннатдорлик билан ёд этамиз, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.

Давлатимиз раҳбари матбуот хизмати маълумотига кўра, уларнинг жасорати бугунги эркин ҳаётимиз ва миллий истиқлолимизнинг қадрини янада теран англатади.

28 август куни Шаҳидлар хотираси хиёбонига давлат ва жамоат ташкилотлари вакиллари, уламолар, нуронийлар ва зиёлилар йиғилди.

Қатағон қурбонларини ёд этиш маросимида Президент Шавкат Мирзиёев иштирок этди.

Ватан фидойилари ҳақига Қуръон тиловат қилиниб, дуо ўқилди. Элга ош тортилди.

Хиёбондаги рамзий қабр ёнида ҳам Қуръон тиловат қилинди. Шу ерда давлатимиз раҳбарининг уламолар ва зиёлилар билан тарихий хотирани асраш, қатағон қурбонлари номини тиклаш ҳамда ёшларни ватанпарварлик руҳида тарбиялаш масалалари юзасидан мулоқоти бўлди.

– Шу кунларда эл-юртимиз билан биргаликда мустақиллигимизнинг 35 йиллигини катта хурсандчилик билан кутиб оляпмиз, – деди Шавкат Мирзиёев. – Ўттиз беш йилдан буён ҳеч кимга қарам бўлмасдан, мана шундай тинч ва тиниқ осмон остида эркин ва фаровон яшаяпмиз. Бу – катта бахт, бебаҳо бойлик. Шундай улуғ кунларда истиқлол ва озодлик йўлида ҳалок бўлган қаҳрамон аждодларимизни эслаш, уларнинг хотирасига ҳурмат бажо келтириш – муқаддас бурчимиз.

Давлатимиз раҳбари фидойи аждодларимизнинг қаҳрамонлиги ҳеч қачон унутилмаслиги, уларнинг жасорати халқимиз учун ҳамиша маънавий куч манбаи бўлиб қолишини таъкидлади.

– Барча ислоҳотларимиз марказида турган “Инсон қадри учун!” деган эзгу ғоя жасур ота-боболаримизнинг руҳларини шод этиш, орзу-ниятларини рўёбга чиқариш бўйича ишларимизни янада кучайтиришни талаб этади. Бу азиз инсонлар хотираси қанча эъзозланса, бугунги тинч ҳаётимиз, миллий истиқлолимиз қадри шунча ошади, – деди Президент.

Кейинги йилларда қатағон қурбонлари хотирасини абадийлаштириш ва тарихий адолатни тиклаш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Шаҳидлар хотираси хиёбонидаги Қатағон қурбонлари хотираси давлат музейи тўлиқ реконструкция қилиниб, экспозицияси бойитилди, замонавий технологиялар билан жиҳозланди. Рақамли тизимлар ва сунъий интеллект ёрдамида кўргазмаларнинг таъсирчанлиги оширилди.

Қорақалпоғистон Республикаси ва барча вилоятларда ташкил этилган қатағон қурбонлари музейлари ҳам замон талаблари асосида жиҳозланди. Уларнинг фондлари дунёнинг турли нуқталаридан келтирилган ноёб ҳужжатлар ва фотосуратлар билан бойитилмоқда.

2021-2025 йилларда Ўзбекистон Республикаси Олий суди томонидан қатағон қурбони бўлган 1 минг 200 дан зиёд юртдошимиз оқланди. Жорий йилда собиқ мустабид тузум даврида ноҳақ айбланиб, турли муддатларга қамалган ёки ўлимга ҳукм этилган яна 161 нафар ватандошимизнинг номи оқланди.

Сўнгги беш йилда жадид боболаримиз меросини ўрганишга бағишланган илмий-амалий анжуманлар мунтазам ўтказиб келинмоқда. Мустабид тузумда ноҳақ қурбон бўлган ватандошларимизнинг номлари аниқланиб, уларнинг фаолияти, илмий ва ижодий мероси ўрганилмоқда. Юзлаб, минглаб фидойи юртдошларимиз ҳақидаги маълумотлар китоблар, матбуот ва оммавий ахборот воситалари орқали халқимизга етказилмоқда.

Мулоқотда ўтган асрнинг 80-йилларида ҳам минглаб ватандошларимиз “пахта иши”, “ўзбек иши” деган сохта айбловлар билан сиёсий қатағонга учрагани қайд этилди. 1983-1990 йилларда 40 минг нафар ўзбекистонлик тергов қилиниб, 5 минг нафари жиноий жавобгарликка тортилган. Бугун бу борада ҳам тарихий адолат тикланмоқда. Бундай эзгу ишлар изчил давом эттирилиши таъкидланди.

Давлатимиз раҳбари дунёда қуролли можаролар ва сиёсий қарама-қаршиликлар кучайиб, улар бизга яқин минтақаларга ҳам кириб келаётгани ташвишли эканини таъкидлади. Бу юртимиздаги тинчликни қадрлаш, янада жипс ва ҳамжиҳат бўлиб яшашни талаб этади.

– Бизнинг йўлимиз – тинчлик, дўстлик ва ҳамкорлик йўли. Ўзбекистон ушбу йўлдан ҳеч қачон ортга қайтмайди, – деди Президент.

Бугун юртдошларимиз дунёнинг исталган мамлакатига эмин-эркин бориб келмоқда, Ўзбекистон барча давлатлар билан тенглик асосида ҳамкорлик қилмоқда. Бу мустамлакачилик занжирлари ва “пахта қуллиги”дан бутунлай озод бўлганимизнинг амалий ифодасидир.

Ҳаёт ва келажакни билим ҳамда маърифат асосида қуриш, узоқ-яқин мамлакатлар билан дўстона ҳамкорлик қилиш Янги Ўзбекистон тараққиётининг муҳим шарти экани таъкидланди. Буюк жадид боболаримиз бежиз миллатни уйғоқликка, билим ва маърифатга чақирмаган. Уларнинг кураш ва маърифат мактаби бугун ҳам ғоят долзарб аҳамиятга эга.

Шу боис, ёшларнинг сифатли таълим олиши, ватанпарвар инсонлар бўлиб вояга етишига катта эътибор қаратилмоқда. Сўнгги ўн йилда олийгоҳлар сони 77 тадан 205 тага етказилди, қабул квоталари мунтазам ошириб борилди. Жаҳондаги ТОП-100 таликка кирадиган олийгоҳларда 3 минг 500 дан зиёд фарзандимиз таълим олмоқда. Мактаб ва мактабгача таълим тизимларида ҳам муҳим ўзгаришлар амалга оширилмоқда.

– Ёшларни миллий ғурур асосида тарбиялашга алоҳида аҳамият беришимиз керак. Миллий ғурур – инсоннинг қалбини, юрагини, бутун вужудини куч-ғайратга тўлдирадиган қудратли куч. Миллий ғурури бор одам ҳеч қачон енгилмайди, – деди Шавкат Мирзиёев.

Пойтахтимизда Ислом цивилизацияси маркази барпо этилди, Самарқанддаги Имом Бухорий мажмуаси бутунлай қайтадан бунёд қилинди, Марғилонда Бурҳониддин Марғиноний номидаги марказ ишга туширилди. Булар Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт йўли – тинчлик, дўстлик ва бунёдкорлик, билим ҳамда маърифат йўли эканини тасдиқлайди.

Сўнгги ўн йилда диний-маърифий соҳада амалга оширилган ислоҳотлар туфайли 100 мингдан зиёд юртдошимиз ҳожилик мақомига эга бўлди. Давлатимиз раҳбари диний жамоатчилик жамиятда меҳр-оқибат муҳитини мустаҳкамлаш, ёшларга тўғри тарбия бериш жараёнларида янада фаол иштирок этишига ишонч билдирди.

– Бугун мана шу табаррук масканда туриб, тинч-осойишта ҳаётимиз, эришаётган ютуқларимиз учун Яратганга беҳисоб шукроналар айтамиз. Мана шундай озод ва фаровон кунларни орзу қилиб, армон билан ўтган қаҳрамон ота-боболаримиз, жасур момоларимизнинг руҳлари шод бўлсин! Юртимиз тинчлик, тараққиёт ва фаровонлик диёри сифатида янада гуллаб-яшнасин! Аллоҳ таолонинг ўзи Ватанимизни паноҳида асрасин! – деди Президент.

Уламолар қатағон қурбонлари ва Ватан озодлиги йўлида жон фидо этган аждодларимиз руҳига дуо қилиб, юртимиздаги тинчлик-хотиржамлик, файзу барака барқарор бўлишини тиладилар. 

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

Ўзбекистон янгиликлари