16 Сентябр, 2026, 5 Рабиъус сони, 1448
16 Сентябр, 2026, 5 Рабиъус сони, 1448
وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآَنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
Қуръон ўқилганда уни тинглангиз ва сукут сақлангиз! Шояд (шунда) раҳм қилингайсиз! Аъроф -204.
Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам намозда қироат қилсалар у зот билан бирга асҳоблари ҳам қироат қилар эди. Ва саҳобалар Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга халал беришарди. Шунда “Агар Қуръон ўқилса...” ояти нозил бўлди. Имом Шаъбий ва Ато намоздаги қироатга тегишли деганлар. Иброҳим ибн Абу Ҳурра Мужоҳиддан:”Намозга ҳам хутбаларга ҳам тегишли деган. Хутбага ҳам истимоъ (тинглаш) ва инсот (сукут сақлаш) вожиб”- деган. (Ибн Аббос тафсиридан.)
Аллоҳ таолонинг ушбу амри Қуръонни намозда ва ундан бошқа пайтда ҳам жим туришликни тақозо қилади. Шунингдек, оят жаҳрий ошкор намозда имомнинг ортида турган инсоннинг қироат қилишини ман қилгани каби махфий намозда ҳам қироатни ман қилади. Чунки, Аллоҳ таоло жим туришликни вожиб қилар экан жаҳрий ёки махфий ҳолатдами, шарт қилмади. Агар жаҳрий қилса, бизга истимоъ лозим, махфий қилса, инсот лозим. Зеро, биз унинг қироат қилаётганини билиб турамиз. (Жассос, “Аҳкамул Қуръон” тафсиридан)
“Ибрат - лафзнинг омлиги билан, сабабнинг хослиги билан эмас” деган усул қоидасига биноан намоздан бошқа пайт ҳам тинглаш вожибдир. Фатҳул Қодирда келишича: Бир киши фиқҳ ёзяпти, ёнида эса бир киши Қуръон ўқияпти. Қуръонга истимоъ қилишга фақиҳнинг имкони йўқлиги учун қори гуноҳкор бўлади (ё бошқа жойда ўқисин, ё ичида ўқисин). Шунингдек, тунда инсонлар ухлаб ётган ўринда ўқиса ҳам гуноҳкор бўлади. “Қуня”да келишича, ёш бола қуръон ўқисаю оиласи иш қилаётган бўлса нима бўлади деган масалада, агар оиласи бола Қуръон ўқишга киришишдан олдин ишга киришган бўлса гуноҳкор эмас, агар қироатни бошлагандан кейин ишга киришса гуноҳкор бўлади, дейилган. (Фатҳул Қодир тафсиридан.)
Тафсири Насафийда эса ушбу оятнинг тафсирида шундай дейилади: “Бунинг зоҳири намоздаги қироатга ҳам, бошқа ҳолатдаги қироатга ҳам истимоъ ва инсотнинг вожиблигидир. Айримлар “агар Пайғамбар оят нозил бўлган пайтда сизларга тиловат қилса унга қулоқ солинглар” дегани, дейдилар. Жумҳур саҳобалар розияллоҳу анҳум муқтадийнинг тинглаши вожиб, дейдилар. Айримлар хутбани тинглаш, дейдилар. Айримлар иккаласини ҳам, дейдилар. Иккисига ҳам тегишли дегани тўғрироқ”. (“Мадорик ат-Танзил ва Ҳақоиқул таъвил” тафсиридан)
Қуръон тилавотига қулоқ солиш Аллоҳнинг раҳматига эришиш ва шайтоннинг найрангларидан ҳимояланиш йўлидир. У қачон ўқилса қулоқ солиш ва қироат асносида жим туришдир. Қулоқ солиш эшитишдан кучлироқ. Чунки қулоқ солиш маълум мақсад ва ният билан, шу сўзни идрок қилишим керак деган маънода бутун ҳиссини унга қаратади. Эшитиш эса ундай эмас, у йўл-йўлакай ҳам бўлиши мумкин. Ким қулоқ солса ва жим турса тушиниш ва тадаббур қилишга лойиқ бўлади. Ва шундайларга Аллоҳнинг раҳматини умид қилса бўлади. Оят мутлоқ қироатга қулоқ солишга далолат қилади, ҳоҳ наомзда бўлсин, ҳоҳ ташқарида. Бу Ҳасан Басрийдан ривоят қилинган. Аҳли зоҳирлар ҳам шу фикрда. Айримлар жума хутбаси ҳақида нозил бўлган дейдилар. Бу хато фикр. Чунки, оят маккийдир. Жума эса ҳижратдан кейин мадинада фарз қилинган. Айримлар мустаҳаб, вожиб эмас дейдилар. Саҳобалар намозда бир бирларига гапирар эди, бу оят нозил бўлгандан сўнг намозда гапириш ҳаром қилинди, дейдилар. Ибн Мунзир: Намоз ва хутбадан бошқа пайт истимоъ ва инсот вожи эмаслигига ижмоъ қилинганилигини айтади. Зеро, ҳар бир қироат қилаётган шахсга қулоқ солиш катта машаққат. Бунда илм олаётган илмдан, ишчилар ишидан қозилар ҳукмдан машғул бўлиб қолишларига олиб келади. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қироатлари айримлари нозил бўлган нарсани етказиш, айримлари ваъз ва иршод бўлган. Шунинг учун бу оятни фақат имомнинг қироати орқасидан қироат қилиш мумкин эмаслигига далолат қиладилар. Қорининг ёнида бошқа қори қироат қилаётган бўлса, қироатни тўхтатиб унга қулоқ солиши шарт эмас. Қуръонни менсимасдан бепарволик билан қулоқ солмаслик мумкин эмас. Кўп шаҳарларда мотамларда кузатилганидек, қуръон ўқилса бекорчи нарсаларни гаплашиб ўтириш мана шу оятнинг буйруғига хилофдир. Шунингдек, Қуръонни эшитишдан қасддан қочиш мўмин инсоннинг иши эмас. (Муҳаммад Рашид Али Ризо: “Тафсирул Манар”).
ЖАЛОЛИДДИН
Минг йиллик тарих, ноёб меъморий обидалар, қадимий ҳунармандчилик ва бой маданий мерос уйғунлашган Бухоро бугун нафақат сайёҳларни ўзига чорламоқда, балки замонавий медиа имкониятлари орқали дунё аудиториясига янада кенг танитилмоқда.
Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан мамлакатимизда туризмни иқтисодиётнинг стратегик йўналишларидан бирига айлантириш, Ўзбекистоннинг бой тарихий-маданий меросини жаҳонга кенг тарғиб қилиш, хорижий сайёҳлар оқимини кўпайтириш ва ҳудудларнинг туристик салоҳиятидан самарали фойдаланиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда.
Ана шу эзгу мақсадларнинг мантиқий давоми сифатида Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси кўмагида Малайзиянинг “Universiti Teknologi MARA” олий таълим муассасаси Санъат, дизайн ва медиа факультетининг талаба ҳамда ўқитувчиларидан иборат 18 кишилик ижодий гуруҳ Бухоро вилоятида бўлди, хабар бермоқда ЎзА.
Малайзиялик ижодкорларнинг Бухорога ташрифи оддий туристик сафардан кўра кенгроқ мазмун касб этди. Уларнинг асосий мақсади — Бухоронинг бой тарихий-маданий мероси, қадимий обидалари, бетакрор меъморий муҳити ва туристик салоҳиятини замонавий медиа платформалар орқали халқаро аудиторияга етказишдан иборат бўлди.
Ижодий гуруҳ вакиллари шаҳарнинг ҳар бир манзилидан ўзига хос сюжет излади. Улар учун асрлар силсиласида қад ростлаган обидалар шунчаки тарихий ёдгорлик эмас, балки замонавий авлодга сўзлаб берилиши лозим бўлган улкан тарихий ҳикояга айланди.
Малайзиялик ёш фотограф ва дизайнерлар Арк қўрғони, Лаби Ҳовуз ансамбли, Пойи Калон мажмуаси, қадимий савдо тоқлари, Исмоил Сомоний мақбараси, Чашмаи Аюб каби кўп асрлик тарихдан дарак берувчи масканларда тасвирга олиш ишларини олиб борди.
Шунингдек, ижодкорлар Бухоронинг анъанавий ҳунармандчилик марказларига ташриф буюриб, усталарнинг меҳнати, миллий санъат намуналари, қадимий касбларнинг авлоддан-авлодга ўтиб келаётган жараёнларини ҳам объектив орқали муҳрлашди.
Бугун ахборот макони жадал ўзгараётган бир пайтда бирор мамлакат ёки шаҳар ҳақида тасаввур уйғотишнинг энг таъсирчан воситаларидан бири — сифатли визуал контент. Шу маънода, ташриф давомида тайёрланган фото ва видеоматериаллар “storytelling” — воқеани таъсирчан ҳикоя қилиш услубида яратилгани билан аҳамиятлидир. Зеро, бир суратда Бухоронинг кўҳна гумбази, яна бир кадрда ҳунарманднинг моҳир қўллари, бошқа бир лавҳада эса қадимий кўчалардаги ҳаёт акс этиши мумкин. Бу тасвирлар орқали Бухоро ҳақидаги маълумот оддий матндан кўра, таъсирчанроқ тарзда миллионлаб инсонларга етиб бориши мумкин.
Ижодкорлар томонидан яратилган контентлар ижтимоий тармоқлари ҳамда YouTube платформаси орқали намойиш этилиши режалаштирилган. Бу эса Бухоронинг туристик салоҳиятини, аввало, Жануби-Шарқий Осиё мамлакатлари аудиториясига кенг тарғиб қилиш учун муҳим имкониятдир.
Бундай халқаро ижодий ташрифлар Бухоронинг туристик брендини янада кучайтириш, хорижий аудиторияда шаҳар ҳақида янги ва жозибадор тасаввур уйғотишга хизмат қилади.
Энг муҳими, бу жараёнда Бухоро тарихи музейларда қолиб кетмаяпти. У замонавий технологиялар, ижтимоий тармоқлар ва ижодкорлар нигоҳида янги авлодга етказилмоқда.
Бухоронинг қадимий кўчаларида олинган ҳар бир кадр, ҳунарманд қўлидан чиққан ҳар бир буюм, обидалар бағрида акс этган ҳар бир лавҳа дунёнинг турли бурчакларидаги инсонларни “Бу қандай шаҳар?”, “Унинг тарихи қандай?”, “Мен ҳам бу жойни кўришни истайман” деган қизиқишга чорлаши мумкин. Бу эса туризм тарғиботининг энг таъсирчан кўринишларидан биридир.
Малайзиялик талаба ва устозларнинг Бухорога ташрифи яна бир муҳим жиҳати билан аҳамиятли. Турли маданият ва таълим мактабларига мансуб ёш ижодкорлар Бухоро мисолида Шарқ ва Жануби-Шарқий Осиё маданиятлари ўртасида янги ижодий кўприк яратди. Бу нафақат туризм, балки маданий дипломатия, таълим ва ижодий ҳамкорлик учун ҳам янги имкониятларни очади.
Бугун Бухоронинг кўҳна обидаларига қараётган малайзиялик ёш фотографнинг камерасида нафақат тарих, балки Ўзбекистоннинг замонавий қиёфаси ҳам акс этмоқда. Эртага ушбу тасвирларни кўрган минглаб ёшлар Бухорони ўзлари учун янги, қизиқарли ва албатта бориб кўришга арзийдиган манзил сифатида кашф этишлари мумкин. Шу боис, бу ташрифни бир неча кунлик ижодий сафар эмас, балки Бухородан дунёга йўл олган улкан визуал ҳикоянинг бошланиши, дейиш мумкин. Зеро, тарихни асраш — уни келажак авлодга етказишдир. Туризмни ривожлантириш эса ана шу тарихни дунёга танитиш билан чамбарчас боғлиқ.
Ўтмишда Бухоро карвонлар йўли орқали дунё билан боғланган эди. Бугун эса унинг тарихи камералар, ижтимоий тармоқлар ва рақамли платформалар орқали бутун дунёга тарқалмоқда. Энг муҳими, бу жараён давлатимиз раҳбари ташаббуслари асосида юртимизнинг туристик салоҳиятини жаҳонга кенг тарғиб этиш, Ўзбекистонни янада жозибадор ва рақобатбардош туристик маскан сифатида намоён этиш йўлидаги эзгу ишларга муносиб ҳисса бўлиб қўшилади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 